ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಮರುಭೂಮಿಗಳು

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KPSC), ಕೆಎಎಸ್ (KAS) ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಭೌತಿಕ ಭೂಗೋಳವು (World Physical Geography) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು, ಮರುಭೂಮಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ನೇರವಾದ ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಸಿ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳ, ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರ, ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಈ ಭೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಮಾನವ ವಸಾಹತುಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳು ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಪರ್ವತಗಳು ಹವಾಮಾನ ವಿಭಾಜಕಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (River Systems)

ನದಿಯ ಉಗಮಸ್ಥಾನದಿಂದ (Source) ಸಮುದ್ರ ಅಥವಾ ಸರೋವರವನ್ನು ಸೇರುವ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯವರೆಗಿನ (Mouth/Delta) ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾಲವನ್ನು ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ನದಿಯೊಂದು ತನ್ನ ಉಪನದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುವ ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ (Drainage Basin) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು (Mountain Ranges)

ಭೂಮಿಯ ಆಂತರಿಕ ಬಲಗಳಿಂದಾಗಿ (ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳ ಚಲನೆ) ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಎತ್ತರವಾದ ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳೇ ಪರ್ವತಗಳು. ಸತತವಾಗಿ ಹರಡಿರುವ ಪರ್ವತಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಡಿಕೆ ಪರ್ವತಗಳು (Fold Mountains), ಖಂಡ ಪರ್ವತಗಳು (Block Mountains) ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪರ್ವತಗಳು (Volcanic Mountains) ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳಿವೆ.

ಮರುಭೂಮಿಗಳು (Deserts)

ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 25 ಸೆಂ.ಮೀ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುವ, ಅತ್ಯಂತ ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮರುಭೂಮಿಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ ಮರುಭೂಮಿಗಳು (Hot Deserts - ಉದಾ: ಸಹಾರಾ) ಮತ್ತು ಶೀತ ಮರುಭೂಮಿಗಳು (Cold Deserts - ಉದಾ: ಗೋಬಿ) ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ.

ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು (Grasslands)

ಮರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆಯಾಗದ, ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮರುಭೂಮಿಯೂ ಅಲ್ಲದ, ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳೇ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು (Tropical Grasslands) ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು (Temperate Grasslands) ಸೇರಿವೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು

ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ನದಿಗಳು
| ಶ್ರೇಣಿ | ನದಿಯ ಹೆಸರು | ಉದ್ದ (ಕಿ.ಮೀ ಗಳಲ್ಲಿ) | ಹರಿಯುವ ಖಂಡ | ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಳ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ನೈಲ್ (Nile) | 6,650 | ಆಫ್ರಿಕಾ | ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ |
| 2 | ಅಮೆಜಾನ್ (Amazon) | 6,400 | ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ | ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ |
| 3 | ಯಾಂಗ್ಟ್ಸೆ (Yangtze) | 6,300 | ಏಷ್ಯಾ | ಪೂರ್ವ ಚೀನಾ ಸಮುದ್ರ |
| 4 | ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ-ಮಿಸೌರಿ | 6,275 | ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ | ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ |

ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು
| ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ | ಖಂಡ / ಪ್ರದೇಶ | ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ | ಉದ್ದ (ಕಿ.ಮೀ) |
|---|---|---|---|
| ಆಂಡೀಸ್ (Andes) | ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ | ಮೌಂಟ್ ಅಕಾಂಕಗುವಾ | 7,000 |
| ರಾಕೀಸ್ (Rockies) | ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ | ಮೌಂಟ್ ಎಲ್ಬರ್ಟ್ | 4,800 |
| ಹಿಮಾಲಯ (Himalayas) | ಏಷ್ಯಾ | ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ | 2,400 |
| ಆಲ್ಪ್ಸ್ (Alps) | ಯುರೋಪ್ | ಮೌಂಟ್ ಬ್ಲಾಂಕ್ | 1,200 |

ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮರುಭೂಮಿಗಳು
| ಮರುಭೂಮಿ | ವಿಧ | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಚ.ಕಿ.ಮೀ) | ಸ್ಥಳ / ಖಂಡ |
|---|---|---|---|
| ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ | ಶೀತ | 14,200,000 | ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ |
| ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ | ಶೀತ | 13,900,000 | ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶ |
| ಸಹಾರಾ (Sahara) | ಉಷ್ಣ | 9,200,000 | ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ |
| ಅರೇಬಿಯನ್ | ಉಷ್ಣ | 2,330,000 | ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ |
| ಗೋಬಿ (Gobi) | ಶೀತ | 1,295,000 | ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಾ |

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಅಮೆಜಾನ್ ನದಿ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು

• ನೈಲ್ ನದಿ (Nile River): ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ (Lake Victoria) ಉಗಮಿಸಿ, ಸಹಾರಾ ಮರುಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈಜಿಪ್ಟ್ ದೇಶವನ್ನು "ನೈಲ್ ನದಿಯ ವರದಾನ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಅಮೆಜಾನ್ ನದಿ (Amazon River): ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣ (Volume of water) ಮತ್ತು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪೆರು ದೇಶದ ಆಂಡೀಸ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.
• ಯಾಂಗ್ಟ್ಸೆ ನದಿ (Yangtze River): ಇದು ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ನದಿ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ದೇಶದ (ಚೀನಾ) ಒಳಗೆ ಹರಿಯುವ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯಾಗಿದೆ.
• ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ-ಮಿಸೌರಿ (Mississippi-Missouri): ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಕ್ಕಿಯ ಪಾದದ ಆಕಾರದ (Bird's foot delta) ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.

2. ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು

• ಆಂಡೀಸ್ (Andes): ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ಖಂಡಾಂತರ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿದೆ.
• ರಾಕೀಸ್ (Rockies): ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಮಡಿಕೆ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ.
• ಆಲ್ಪ್ಸ್ (Alps): ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ. ಇದು ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್, ಇಟಲಿ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ.
• ಯುರಲ್ಸ್ (Ural Mountains): ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯು ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ ಖಂಡಗಳನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ.

3. ಪ್ರಮುಖ ಮರುಭೂಮಿಗಳು

• ಸಹಾರಾ (Sahara): ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಷ್ಣ ಮರುಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ. ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.
• ಗೋಬಿ (Gobi): ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮರುಭೂಮಿ. ಇದು ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ 'ಶೀತ ಮರುಭೂಮಿ'ಯಾಗಿದೆ.
• ಅಟಕಾಮಾ (Atacama): ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಚಿಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಶುಷ್ಕ (Driest) ಮರುಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ. ನೈಟ್ರೇಟ್ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

4. ಪ್ರಮುಖ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು

ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ:
* ಪ್ರೈರೀಸ್ (Prairies): ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು. ಗೋಧಿ ಬೆಳೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
* ಸ್ಟೆಪ್ಪೀಸ್ (Steppes): ಯುರೇಷ್ಯಾ (ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ) ಪ್ರದೇಶದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು.
* ಪಂಪಾಸ್ (Pampas): ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ).
* ಸವನ್ನಾ (Savanna): ಆಫ್ರಿಕಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು.
* ವೆಲ್ಡ್ಸ್ (Velds): ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ.
* ಡೌನ್ಸ್ (Downs): ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ.

5. ಪ್ರಮುಖ ಸರೋವರಗಳು

• ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ (Caspian Sea): ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವಿದ್ದರೂ, ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ (ಉಪ್ಪು ನೀರಿನ ಸರೋವರ).
• ಸುಪೀರಿಯರ್ ಸರೋವರ (Lake Superior): ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ.
• ಬೈಕಲ್ ಸರೋವರ (Lake Baikal): ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ.

6. ಪ್ರಮುಖ ಜಲಪಾತಗಳು

• ಏಂಜಲ್ ಜಲಪಾತ (Angel Falls): ವೆನೆಜುವೆಲಾದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ (979 ಮೀಟರ್).
• ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಜಲಪಾತ (Victoria Falls): ಆಫ್ರಿಕಾದ ಜಾಂಬೆಜಿ ನದಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಜಾಂಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ.
• ನಯಾಗರಾ ಜಲಪಾತ (Niagara Falls): ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಈರಿ ಮತ್ತು ಒಂಟಾರಿಯೊ ಸರೋವರಗಳ ನಡುವೆ (ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ಎ ಗಡಿ) ಇದೆ.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಸಹಾರಾ ಮರುಭೂಮಿ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

