ISRO ಪ್ರಮುಖ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಮಿಷನ್ಗಳು
Get free daily current affairs and job alerts on Telegram
Join Free
ISRO ಪ್ರಮುಖ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಮಿಷನ್ಗಳು
Topiqos – KPSC/UPSC ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನ ಟಿಪ್ಪಣಿ
1. ISRO ಪರಿಚಯ
| ಅಂಶ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು | Indian Space Research Organisation |
| ಸ್ಥಾಪನೆ | 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1969 |
| ಪೂರ್ವಸೂರಿ | INCOSPAR (1962; ವಿಕ್ರಂ ಸಾರಾಭಾಯ್) |
| ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ |
| ನೋಡಲ್ ಇಲಾಖೆ | ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆ (DOS), PMO ಅಡಿ |
| ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | ಇತ್ತೀಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ |
| ಜನಕ | ಡಾ. ವಿಕ್ರಂ ಸಾರಾಭಾಯ್ |
ISRO ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳು:
| ಕೇಂದ್ರ | ಸ್ಥಳ | ಕಾರ್ಯ |
|---|---|---|
| ವಿಕ್ರಂ ಸಾರಾಭಾಯ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ (VSSC) | ತಿರುವನಂತಪುರಂ | ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕ ವಿನ್ಯಾಸ |
| ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ (SDSC) | ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ, ಆಂಧ್ರ | ಉಡಾವಣಾ ಸ್ಥಳ |
| ಯು.ಆರ್. ರಾವ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಸೆಂಟರ್ (URSC) | ಬೆಂಗಳೂರು | ಉಪಗ್ರಹ ವಿನ್ಯಾಸ/ನಿರ್ಮಾಣ |
| ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ (LPSC) | ತಿರುವನಂತಪುರಂ + ಬೆಂಗಳೂರು | ದ್ರವ ಎಂಜಿನ್ |
| ಮಾಸ್ಟರ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿ (MCF) | ಹಾಸನ, ಕರ್ನಾಟಕ | ಉಪಗ್ರಹ ನಿಯಂತ್ರಣ |
| ISTRAC | ಬೆಂಗಳೂರು | ಟೆಲಿಮೆಟ್ರಿ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ |
2. ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕಗಳು (Launch Vehicles)
| ವಾಹಕ | ಪೂರ್ಣ ರೂಪ | ಸಾಮರ್ಥ್ಯ / ವಿಶೇಷತೆ |
|---|---|---|
| SLV-3 | Satellite Launch Vehicle | ಮೊದಲ ಸ್ವದೇಶಿ (1980); ರೋಹಿಣಿ ಉಪಗ್ರಹ |
| ASLV | Augmented SLV | ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣ |
| PSLV | Polar Satellite Launch Vehicle | "ISRO ದ ವರ್ಕ್ಹಾರ್ಸ್"; 1994 ರಿಂದ |
| GSLV Mk-II | Geosynchronous SLV | ಸ್ವದೇಶಿ ಕ್ರಯೋಜನಿಕ್ ಎಂಜಿನ್ |
| GSLV Mk-III / LVM3 | ಭಾರೀ ಉಡಾವಣೆ | ಚಂದ್ರಯಾನ-2, ಚಂದ್ರಯಾನ-3 ಗಗನಯಾನ |
| SSLV | Small Satellite Launch Vehicle | 500 ಕೆ.ಜಿ ವರೆಗಿನ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹ |
3. ಚಂದ್ರಯಾನ ಮಿಷನ್ಗಳು
| ಮಿಷನ್ | ವರ್ಷ | ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕ | ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆ |
|---|---|---|---|
| ಚಂದ್ರಯಾನ-1 | 22 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 | PSLV-C11 | ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಅಣುಗಳ ಪತ್ತೆ (ಮೂನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಪ್ರೋಬ್) |
| ಚಂದ್ರಯಾನ-2 | 22 ಜುಲೈ 2019 | GSLV Mk-III M1 | ಆರ್ಬಿಟರ್ ಯಶಸ್ವಿ; ವಿಕ್ರಂ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಸಾಫ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ವಿಫಲ |
| ಚಂದ್ರಯಾನ-3 | 14 ಜುಲೈ 2023 | LVM3-M4 | 23 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 – ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಬಳಿ ಸಾಫ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಸಾಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ದೇಶ |
ಚಂದ್ರಯಾನ-3 ವಿವರ:
- ಘಟಕಗಳು: ವಿಕ್ರಂ ಲ್ಯಾಂಡರ್ + ಪ್ರಜ್ಞಾನ್ ರೋವರ್ + ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್
- ಇಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರದೇಶ: ಶಿವ ಶಕ್ತಿ ಪಾಯಿಂಟ್ (ಪ್ರಧಾನಿ ನಾಮಕರಣ)
- ಆಗಸ್ಟ್ 23 – ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದಿನ (National Space Day) ಎಂದು ಘೋಷಣೆ
