ಭಾರತದ ಖನಿಜ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಖನಿಜ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು (Mineral and Energy Resources) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಖನಿಜಗಳ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯು (Peninsular Plateau) ಭಾರತದ ಬಹುಪಾಲು ಲೋಹೀಯ ಮತ್ತು ಅಲೋಹೀಯ ಖನಿಜಗಳ ಆಗರವಾಗಿದೆ. KPSC, KAS ಮತ್ತು UPSC ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಈ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಗಣಿಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದಾಗಿ ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳತ್ತ (Renewable Energy Sources) ಭಾರತದ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಸೌರಶಕ್ತಿ, ಪವನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಖನಿಜಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ (Classification of Minerals)

ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
* ಲೋಹೀಯ ಖನಿಜಗಳು (Metallic Minerals): ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಅಂಶವಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಬ್ಬಿಣಾಂಶವುಳ್ಳ (Ferrous - ಉದಾ: ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್) ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣಾಂಶವಿಲ್ಲದ (Non-ferrous - ಉದಾ: ತಾಮ್ರ, ಬಾಕ್ಸೈಟ್, ಚಿನ್ನ) ಖನಿಜಗಳೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಅಲೋಹೀಯ ಖನಿಜಗಳು (Non-metallic Minerals): ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಅಂಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. (ಉದಾ: ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು, ಅಭ್ರಕ, ಜಿಪ್ಸಮ್).
* ಶಕ್ತಿ ಖನಿಜಗಳು (Energy Minerals): ಇವುಗಳಿಂದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಉದಾ: ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ಯುರೇನಿಯಂ).

ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ (Classification of Energy Resources)

• ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳು (Conventional Energy Sources): ಇವುಗಳು ಮುಗಿದುಹೋಗುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಾಗಿದ್ದು, ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್.
• ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕೇತರ/ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳು (Non-conventional/Renewable Energy Sources): ಇವುಗಳು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಸೌರಶಕ್ತಿ, ಪವನ ಶಕ್ತಿ, ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಶಕ್ತಿ (Tidal energy), ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ (Biomass).

ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿಗಳು (Mineral Belts of India)

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ಖನಿಜ ಪಟ್ಟಿಗಳಿವೆ:
1. ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶ: ಛೋಟಾನಾಗ್‌ಪುರ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ). ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್, ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಮತ್ತು ಅಭ್ರಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
2. ನೈಋತ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶ: ಕರ್ನಾಟಕ, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು. ಇದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸೈಟ್‌ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.
3. ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರದೇಶ: ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್. ತಾಮ್ರ, ಸತು, ಯುರೇನಿಯಂ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಭಾರತದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು (Major Mineral Resources)

ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು (Iron Ore):
ಭಾರತವು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಅದಿರುಗಳಿವೆ: ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೈಟ್ (Magnetite - 72% ಕಬ್ಬಿಣ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟ), ಹೆಮಟೈಟ್ (Hematite - 60-70%), ಲಿಮೋನೈಟ್ ಮತ್ತು ಸಿಡರೈಟ್.
* ವಿತರಣೆ: ಒಡಿಶಾ (ಮಯೂರ್‌ಭಂಜ್, ಕೆಂದುಜಾರ್), ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ (ಬೈಲಾದಿಲಾ, ದುರ್ಗ್), ಜಾರ್ಖಂಡ್ (ಸಿಂಗ್‌ಭೂಮ್), ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ (ಬಳ್ಳಾರಿ, ಹೊಸಪೇಟೆ, ಸಂಡೂರು, ಕುದುರೆಮುಖ).

ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ (Manganese):
ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ (Steel making) ಮತ್ತು ಫೆರೋ-ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ವಿತರಣೆ: ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ (ಬಾಲಘಾಟ್). ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (ನಾಗ್ಪುರ, ಭಂಡಾರ) ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳು.

ಬಾಕ್ಸೈಟ್ (Bauxite):
ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನ (Aluminum) ಪ್ರಮುಖ ಅದಿರು. ಇದು ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಮಣ್ಣು (Laterite soil) ಕಂಡುಬರುವ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
* ವಿತರಣೆ: ಒಡಿಶಾವು ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ (ಕೋರಾಪುಟ್, কাಲಹಂಡಿ). ಗುಜರಾತ್, ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳು.

