ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಸರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಮ್ಸಾರ್ ತಾಣಗಳು
ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಸರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (Major Environmental Treaties)
Topiqos – KPSC/UPSC ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನ ಟಿಪ್ಪಣಿ
1. ಪರಿಚಯ
ಪರಿಸರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (Environmental Treaties) ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ, ಓಝೋನ್ ಪದರ, ಒದ್ದೆಭೂಮಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲ ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ದೇಶಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಮುಖ 3 ರಿಯೊ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (1992 ರಿಯೊ ಭೂ ಶೃಂಗಸಭೆಯಿಂದ):
1. UNFCCC (ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ)
2. CBD (ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ)
3. UNCCD (ಮರುಭೂಮೀಕರಣ)
2. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳು
UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change)
| ಅಂಶ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಸ್ಥಾಪನೆ | 1992 – ರಿಯೊ ಭೂ ಶೃಂಗಸಭೆ |
| ಜಾರಿ | 21 ಮಾರ್ಚ್ 1994 |
| ಸದಸ್ಯರು | 198 (ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳು) |
| ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನ | COP (Conference of Parties) |
| ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | ಬಾನ್, ಜರ್ಮನಿ |
ಕ್ಯೋಟೊ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್
| ಅಂಶ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಒಪ್ಪಂದ | 1997 – ಕ್ಯೋಟೊ, ಜಪಾನ್ (COP 3) |
| ಜಾರಿ | 16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2005 |
| ಅಂಶ | ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸುವ ಇಂಗಾಲ ಕಡಿತದ ಗುರಿ |
| ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು | ಇಂಗಾಲ ವ್ಯಾಪಾರ, CDM, ಜಂಟಿ ಅನುಷ್ಠಾನ |
| ಮಾಪದಂಡ | "ಸಾಮಾನ್ಯ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ" (CBDR) |
ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ
| ಅಂಶ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಒಪ್ಪಂದ | 12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 – ಪ್ಯಾರಿಸ್ (COP 21) |
| ಜಾರಿ | 4 ನವೆಂಬರ್ 2016 |
| ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಗುರಿ | ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯನ್ನು 2°C ಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ (ಮೇಲಾಗಿ 1.5°C ಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು) |
| ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ | NDC (Nationally Determined Contributions) |
| 5 ವರ್ಷದ ಪರಿಶೀಲನೆ | ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸ್ಟಾಕ್ಟೇಕ್ (Global Stocktake) |
ಭಾರತದ NDC ನವೀಕರಣ (2022):
- 2030 ರೊಳಗೆ GDP ಇಂಗಾಲ ತೀವ್ರತೆ 45% ಕಡಿತ (2005 ಆಧಾರ)
- 2030 ರೊಳಗೆ 50% ವಿದ್ಯುತ್ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಮೂಲಗಳಿಂದ
- 2070 ರೊಳಗೆ ನೆಟ್-ಝೀರೊ
3. ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು
CBD (Convention on Biological Diversity)
| ಅಂಶ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಒಪ್ಪಂದ | 1992 – ರಿಯೊ ಭೂ ಶೃಂಗಸಭೆ |
| ಜಾರಿ | 29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1993 |
| 3 ಉದ್ದೇಶಗಳು | ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆ, ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಹಂಚಿಕೆ |
| ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್, ಕೆನಡಾ |