4. ಮಂಗಳಯಾನ (Mars Orbiter Mission)
| ಅಂಶ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಉಡಾವಣೆ | 5 ನವೆಂಬರ್ 2013 |
| ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕ | PSLV-C25 |
| ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ | 24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 |
| ಸಾಧನೆ | ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿಯೇ ಮಂಗಳ ಕಕ್ಷೆ ಸಾಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ದೇಶ |
| ವಿಶೇಷ | ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಮಂಗಳ ಯಾತ್ರೆ; ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗದ ಮಿಷನ್ (~₹450 ಕೋಟಿ) |
| ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂತ್ಯ | 2022 (ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು) |
5. ಆದಿತ್ಯ-L1 (ಸೂರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ)
| ಅಂಶ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಉಡಾವಣೆ | 2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 |
| ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕ | PSLV-C57 |
| ಗುರಿ | ಸೂರ್ಯ-ಭೂಮಿಯ ನಡುವಿನ L1 ಲಗ್ರಾಂಜಿಯನ್ ಬಿಂದು (ಭೂಮಿಯಿಂದ ~15 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀ) |
| L1 ತಲುಪಿದ್ದು | 6 ಜನವರಿ 2024 |
| ವಿಶೇಷ | ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸೂರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮಿಷನ್ |
| ಪೇಲೋಡ್ಗಳು | 7 (VELC ಸೇರಿದಂತೆ) |
6. ಗಗನಯಾನ (ಮಾನವ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯಾತ್ರೆ)
| ಅಂಶ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಘೋಷಣೆ | 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2018 (ಪ್ರಧಾನಿ) |
| ಉದ್ದೇಶ | ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸ್ವದೇಶಿ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯಾತ್ರೆ |
| ಗುರಿ ಎತ್ತರ | ~400 ಕಿ.ಮೀ (ಭೂ ನಿಕಟ ಕಕ್ಷೆ) |
| ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕ | LVM3 |
| ಸಿಬ್ಬಂದಿ | 3 ಗಗನಯಾನಿಗಳು – 4 ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ (ಎಲ್ಲರೂ IAF ಟೆಸ್ಟ್ ಪೈಲಟ್ಗಳು) |
| ಗಗನಯಾನಿಗಳು | ಪ್ರಶಾಂತ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್, ಅಜಿತ್ ಕೃಷ್ಣನ್, ಅಂಗದ್ ಪ್ರತಾಪ್, ಶುಭಾಂಶು ಶುಕ್ಲಾ |
ಗಗನಯಾನ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆ:
- ಟೆಸ್ಟ್ ವೆಹಿಕಲ್ ಅಬಾರ್ಟ್ ಮಿಷನ್ (TV-D1) – 21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 – ಯಶಸ್ವಿ
- ಮಾನವ ಸಹಿತ ಮಿಷನ್ಗೆ ಮುನ್ನ ಮಾನವರಹಿತ ಪರೀಕ್ಷೆ
7. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಷನ್ಗಳು
| ಮಿಷನ್ | ವರ್ಷ | ವಿವರ |
|---|---|---|
| ಆರ್ಯಭಟ | 19 ಏಪ್ರಿಲ್ 1975 | ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಉಪಗ್ರಹ (ಸೋವಿಯತ್ ಉಡಾವಣೆ) |
| ರೋಹಿಣಿ-1 | 1980 | SLV-3 ಮೂಲಕ – ಸ್ವದೇಶಿ ವಾಹಕದಿಂದ ಮೊದಲ ಉಪಗ್ರಹ |
| INSAT ಸರಣಿ | 1983 ರಿಂದ | ಸಂಪರ್ಕ, ಪ್ರಸಾರ, ಹವಾಮಾನ |
| IRS ಸರಣಿ | 1988 ರಿಂದ | ದೂರ ಸಂವೇದನೆ |
| GSAT ಸರಣಿ | 2001 ರಿಂದ | ಸಂವಹನ ಉಪಗ್ರಹಗಳು |
| NAVIC (IRNSS) | 2013-16 | ಭಾರತದ ಸ್ವದೇಶಿ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (7 ಉಪಗ್ರಹ) |
| ಆಸ್ಟ್ರೋಸ್ಯಾಟ್ | 2015 | ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಬಹು-ತರಂಗಾಂತರ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ |
| PSLV-C37 | 15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017 | ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ 104 ಉಪಗ್ರಹ (ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ) |
| Mission Shakti (ASAT) | 27 ಮಾರ್ಚ್ 2019 | ಆಂಟಿ-ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಪರೀಕ್ಷೆ; ಭಾರತ 4ನೇ ದೇಶ |
| XPoSat | 1 ಜನವರಿ 2024 | ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಪೋಲರೈಮೀಟರ್ ಉಪಗ್ರಹ |
| SSLV-D3 | 2024 | ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹ ವಾಹಕ ಯಶಸ್ವಿ |
8. ಭವಿಷ್ಯದ ಮಿಷನ್ಗಳು