ತಾಮ್ರ (Copper):
ತಾಮ್ರವು ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇವೆ.
* ವಿತರಣೆ: ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮಲಾಂಜ್‌ಖಂಡ್ (Malanjkhand) ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗಣಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಖೇತ್ರಿ (Khetri) ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಸಿಂಗ್‌ಭೂಮ್ ಪ್ರಮುಖ ತಾಮ್ರದ ಗಣಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಅಭ್ರಕ (Mica):
ಅಭ್ರಕವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯುತ್ ನಿರೋಧಕವಾಗಿದೆ (Insulator). ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ವಿತರಣೆ: ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ನೆಲ್ಲೂರು (Nellore) ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅಭ್ರಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳು.

ಚಿನ್ನ (Gold):
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.
* ವಿತರಣೆ: ಕರ್ನಾಟಕವು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 99 ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಟ್ಟಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ (Hutti Gold Mines) ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ಗಣಿಯಾಗಿದೆ. ಕೋಲಾರದ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು (KGF) ಆಳವಾದ ಗಣಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಮಗಿರಿ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿನ್ನದ ನಿಕ್ಷೇಪ ಪ್ರದೇಶ.

ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು (Limestone):
ಸಿಮೆಂಟ್ ಉದ್ಯಮದ (Cement industry) ಪ್ರಮುಖ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತು ಇದಾಗಿದೆ.
* ವಿತರಣೆ: ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ (ಕಲಬುರಗಿ, ಬೆಳಗಾವಿ) ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

2. ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು (Energy Resources)

ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು (Coal):
ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇಂಗಾಲದ ಅಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು 4 ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಆಂಥ್ರಾಸೈಟ್ (Anthracite - 80-90% ಇಂಗಾಲ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ), ಬಿಟುಮಿನಸ್ (Bituminous - 60-80%), ಲಿಗ್ನೈಟ್ (Lignite - 40-55%) ಮತ್ತು ಪೀಟ್ (Peat - <40%).
* ವಿತರಣೆ: ಭಾರತದ ಶೇ. 98 ರಷ್ಟು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗೊಂಡ್ವಾನಾ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ (Gondwana rocks) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ದಾಮೋದರ್ ಕಣಿವೆ (ಜಾರ್ಖಂಡ್-ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ) ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಝರಿಯಾ, ರಾಣಿಗಂಜ್, ಬೊಕಾರೊ ಪ್ರಮುಖ ಗಣಿಗಳು. ತೃತೀಯಕ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು (Tertiary coal) ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನೈವೇಲಿ (Neyveli - ಲಿಗ್ನೈಟ್), ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ಮೇಘಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ (Petroleum and Natural Gas):
ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಅನ್ನು "ದ್ರವ ಚಿನ್ನ" (Liquid Gold) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳು (Basins): ಅಸ್ಸಾಂನ ಡಿಗ್ಬೋಯ್ (Digboi - ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತೈಲಬಾವಿ), ನಹರ್ಕಟಿಯಾ. ಗುಜರಾತ್‌ನ ಅಂಕಲೇಶ್ವರ (Ankleshwar), ಕಲೋಲ್. ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಮುಂಬೈ ಹೈ (Mumbai High - ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದನೆ). ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲವು ಕೃಷ್ಣ-ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (KG Basin) ಹೇರಳವಾಗಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು (Power Plants):
* ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ (Thermal Power): ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಡೀಸೆಲ್ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಬಳಸಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಪಾಲು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು (ಸುಮಾರು 60%). (ಉದಾ: ವಿಂಧ್ಯಾಚಲ, ಮುಂದ್ರ, ರಾಯಚೂರು RTPS).
* ಜಲವಿದ್ಯುತ್ (Hydro Power): ಭಾಕ್ರಾ ನಂಗಲ್, ತೆಹ್ರಿ, ಶರಾವತಿ, ಶಿವನಸಮುದ್ರ (ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು).
* ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ (Nuclear Power): ತಾರಾಪುರ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ - ಮೊದಲನೆಯದು), ರಾವತ್‌ಭಾಟಾ (ರಾಜಸ್ಥಾನ), ಕಾಕ್ರಪಾರ್ (ಗುಜರಾತ್), ