ಸೌರಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ — ಚಲನೆಗಳು, ಅಕ್ಷಾಂಶ-ರೇಖಾಂಶ

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭೌತಿಕ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರವು (Physical Geography) ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಾದ KPSC (KAS, FDA, SDA) ಮತ್ತು UPSC ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯದ ತಳಹದಿಯು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಸ್ಥಾನ, ಅದರ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳಾದ (Geographic coordinates) ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ರೇಖಾಂಶಗಳ ಅರಿವಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಋತುಗಳ ರಚನೆ, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳ ಉಂಟಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸಮಯದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಭೂಮಿಯ ಭ್ರಮಣೆ (Rotation) ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಣೆ (Revolution) ಕೇವಲ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅವು ಮಾನವನ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ, ಕೃಷಿ, ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸಂವಹನದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೌರಮಂಡಲದ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳು, ಭೂಮಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಕಾರ, ಚಲನೆಗಳು, ಗ್ರಹಣಗಳು, ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಯದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಸೌರಮಂಡಲ (Solar System)

ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅವನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಬಲಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಎಂಟು ಗ್ರಹಗಳು, ಉಪಗ್ರಹಗಳು, ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು (Asteroids), ಉಲ್ಕೆಗಳು (Meteors) ಮತ್ತು ಧೂಮಕೇತುಗಳ (Comets) ಸಮೂಹವೇ ಸೌರಮಂಡಲ. ಸೂರ್ಯನು ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳು ದೀರ್ಘವೃತ್ತಾಕಾರದ (Elliptical) ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.

ಭೂಮಿಯ ಆಕಾರ (Shape of the Earth)

ಭೂಮಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗೋಳಾಕಾರವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದ (Equator) ಬಳಿ ಉಬ್ಬಿದ್ದು, ಧ್ರುವಗಳ (Poles) ಬಳಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಕಾರವನ್ನು ಜಿಯಾಯ್ಡ್ (Geoid) ಅಥವಾ 'ಭೂಮಿಯಂತಹ ಆಕಾರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ರೇಖಾಂಶ (Latitudes and Longitudes)

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಎಳೆಯಲಾದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರೇಖೆಗಳೇ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ರೇಖಾಂಶಗಳು. ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಎಳೆಯಲಾದ ರೇಖೆಗಳಾದರೆ, ರೇಖಾಂಶಗಳು ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಲಂಬವಾದ ರೇಖೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಭೂಮಿಯ ಚಲನೆಗಳು (Earth's Movements)

ಭೂಮಿಗೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಚಲನೆಗಳಿವೆ:
1. ಭ್ರಮಣೆ (Rotation): ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
2. ಪರಿಭ್ರಮಣೆ (Revolution): ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವುದು.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು

ಸೌರಮಂಡಲದ ಗ್ರಹಗಳ ವಿವರಗಳು
| ಗ್ರಹ (Planet) | ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರದ ಕ್ರಮಾಂಕ | ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಾಂಕ | ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯೆ | ವಿಶೇಷತೆ |
| :--- | :--- | :--- | :--- | :--- |
| ಬುಧ (Mercury) | 1 | 8 | 0 | ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರಹ |
| ಶುಕ್ರ (Venus) | 2 | 6 | 0 | ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಗ್ರಹ |
| ಭೂಮಿ (Earth) | 3 | 5 | 1 (ಚಂದ್ರ) | ಜೀವಿಗಳಿರುವ ಏಕೈಕ ಗ್ರಹ (ನೀಲಿ ಗ್ರಹ) |
| ಮಂಗಳ (Mars) | 4 | 7 | 2 (ಫೋಬೋಸ್, ಡೀಮೋಸ್) | ಕೆಂಪು ಗ್ರಹ (Red Planet) |
| ಗುರು (Jupiter) | 5 | 1 | 95+ | ಸೌರಮಂಡಲದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹ |
| ಶನಿ (Saturn) | 6 | 2 | 146+ | ಸುಂದರವಾದ ಬಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಹ |
| ಯುರೇನಸ್ (Uranus) | 7 | 3 | 27 | ಹಸಿರು ಗ್ರಹ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾಲಿದ ಅಕ್ಷ |
| ನೆಪ್ಚೂನ್ (Neptune) | 8 | 4 | 14 | ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಅತಿ ದೂರದ ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ಗ್ರಹ |

ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರೇಖೆಗಳು (ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು)
| ಅಕ್ಷಾಂಶ (Latitude) | ಹೆಸರು | ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೆಸರು |
| :--- | :--- | :--- |
| 0° | ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತ | Equator |
| 23.5° ಉತ್ತರ | ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತ | Tropic of Cancer |
| 23.5° ದಕ್ಷಿಣ | ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತ | Tropic of Capricorn |
| 66.5° ಉತ್ತರ | ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ವೃತ್ತ | Arctic Circle |
| 66.5° ದಕ್ಷಿಣ | ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ವೃತ್ತ | Antarctic Circle |
| 90° ಉತ್ತರ / ದಕ್ಷಿಣ | ಉತ್ತರ / ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ | North / South Pole |

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಸೌರಮಂಡಲ — ಗ್ರಹಗಳ ಅನುಕ್ರಮ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ಸೌರಮಂಡಲದ ಅವಲೋಕನ

ಸೌರಮಂಡಲವು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
* ಆಂತರಿಕ ಗ್ರಹಗಳು (Terrestrial Planets): ಬುಧ, ಶುಕ್ರ, ಭೂಮಿ, ಮಂಗಳ. ಇವು ಘನ ಮತ್ತು ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.
* ಹೊರಗಿನ ಗ್ರಹಗಳು (Jovian/Gas Giants): ಗುರು, ಶನಿ, ಯುರೇನಸ್, ನೆಪ್ಚೂನ್. ಇವು ಅನಿಲಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿವೆ.
ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಗುರು ಗ್ರಹದ ನಡುವೆ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ (Asteroid Belt) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

2. ಭೂಮಿಯ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳು

ಭ್ರಮಣೆ (Rotation):
ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸುತ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು 23 ಗಂಟೆ, 56 ನಿಮಿಷ, 4 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು ಬೇಕು.
* ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಉಂಟಾಗುವುದು, ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುತಗಳ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಗುವುದು (ಕೊರಿಯಾಲಿಸ್ ಪರಿಣಾಮ - Coriolis Effect), ಮತ್ತು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಸಂಭವಿಸುವಿಕೆ.

ಪರಿಭ್ರಮಣೆ (Revolution):
ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಬರಲು 365 ದಿನ ಮತ್ತು 6 ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ 6 ಗಂಟೆಗಳನ್ನು 4 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸೇರಿಸಿ 'ಅಧಿಕ ವರ್ಷ' (Leap Year - 366 ದಿನಗಳು) ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಋತುಮಾನಗಳ ಬದಲಾವಣೆ (Seasons), ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.

ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು (Solstices) ಮತ್ತು ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ (Equinoxes):
* ಬೇಸಿಗೆ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ (Summer Solstice - ಜೂನ್ 21): ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತದ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಹಗಲು.
* ಚಳಿಗಾಲದ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ (Winter Solstice - ಡಿಸೆಂಬರ್ 22): ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತದ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಹಗಲು.
* ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ (Equinoxes - ಮಾರ್ಚ್ 21 ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23): ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ (12 ಗಂಟೆ ಹಗಲು, 12 ಗಂಟೆ ರಾತ್ರಿ).

ಪೆರಿಹೀಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಅಪಿಹೀಲಿಯನ್:
* ಪೆರಿಹೀಲಿಯನ್ (Perihelion): ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ (ಜನವರಿ 3).
* ಅಪಿಹೀಲಿಯನ್ (Aphelion): ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೂರವಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ (ಜುಲೈ 4).

3. ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ರೇಖಾಂಶ, ಸಮಯದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ

• ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು (Latitudes): ಒಟ್ಟು 181 ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳಿವೆ (ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತ ಸೇರಿದಂತೆ). ಎರಡು ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಸರಿಸುಮಾರು 111 ಕಿ.ಮೀ.
• ರೇಖಾಂಶಗಳು (Longitudes): ಒಟ್ಟು 360 ರೇಖಾಂಶಗಳಿವೆ. 0° ರೇಖಾಂಶವನ್ನು ಗ್ರೀನ್‍ವಿಚ್ ರೇಖೆ (Prime Meridian / GMT) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸಮಯದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ: ಭೂಮಿಯು 360° ಸುತ್ತಲು 24 ಗಂಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ 1° ರೇಖಾಂಶವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಲು 4 ನಿಮಿಷಗಳು ಬೇಕು. ಗ್ರೀನ್‍ವಿಚ್ ರೇಖೆಯಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಸಮಯ ಮುಂದಿರುತ್ತದೆ (Add), ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಸಮಯ ಹಿಂದಿರುತ್ತದೆ (Subtract).
• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಂಕ ರೇಖೆ (International Date Line - IDL): 180° ರೇಖಾಂಶವನ್ನು IDL ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೇಖೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ದಾಟಿದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ, ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ದಾಟಿದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.

4. ಗ್ರಹಣಗಳು (Eclipses)

• ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣ (Solar Eclipse): ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಚಂದ್ರನು ಬಂದಾಗ. ಇದು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ (New Moon) ದಿನದಂದು ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
• ಚಂದ್ರಗ್ರಹಣ (Lunar Eclipse): ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ನಡುವೆ ಭೂಮಿ ಬಂದಾಗ. ಇದು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ (Full Moon) ದಿನದಂದು ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

5. ಚಂದ್ರನ ಹಂತಗಳು ಮತ್ತು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು (Moon Phases and Tides)

ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಗರದ ನೀರು ಮೇಲೇರುವುದನ್ನು ಉಬ್ಬರ (High Tide) ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿಳಿಯುವುದನ್ನು ಇಳಿತ (Low Tide) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
* ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಟೈಡ್ (Spring Tide / ಸಿಜಿಗಿ): ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ (ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹುಣ್ಣಿಮೆ) ಉಂಟಾಗುವ ಗರಿಷ್ಠ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ.
* ನೀಪ್ ಟೈಡ್ (Neap Tide): ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಲಂಬಕೋನದಲ್ಲಿರುವಾಗ (ಅಷ್ಟಮಿ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ) ಉಂಟಾಗುವ ಕನಿಷ್ಠ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಭೂಮಿಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಮತ್ತು ಋತುಗಳು (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

• ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ (Indian Standard Time - IST): ಭಾರತದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯವನ್ನು 82.5° ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಿರ್ಜಾಪುರ (ಅಲಹಾಬಾದ್ ಬಳಿ) ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. IST ಯು ಗ್ರೀನ್‍ವಿಚ್ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ (GMT) 5 ಗಂಟೆ 30 ನಿಮಿಷ ಮುಂದಿದೆ.
• ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತ (Tropic of Cancer - 23.5° N): ಇದು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 8 ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ: ಗುಜರಾತ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ತ್ರಿಪುರ ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂ.
• ಕರ್ನಾಟಕದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ: ಕರ್ನಾಟಕವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿದೆ (Tropical Zone). ಇದು 11°31' ಉತ್ತರದಿಂದ 18°45' ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳವರೆಗೆ ಮತ್ತು 74°12' ಪೂರ್ವದಿಂದ 78°40' ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಸೌರಮಂಡಲದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ಗ್ರಹ ಶುಕ್ರ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಶೇ. 96 ರಷ್ಟು ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ (CO2) ಇದೆ.
• ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷವು ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಲಕ್ಕೆ 66.5° ಕೋನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲಂಬಕ್ಕೆ 23.5° ಕೋನದಲ್ಲಿ ವಾಲಿದೆ.
• ಭೂಮಿಯ ಭ್ರಮಣೆಯ ವೇಗವು ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
• 0° ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 0° ರೇಖಾಂಶಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಗಿನಿಯಾ (ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ) ದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ.
• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಂಕ ರೇಖೆಯು (180° ರೇಖಾಂಶ) ನೇರವಾಗಿರದೆ, ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಂಕುಡೊಂಕಾಗಿ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
• ಭೂಮಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ನಕ್ಷತ್ರ ಸೂರ್ಯ, ಸೂರ್ಯನ ನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ನಕ್ಷತ್ರ ಪ್ರಾಕ್ಸಿಮಾ ಸೆಂಟಾರಿ (Proxima Centauri).
• ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹಗಳು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ (Retrograde rotation) ಸುತ್ತುತ್ತವೆ, ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಗ್ರಹಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.
• ಚಂದ್ರನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಸೆಲೆನಾಲಜಿ (Selenology) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಎರಡು ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವಿನ ಗರಿಷ್ಠ ಅಂತರ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ (111.3 ಕಿ.ಮೀ) ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಸುಮಾರು 8 ನಿಮಿಷ 20 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು ಬೇಕು.
• ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು 1.3 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು ಬೇಕು.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಓಖಾ (Okha) ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಖಂಬಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯವನ್ನು (IST) ನಿರ್ಧರಿಸುವ 82.5° ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ?
   A) ಭೋಪಾಲ್
   B) ಮಿರ್ಜಾಪುರ
   C) ರಾಂಚಿ
   D) ರಾಯ್ಪುರ
   ಉತ್ತರ: (B) (ವಿವರಣೆ: 82.5° ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶವು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಿರ್ಜಾಪುರ/ಅಲಹಾಬಾದ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಇದು GMT ಗಿಂತ 5.30 ಗಂಟೆ ಮುಂದಿದೆ.)

2. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿರುವ (Equinox) ದಿನಾಂಕಗಳು ಯಾವುವು?
   A) ಜೂನ್ 21 ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 22
   B) ಮಾರ್ಚ್ 21 ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23
   C) ಜನವರಿ 3 ಮತ್ತು ಜುಲೈ 4
   D) ಮಾರ್ಚ್ 21 ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 22
   ಉತ್ತರ: (B) (ವಿವರಣೆ: ಮಾರ್ಚ್ 21 ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23 ರಂದು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.)

3. ಸೌರಮಂಡಲದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ಗ್ರಹ ಯಾವುದು?
   A) ಬುಧ
   B) ಮಂಗಳ
   C) ಶುಕ್ರ
   D) ಗುರು
   ಉತ್ತರ: (C) (ವಿವರಣೆ: ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಎರಡನೇ ಸಮೀಪದ ಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ದಟ್ಟವಾದ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳಿಂದಾಗಿ (CO2) ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾಗಿದೆ.)

4. ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಟೈಡ್ (Spring Tide) ಯಾವಾಗ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ?
   A) ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಲಂಬಕೋನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ
   B) ಭೂಮಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ
   C) ಕೇವಲ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ
   D) ಚಳಿಗಾಲದ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದು ಮಾತ್ರ
   ಉತ್ತರ: (B) (ವಿವರಣೆ: ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ (ಸಿಜಿಗಿ ಸ್ಥಿತಿ) ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.)

5. ಒಂದು ಡಿಗ್ರಿ (1°) ರೇಖಾಂಶವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಲು ಭೂಮಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ?
   A) 4 ನಿಮಿಷ
   B) 15 ನಿಮಿಷ
   C) 1 ಗಂಟೆ
   D) 4 ಸೆಕೆಂಡು
   ಉತ್ತರ: (A) (ವಿವರಣೆ: ಭೂಮಿಯು 360° ಸುತ್ತಲು 24 ಗಂಟೆ (1440 ನಿಮಿಷ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 1440/360 = 4 ನಿಮಿಷ.)

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