ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು
Get free daily current affairs and job alerts on Telegram
Join Free
ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು (Major Defence Exercises)
Topiqos – KPSC/UPSC ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನ ಟಿಪ್ಪಣಿ
1. ಪರಿಚಯ
ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇನಾ ಸಿದ್ಧತೆ, ಅಂತರ-ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಪರಸ್ಪರ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಸಂಬಂಧ ಬಲಪಡಿಸಲು ಸೇನಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು (Military Exercises) ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಭೂಸೇನೆ (Army), ವಾಯುಸೇನೆ (Air Force), ನೌಕಾ ಸೇನೆ (Navy) ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಾಗಿವೆ.
KPSC/UPSC ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಅಭ್ಯಾಸದ ಹೆಸರು, ಪಾಲುದಾರ ದೇಶ, ಸೇನೆಯ ವಿಭಾಗ, ಮತ್ತು ಆವರ್ತನೆ ಮುಖ್ಯ.
2. ಭೂ ಸೇನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು
| ಅಭ್ಯಾಸ | ಪಾಲುದಾರ ದೇಶ | ವಿವರ |
|---|---|---|
| ಯುದ್ಧ್ ಅಭ್ಯಾಸ್ (Yudh Abhyas) | USA | ಭೂ ಸೇನಾ – 2004 ರಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕ |
| ವಜ್ರ ಪ್ರಹಾರ್ (Vajra Prahar) | USA | ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು |
| ಶಕ್ತಿ (Shakti) | ಫ್ರಾನ್ಸ್ | ಭೂ ಸೇನೆ |
| ಇಂದ್ರ (Indra) | ರಷ್ಯಾ | ತ್ರಿಸೇವಾ ಅಭ್ಯಾಸ (Army, Navy, Air Force) |
| ಗರುಡ ಶಕ್ತಿ (Garud Shakti) | ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ | ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು |
| ಮೈತ್ರೀ (Maitree) | ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ | ಭೂ ಸೇನೆ |
| ನೊಮಾಡಿಕ್ ಎಲಿಫೆಂಟ್ (Nomadic Elephant) | ಮಂಗೋಲಿಯಾ | ಭೂ ಸೇನೆ – ಶಾಂತಿಪಾಲನೆ |
| ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣ (Surya Kiran) | ನೇಪಾಳ | ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ವಿರೋಧಿ |
| ಸಂಪ್ರೀತಿ (Sampriti) | ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ | ಭೂ ಸೇನೆ |
| ಎಕುವೆರಿನ್ (Ekuverin) | ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ | ಭೂ ಸೇನೆ + ಶಾಂತಿಪಾಲನೆ |
| ಹ್ಯಾಂಡ್-ಇನ್-ಹ್ಯಾಂಡ್ (Hand-in-Hand) | ಚೀನಾ | ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ವಿರೋಧಿ (ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಥಗಿತ) |
| ಅಲ್-ನಜಾಹ್ (Al-Nagah) | ಒಮಾನ್ | ಭೂ ಸೇನೆ |
| ಬೋಲ್ಡ್ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (Bold Kurukshetra) | ಸಿಂಗಾಪುರ್ | ಭೂ ಸೇನೆ |
| ಅಜೇಯ ವಾರಿಯರ್ (Ajeya Warrior) | UK | ಭೂ ಸೇನೆ |
| ಖಂಜರ್ (Khanjar) | ಕಿರ್ಗಿಸ್ತಾನ್ | ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು |
| ಧರ್ಮ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ (Dharma Guardian) | ಜಪಾನ್ | ಭೂ ಸೇನೆ |
| ಕಜಿಂದ್ (Kazind) | ಕಜಕಸ್ತಾನ್ | ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ವಿರೋಧಿ |
| ಮಿತ್ರ ಶಕ್ತಿ (Mitra Shakti) | ಶ್ರೀಲಂಕಾ | ಭೂ ಸೇನೆ |
| ಪ್ರಬಲ್ ದೋಸ್ತಿಕ್ (Prabal Dostyk) | ಕಜಕಸ್ತಾನ್ | ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು |
| ಆಸ್ಟ್ರಾ ಹಿಂದ್ (Astra Hind) | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | ಭೂ ಸೇನೆ |
3. ವಾಯುಸೇನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು
| ಅಭ್ಯಾಸ | ಪಾಲುದಾರ | ವಿವರ |
|---|---|---|
| ಗರುಡ (Garuda) | ಫ್ರಾನ್ಸ್ | ವಾಯುಸೇನಾ – ರಫೇಲ್ + ಸುಖೋಯಿ |
| ಕೋಪ್ ಇಂಡಿಯಾ (Cope India) | USA | ವಾಯುಸೇನಾ |
| ರೆಡ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ (Red Flag) | USA (ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ) | ವಾಯುಸೇನಾ – ನೆವಾಡಾದಲ್ಲಿ |
| ಪಿಚ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ (Pitch Black) | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವಾಯುಸೇನಾ |
| ಇಂದ್ರಧನುಷ್ (Indradhanush) | UK | ವಾಯುಸೇನಾ |
| ಡೆಸರ್ಟ್ ಈಗಲ್ (Desert Eagle) | UAE | ವಾಯುಸೇನಾ |
| ಅವಿಯಾ ಇಂದ್ರ (AVIAINDRA) | ರಷ್ಯಾ | ವಾಯುಸೇನಾ |
| ಶಿನ್ಯುಯು ಮೈತ್ರೀ (Shinyuu Maitri) | ಜಪಾನ್ | ವಾಯುಸೇನಾ |
| ಇಂಡ್ರಡೆನೊಸ್ (Indraudanush) | UK | ವಾಯುಸೇನಾ (ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪ) |
4. ನೌಕಾ ಸೇನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು
| ಅಭ್ಯಾಸ | ಪಾಲುದಾರ | ವಿವರ |
|---|---|---|
| ಮಲಬಾರ್ (Malabar) | USA, ಜಪಾನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ (Quad) | 1992 ರಿಂದ; ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತ-USA ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ |
| ವರುಣ (Varuna) | ಫ್ರಾನ್ಸ್ | ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ |
| ಕೊಂಕಣ (Konkan) | UK | ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ |
| ನಸೀಮ್ ಅಲ್-ಬಹರ್ (Naseem Al-Bahr) | ಒಮಾನ್ | ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ |
| SLINEX | ಶ್ರೀಲಂಕಾ | ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ |
| SIMBEX | ಸಿಂಗಾಪುರ್ | ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ |
| IBSAMAR | ಬ್ರೆಜಿಲ್ + ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ (IBSA) | ನೌಕಾ ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ |
| SITMEX | ಸಿಂಗಾಪುರ್, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ | ನೌಕಾ ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ |
| INDRA NAVY | ರಷ್ಯಾ | ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ |
| JIMEX | ಜಪಾನ್ | ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ |
| AUSINDEX | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ |
| ZAIR-AL-BAHR | ಕತಾರ್ | ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ |
| SAMUDRA SHAKTI | ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ | ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ |
| ಮಿಲನ್ (Milan) | ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ (40+ ದೇಶಗಳು) | ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಬಳಿ, 1995 ರಿಂದ |
ಮಲಬಾರ್ ಬಗ್ಗೆ: ಮೂಲತಃ 1992ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ-USA ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಆಗಿತ್ತು. ಜಪಾನ್ 2015ರಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ 2020ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸೇರ್ಪಡೆ – ಇದು Quad ಸೇನಾ ಅಭ್ಯಾಸ.
5. ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು
| ಅಭ್ಯಾಸ | ಪಾಲುದಾರರು | ವಿವರ |
|---|---|---|
| ಮಲಬಾರ್ | ಭಾರತ, USA, ಜಪಾನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | Quad ನೌಕಾ |
| ಮಿಲನ್ | 40+ ದೇಶಗಳು | ವಿಶಾಖ ಬಳಿ; ನೌಕಾ |
| ರಿಮ್ಪ್ಯಾಕ್ (RIMPAC) | 20+ ದೇಶಗಳು | ಪೆಸಿಫಿಕ್; ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ |
| ಪಿಚ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ನೇತೃತ್ವ | ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವಾಯುಸೇನಾ |
| ಟೈಗರ್ ಟ್ರಯಂಫ್ (Tiger Triumph) | ಭಾರತ + USA | ಮಾನವೀಯ ನೆರವು ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ಪರಿಹಾರ |
| ಸ್ಯಾಂಟ್ರಿ ಶಾರ್ಕ್ (Sentry Shark) | ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳು | ವಾಯುಸೇನಾ |
6. ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರ-ವಾರು ಸಾರಾಂಶ
| ದೇಶ | ಪ್ರಮುಖ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು |
|---|---|
| USA | ಯುದ್ಧ್ ಅಭ್ಯಾಸ್, ವಜ್ರ ಪ್ರಹಾರ್, ಮಲಬಾರ್, ಕೋಪ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಟೈಗರ್ ಟ್ರಯಂಫ್ |
| ರಷ್ಯಾ | ಇಂದ್ರ (ತ್ರಿಸೇವಾ), AVIAINDRA, INDRA NAVY |
| ಫ್ರಾನ್ಸ್ | ಶಕ್ತಿ (Army), ಗರುಡ (Air), ವರುಣ (Navy) |
| UK | ಅಜೇಯ ವಾರಿಯರ್, ಇಂದ್ರಧನುಷ್, ಕೊಂಕಣ |
| ಜಪಾನ್ | ಧರ್ಮ ಗಾರ್ಡಿಯನ್, JIMEX, ಶಿನ್ಯುಯು ಮೈತ್ರೀ |
| ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | ಆಸ್ಟ್ರಾ ಹಿಂದ್, AUSINDEX, ಪಿಚ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ |
| ಚೀನಾ | ಹ್ಯಾಂಡ್-ಇನ್-ಹ್ಯಾಂಡ್ (ಸ್ಥಗಿತ) |
| ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ | ಗರುಡ ಶಕ್ತಿ, SAMUDRA SHAKTI |
| ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ | ಸಂಪ್ರೀತಿ |
| ನೇಪಾಳ | ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣ |
| ಶ್ರೀಲಂಕಾ | ಮಿತ್ರ ಶಕ್ತಿ, SLINEX |
| ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ | ಎಕುವೆರಿನ್ |
| ಒಮಾನ್ | ಅಲ್-ನಜಾಹ್, ನಸೀಮ್ ಅಲ್-ಬಹರ್ |
| ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ | ಮೈತ್ರೀ, SITMEX |
| ಸಿಂಗಾಪುರ್ | ಬೋಲ್ಡ್ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, SIMBEX, SITMEX |
| ಕಜಕಸ್ತಾನ್ | ಕಜಿಂದ್, ಪ್ರಬಲ್ ದೋಸ್ತಿಕ್ |
7. ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಆಂತರಿಕ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು
| ಅಭ್ಯಾಸ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಟ್ರೋಪೆಕ್ಸ್ (TROPEX) | ನೌಕಾ ಸೇನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಂತರಿಕ ಅಭ್ಯಾಸ |
| ಪ್ರಳಯ (Pralay) | ಭಾರತ ಸೇನೆ – ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ |
| ಗಗನ್ ಶಕ್ತಿ (Gagan Shakti) | ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಭ್ಯಾಸ |
| ಎಕ್ಸ್ ಪೂರ್ವಿ ಪ್ರಹಾರ್ | ಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಸೇವಾ |
| ವಾಯುಶಕ್ತಿ (Vayu Shakti) | ವಾಯುಸೇನೆಯ ಅಗ್ನಿಶಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ |
8. ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಇತರ ಸಂಗತಿಗಳು
ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು:
- ಸೇನಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ: ದೆಹಲಿ
- ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸ್ಟಾಫ್ (IDS): ದೆಹಲಿ
- ಚೀಫ್ ಆಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸ್ಟಾಫ್ (CDS): 2019 ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ; ಮೊದಲ CDS – ಜನರಲ್ ಬಿಪಿನ್ ರಾವತ್
- ಥಿಯೇಟರ್ ಕಮಾಂಡ್ಸ್ ಪುನರ್ ರಚನೆ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ
Quad (Quadrilateral Security Dialogue): ಭಾರತ, USA, ಜಪಾನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ – ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಹಕಾರ.
9. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs)
1. "ಯುದ್ಧ್ ಅಭ್ಯಾಸ್" (Yudh Abhyas) ಭಾರತ ಮತ್ತು ಯಾವ ದೇಶದ ನಡುವಿನ ಜಂಟಿ ಸೇನಾ ಅಭ್ಯಾಸ?
(ಎ) ರಷ್ಯಾ
(ಬಿ) ಫ್ರಾನ್ಸ್
(ಸಿ) USA
(ಡಿ) ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ
(ಬಿ) ಫ್ರಾನ್ಸ್
(ಸಿ) USA
(ಡಿ) ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — ಭಾರತ + USA; ಭೂ ಸೇನಾ ಅಭ್ಯಾಸ; 2004ರಿಂದ.
2. ಮಲಬಾರ್ ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ ಈಗ ಯಾವ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ?
(ಎ) ಭಾರತ-USA
(ಬಿ) ಭಾರತ-USA-ಜಪಾನ್
(ಸಿ) ಭಾರತ-USA-ಜಪಾನ್-ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ
(ಡಿ) ಭಾರತ-USA-ರಷ್ಯಾ
(ಬಿ) ಭಾರತ-USA-ಜಪಾನ್
(ಸಿ) ಭಾರತ-USA-ಜಪಾನ್-ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ
(ಡಿ) ಭಾರತ-USA-ರಷ್ಯಾ
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — Quad ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ 2020 ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸೇರ್ಪಡೆ).
3. "ಇಂದ್ರ" ಸೇನಾ ಅಭ್ಯಾಸ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಯಾವ ದೇಶದ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ?
(ಎ) ಇರಾನ್
(ಬಿ) ಇಸ್ರೇಲ್
(ಸಿ) ರಷ್ಯಾ
(ಡಿ) UK
(ಬಿ) ಇಸ್ರೇಲ್
(ಸಿ) ರಷ್ಯಾ
(ಡಿ) UK
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — ರಷ್ಯಾ; ಇದು ತ್ರಿಸೇವಾ ಅಭ್ಯಾಸ.
4. "ಶಕ್ತಿ" ಸೇನಾ ಅಭ್ಯಾಸ ಯಾವ ದೇಶದೊಂದಿಗೆ?
(ಎ) ಫ್ರಾನ್ಸ್
(ಬಿ) ಜಪಾನ್
(ಸಿ) ಜರ್ಮನಿ
(ಡಿ) ಇಟಲಿ
(ಬಿ) ಜಪಾನ್
(ಸಿ) ಜರ್ಮನಿ
(ಡಿ) ಇಟಲಿ
ಉತ್ತರ: (ಎ) — ಭಾರತ + ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಭೂ ಸೇನಾ ಅಭ್ಯಾಸ.
5. "ಮಿಲನ್" ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ನೌಕಾ ಅಭ್ಯಾಸ ಎಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ?
(ಎ) ಕೊಚ್ಚಿ
(ಬಿ) ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ
(ಸಿ) ಮುಂಬೈ
(ಡಿ) ಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಲೇರ್
(ಬಿ) ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ
(ಸಿ) ಮುಂಬೈ
(ಡಿ) ಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಲೇರ್
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಬಳಿ; 1995 ರಿಂದ.
6. "ಗರುಡ" ವಾಯುಸೇನಾ ಅಭ್ಯಾಸ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಯಾವ ದೇಶದ ನಡುವಿನದು?
(ಎ) USA
(ಬಿ) ಫ್ರಾನ್ಸ್
(ಸಿ) ರಷ್ಯಾ
(ಡಿ) ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ
(ಬಿ) ಫ್ರಾನ್ಸ್
(ಸಿ) ರಷ್ಯಾ
(ಡಿ) ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಫ್ರಾನ್ಸ್; ರಫೇಲ್ ಮತ್ತು ಸುಖೋಯಿ ಒಳಗೊಂಡ ವಾಯುಸೇನಾ ಅಭ್ಯಾಸ.