ಪ್ರಪಂಚದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆನಪಿಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
* ಪರ್ವತಗಳು: ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಮಡಿಕೆ ಪರ್ವತವಾದ ಹಿಮಾಲಯವು ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು (Western Ghats) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.
* ಮರುಭೂಮಿ: ಭಾರತದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿಯು (Thar Desert) ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮರುಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ.
* ನದಿಗಳು: ಗಂಗಾ ನದಿಯು ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯಾದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ, ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರಾ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಾಗಿವೆ.
* ಜಲಪಾತಗಳು: ಜಗತ್ತಿನ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶರಾವತಿ ನದಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಜೋಗ ಜಲಪಾತವು (Jog Falls) ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ನದಿ - ನೈಲ್ ನದಿ.
• ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿ (ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ) - ಅಮೆಜಾನ್ ನದಿ.
• ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ದಾಟುವ ನದಿ - ಕಾಂಗೋ ನದಿ (Congo River).
• ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತವನ್ನು (Tropic of Capricorn) ಎರಡು ಬಾರಿ ದಾಟುವ ನದಿ - ಲಿಂಪೋಪೊ ನದಿ (Limpopo River).
• ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ - ಆಂಡೀಸ್ (ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ).
• ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ ಅನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಪರ್ವತ - ಯುರಲ್ಸ್ ಪರ್ವತ.
• ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಷ್ಣ ಮರುಭೂಮಿ - ಸಹಾರಾ ಮರುಭೂಮಿ.
• ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಶುಷ್ಕ ಮರುಭೂಮಿ - ಅಟಕಾಮಾ ಮರುಭೂಮಿ (ಚಿಲಿ).
• ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರ - ಸುಪೀರಿಯರ್ ಸರೋವರ.
• ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಸರೋವರ - ಬೈಕಲ್ ಸರೋವರ (ರಷ್ಯಾ).
• "ಸಾವಿರ ಸರೋವರಗಳ ನಾಡು" (Land of Thousand Lakes) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇಶ - ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್.
• ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತ - ಏಂಜಲ್ ಜಲಪಾತ (ವೆನೆಜುವೆಲಾ).
• ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು 'ಪ್ರೈರೀಸ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು 'ಡೌನ್ಸ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಸರೋವರ ಯಾವುದು?
   A) ಸುಪೀರಿಯರ್ ಸರೋವರ
   B) ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸರೋವರ
   C) ಬೈಕಲ್ ಸರೋವರ
   D) ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ
   ಉತ್ತರ: (C)
   ವಿವರಣೆ: ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಬೈಕಲ್ ಸರೋವರವು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ.

2. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?
   A) ಪ್ರೈರೀಸ್
   B) ಪಂಪಾಸ್
   C) ವೆಲ್ಡ್ಸ್
   D) ಸ್ಟೆಪ್ಪೀಸ್
   ಉತ್ತರ: (B)
   ವಿವರಣೆ: ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು ಪಂಪಾಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

3. ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ ಖಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ ಯಾವುದು?
   A) ಆಲ್ಪ್ಸ್
   B) ಯುರಲ್ಸ್
   C) ಆಂಡೀಸ್
   D) ಹಿಮಾಲಯ
   ಉತ್ತರ: (B)
   ವಿವರಣೆ: ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಯುರಲ್ಸ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ ಅನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ.

4. ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಶುಷ್ಕ (Driest) ಮರುಭೂಮಿ ಯಾವುದು?
   A) ಸಹಾರಾ
   B) ಅಟಕಾಮಾ
   C) ಗೋಬಿ
   D) ಕಲಹರಿ
   ಉತ್ತರ: (B)
   ವಿವರಣೆ: ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಚಿಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಅಟಕಾಮಾ ಮರುಭೂಮಿಯು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶುಷ್ಕ ಮರುಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ.

5. ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯನ್ನು (Equator) ಎರಡು ಬಾರಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ನದಿ ಯಾವುದು?
   A) ನೈಲ್
   B) ಅಮೆಜಾನ್
   C) ಕಾಂಗೋ
   D) ನೈಜರ್
   ಉತ್ತರ: (C)
   ವಿವರಣೆ: ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದ ಕಾಂಗೋ (ಜೈರ್) ನದಿಯು ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ದಾಟುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಯಾಗಿದೆ.

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