| ಸೀಮಿತ ಸದಸ್ಯರು | USA ಸಹಿಗಾರ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಅಂಗೀಕರಿಸಿಲ್ಲ |
CBD ನ 3 ಸಂಬಂಧಿತ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳು:
| ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ | ವಿಷಯ | ವರ್ಷ |
|---|---|---|
| ಕಾರ್ತಜೇನಾ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ | ಜೀವ ಸುರಕ್ಷತೆ (LMO) | 2000 |
| ನಗೋಯಾ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ | ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನ ಹಂಚಿಕೆ (ABS) | 2010 |
| ಕುನ್ಮಿಂಗ್-ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಚೌಕಟ್ಟು | 2030 ರೊಳಗೆ 30% ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಾಗರ ರಕ್ಷಣೆ (30x30) | 2022 |
4. ಒದ್ದೆಭೂಮಿ – ರಾಮ್ಸಾರ್ ಒಪ್ಪಂದ
| ಅಂಶ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಒಪ್ಪಂದ | 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 1971 – ರಾಮ್ಸಾರ್, ಇರಾನ್ |
| ಜಾರಿ | 21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1975 |
| ಉದ್ದೇಶ | ಒದ್ದೆಭೂಮಿಗಳ (Wetlands) ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆ |
| ವಿಶ್ವ ಒದ್ದೆಭೂಮಿ ದಿನ | 2 ಫೆಬ್ರವರಿ |
| ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | ಗ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ |
| ಭಾರತ ಸೇರ್ಪಡೆ | 1982 |
ಭಾರತದ ರಾಮ್ಸಾರ್ ತಾಣಗಳು: 85+ (2024ರ ಪ್ರಕಾರ; ಇತ್ತೀಚಿನ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳಿಗಾಗಿ MoEFCC ಪರಿಶೀಲಿಸಿ)
ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಮ್ಸಾರ್ ತಾಣಗಳು
| ತಾಣ | ಜಿಲ್ಲೆ | ಸೇರ್ಪಡೆ |
|---|---|---|
| ರಂಗನಾಥಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿ ಧಾಮ | ಮಂಡ್ಯ | 2022 |
| ಅಘನಾಶಿನಿ ಒದ್ದೆಭೂಮಿ | ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ | 2024 |
| ಮಗಡಿ ಕೆರೆ (Magadi Kere) | ಗದಗ | 2024 |
(ಇತ್ತೀಚಿನ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ.)
5. ಓಝೋನ್ ಪದರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
| ಒಪ್ಪಂದ | ಸ್ಥಳ | ಉದ್ದೇಶ |
|---|---|---|
| ವಿಯೆನ್ನಾ ಒಪ್ಪಂದ | 1985 – ವಿಯೆನ್ನಾ | ಓಝೋನ್ ಪದರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಚೌಕಟ್ಟು |
| ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ | 1987 – ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ | ODS ಗಳ (CFC, HCFC) ನಿರ್ಮೂಲನೆ |
| ಕಿಗಾಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ | 2016 – ಕಿಗಾಲಿ (ರುವಾಂಡಾ) | HFC ಗಳ ಹಂತ ಹಂತ ಕಡಿತ |
ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ವಿಶೇಷ: ಇದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆದ (Universal Ratification) ಮೊದಲ UN ಒಪ್ಪಂದ.
ವಿಶ್ವ ಓಝೋನ್ ದಿನ: 16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್.
6. ವಿಷಕಾರಿ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ
| ಒಪ್ಪಂದ | ವಿಷಯ | ಸ್ಥಳ |
|---|---|---|
| ಬಾಸೆಲ್ ಒಪ್ಪಂದ (1989) | ಅಪಾಯಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಗಡಿಪಾರು ಚಲನೆ | ಬಾಸೆಲ್, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ |
| ರಾಟರ್ಡ್ಯಾಮ್ ಒಪ್ಪಂದ (1998) | ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೀಟನಾಶಕ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ | ರಾಟರ್ಡ್ಯಾಮ್ |
| ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ ಒಪ್ಪಂದ (2001) | ಪರ್ಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಪೊಲ್ಯುಟೆಂಟ್ಸ್ (POPs) | ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ |
| ಮಿನಮಾಟಾ ಒಪ್ಪಂದ (2013) | ಪಾದರಸ ಮಾಲಿನ್ಯ | ಕುಮಾಮೊಟೊ, ಜಪಾನ್ |
7. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಒಪ್ಪಂದಗಳು
| ಒಪ್ಪಂದ | ಉದ್ದೇಶ |
|---|---|
| CITES (1973) | ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಜಾತಿಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ |
| CMS – ಬಾನ್ ಒಪ್ಪಂದ (1979) | ವಲಸೆ ಪ್ರಾಣಿ ಜಾತಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ |
| UNCCD (1994) | ಮರುಭೂಮೀಕರಣ ವಿರೋಧಿ ಒಪ್ಪಂದ |
| ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಒಪ್ಪಂದ (1972) | UNESCO – ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ + ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಂಪರೆ |
| ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ ಒಪ್ಪಂದ (1959) | ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ ಶಾಂತಿಪೂರ್ವ ಬಳಕೆ |
| ನಗೋಯಾ-ಕ್ವಾಲಾಲಂಪುರ್ ಪೂರಕ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ | LMO ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ |
8. ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಸರ ಉಪಕ್ರಮಗಳು
| ಉಪಕ್ರಮ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೌರ ಒಕ್ಕೂಟ (ISA) | 2015 ಪ್ಯಾರಿಸ್ – ಭಾರತ-ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಜಂಟಿ ಪ್ರಾರಂಭ; ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಗುರುಗ್ರಾಮ |
| CDRI (Coalition for Disaster Resilient Infrastructure) | 2019 UN – ಭಾರತದ ಉಪಕ್ರಮ |
| LiFE (Lifestyle for Environment) | ಭಾರತದ ಸಸ್ಟೈನಬಲ್ ಜೀವನಶೈಲಿ ಚಳವಳಿ (2022 ರಿಂದ) |
| ಮಿಷನ್ ಗತಿ ಶಕ್ತಿ - ಸೌರ | ಸೂರ್ಯ ಘರ್ ಮುಫ್ತ್ ಬಿಜಲಿ ಯೋಜನೆ |
| ಅಮೃತ್ ಧರೋಹರ್ ಯೋಜನೆ | ರಾಮ್ಸಾರ್ ತಾಣಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ (2023) |
| ಗ್ರೀನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ | ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಪರಿಸರ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ |
9. ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವಗೋಳ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದ UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣಗಳು:
- ಹಂಪಿ – ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (1986)
- ಪಟ್ಟದಕಲ್ – ಚಾಲುಕ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು (1987)
- ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು (2012) – ಸಹಾ ಸೇರಿದೆ
- ಹೊಯ್ಸಳ ದೇವಾಲಯಗಳು (ಬೇಲೂರು, ಹಳೇಬೀಡು, ಸೋಮನಾಥಪುರ – 2023)
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು:
- ಬಂಡೀಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ (ಟೈಗರ್ ರಿಸರ್ವ್)
- ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ (ಟೈಗರ್ ರಿಸರ್ವ್)
- ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ಜೈವಿಕ ಉದ್ಯಾನ
- ಕುದ್ರೇಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ
- ಅಂಶಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು (UNESCO):
- ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು (ಒಳಗೊಂಡಿದೆ)
10. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs)
(ಬಿ) ಒದ್ದೆಭೂಮಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
(ಸಿ) ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
(ಡಿ) ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
(ಬಿ) COP 21
(ಸಿ) COP 26
(ಡಿ) COP 27
(ಬಿ) ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ
(ಸಿ) ಓಝೋನ್ ಪದರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
(ಡಿ) ವಿಷಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ
(ಬಿ) ಗುರುಗ್ರಾಮ
(ಸಿ) ಜಿನೀವಾ
(ಡಿ) ನವದೆಹಲಿ
(ಬಿ) ಮಗಡಿ ಕೆರೆ
(ಸಿ) ರಂಗನಾಥಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿ ಧಾಮ
(ಡಿ) ಕೆಆರ್ಎಸ್ ಜಲಾಶಯ
(ಬಿ) 2030 ರೊಳಗೆ 30% ಭೂಮಿ-ಸಾಗರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
(ಸಿ) ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ ನಿಷೇಧ
(ಡಿ) 100% ಸೌರ ಶಕ್ತಿ