| ಮಿಷನ್ | ಉದ್ದೇಶ |
|---|---|
| ಶುಕ್ರಯಾನ್ (Venus Orbiter Mission) | ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹದ ಅಧ್ಯಯನ |
| ಚಂದ್ರಯಾನ-4 | ಚಂದ್ರನಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಾದರಿ ವಾಪಸಾತಿ |
| ಗಗನಯಾನ | ಮಾನವ ಸಹಿತ ಯಾತ್ರೆ |
| ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಸ್ಟೇಷನ್ | 2035 ರೊಳಗೆ ಗುರಿ (BAS – Bharatiya Antariksha Station) |
| ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಮಾನವ | 2040 ರೊಳಗೆ ಗುರಿ |
| NISAR (NASA-ISRO SAR) | ಭೂಮಿ ವೀಕ್ಷಣಾ; ಜಂಟಿ ಮಿಷನ್ |
9. ISRO ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆ ಸಾರಾಂಶ
- ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸಾಫ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಡಿದ 4ನೇ ದೇಶ (USA, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ, ಚೀನಾ ನಂತರ)
- ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಸಾಫ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ದೇಶ
- ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿಯೇ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋದ ಮೊದಲ ದೇಶ
- ಒಂದೇ ಉಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 104 ಉಪಗ್ರಹಗಳ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ
- ಸ್ವದೇಶಿ ಕ್ರಯೋಜನಿಕ್ ಎಂಜಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (GSLV Mk-II)
10. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs)
1. ಚಂದ್ರಯಾನ-3 ಅನ್ನು ಯಾವ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕದಿಂದ ಉಡಾಯಿಸಲಾಯಿತು?
(ಎ) PSLV-C25
(ಬಿ) GSLV Mk-II
(ಸಿ) LVM3-M4
(ಡಿ) SSLV
(ಬಿ) GSLV Mk-II
(ಸಿ) LVM3-M4
(ಡಿ) SSLV
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — LVM3-M4 (GSLV Mk-III ನ ಹೊಸ ಹೆಸರು).
2. ಚಂದ್ರಯಾನ-3 ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಯಾವಾಗ ಸಾಫ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯಿತು?
(ಎ) 22 ಜುಲೈ 2023
(ಬಿ) 23 ಆಗಸ್ಟ್ 2023
(ಸಿ) 14 ಜುಲೈ 2023
(ಡಿ) 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2023
(ಬಿ) 23 ಆಗಸ್ಟ್ 2023
(ಸಿ) 14 ಜುಲೈ 2023
(ಡಿ) 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2023
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — 23 ಆಗಸ್ಟ್ 2023; ಆ ದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದಿನವಾಗಿ ಘೋಷಣೆ.
3. ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಉಪಗ್ರಹ ಆರ್ಯಭಟವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಉಡಾಯಿಸಲಾಯಿತು?
(ಎ) 1969
(ಬಿ) 1972
(ಸಿ) 1975
(ಡಿ) 1980
(ಬಿ) 1972
(ಸಿ) 1975
(ಡಿ) 1980
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — 19 ಏಪ್ರಿಲ್ 1975; ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಉಡಾವಣೆ.
4. ಆದಿತ್ಯ-L1 ಮಿಷನ್ ಯಾವ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು?
(ಎ) ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ
(ಬಿ) ಸೂರ್ಯ-ಭೂಮಿ L1 ಲಗ್ರಾಂಜಿಯನ್ ಬಿಂದು
(ಸಿ) ಮಂಗಳ ಕಕ್ಷೆ
(ಡಿ) ಶುಕ್ರ ಕಕ್ಷೆ
(ಬಿ) ಸೂರ್ಯ-ಭೂಮಿ L1 ಲಗ್ರಾಂಜಿಯನ್ ಬಿಂದು
(ಸಿ) ಮಂಗಳ ಕಕ್ಷೆ
(ಡಿ) ಶುಕ್ರ ಕಕ್ಷೆ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಭೂಮಿಯಿಂದ ~15 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದ L1 ಬಿಂದು.
5. ISRO ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಎಲ್ಲಿದೆ?
(ಎ) ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ
(ಬಿ) ತಿರುವನಂತಪುರಂ
(ಸಿ) ಬೆಂಗಳೂರು
(ಡಿ) ಹೈದರಾಬಾದ್
(ಬಿ) ತಿರುವನಂತಪುರಂ
(ಸಿ) ಬೆಂಗಳೂರು
(ಡಿ) ಹೈದರಾಬಾದ್
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — ಬೆಂಗಳೂರು; ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ.
6. ಮಂಗಳಯಾನ ಮಿಷನ್ ಯಾವ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕದಿಂದ?
(ಎ) GSLV Mk-III
(ಬಿ) PSLV-C25
(ಸಿ) LVM3
(ಡಿ) ASLV
(ಬಿ) PSLV-C25
(ಸಿ) LVM3
(ಡಿ) ASLV
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — PSLV-C25; 5 ನವೆಂಬರ್ 2013 ರಂದು ಉಡಾವಣೆ.