ಆದಿತ್ಯ-L1: ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸೂರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮಿಷನ್

Topiqos – ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನ (Current Affairs)

1. ಸಾರಾಂಶ

ಇಸ್ರೋದ (ISRO) ಆದಿತ್ಯ-L1 ಎಂಬ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮೀಸಲಾದ ಸೂರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2023 ರಂದು ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದಿಂದ PSLV-C57 ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನದ ಮೂಲಕ ಉಡಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 4 ತಿಂಗಳ ಪ್ರಯಾಣದ ನಂತರ, ಜನವರಿ 6, 2024 ರಂದು ಇದು ಸೂರ್ಯ-ಭೂಮಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ L1 (Lagrange Point 1) ಸುತ್ತಲಿನ ಹೇಲೋ ಕಕ್ಷೆಗೆ (Halo Orbit) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. L1 ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಲಕ್ಷ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

2. ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಉಡಾವಣಾ ದಿನಾಂಕ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2023
• L1 ಪ್ರವೇಶ: ಜನವರಿ 6, 2024
• ಸ್ಥಳ / ಸಂಸ್ಥೆ: ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ, ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ; ಇಸ್ರೋ
• ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ: PSLV-C57 (XL configuration)
• ಪೇಲೋಡ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 7 (ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ VELC – Visible Emission Line Coronagraph, ಇದನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ IIA ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದೆ)
• L1 ದೂರ: ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 1.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿಮೀ (ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯ ದೂರದ 1%)
• ಉದ್ದೇಶ: ಸೌರ ಮಂಡಲ, ಕ್ರೊಮೊಸ್ಫಿಯರ್, ಫೋಟೊಸ್ಫಿಯರ್ ಅಧ್ಯಯನ; ಸೌರ ಗಾಳಿ (Solar Wind) ಮತ್ತು CME (Coronal Mass Ejection) ಪರಿವೀಕ್ಷಣೆ

3. ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಲ್ಯಾಗ್ರೇಂಜ್ ಬಿಂದುಗಳು (L1–L5) ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. L1 ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ನೌಕೆಗೆ ಸೂರ್ಯನ ನಿರಂತರ ವೀಕ್ಷಣೆ ಸಾಧ್ಯ – ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣ ಇಲ್ಲ. ಈ ಹಿಂದೆ NASA-ESA ಜಂಟಿ SOHO ಮಿಷನ್ ಸಹ L1 ಬಿಂದುವನ್ನೇ ಬಳಸಿತ್ತು. ಆದಿತ್ಯ-L1 ಚಂದ್ರಯಾನ-3 ಯಶಸ್ಸಿನ ಕೇವಲ 10 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಉಡಾವಣೆಗೊಂಡಿತು, ಇಸ್ರೋದ ನಿರಂತರ ಮಿಷನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

4. ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿ

ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರಬಹುದು: ಆದಿತ್ಯ-L1 ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ ಯಾವುದು (PSLV-C57), L1 ಬಿಂದುವಿನ ದೂರ (1.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿಮೀ), ಪ್ರಮುಖ ಪೇಲೋಡ್ VELC ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಸಂಸ್ಥೆ (Indian Institute of Astrophysics, ಬೆಂಗಳೂರು), ಮತ್ತು "ಲ್ಯಾಗ್ರೇಂಜ್ ಬಿಂದು" ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಹವಾಮಾನ (Space Weather) ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರಬಹುದು.

5. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs)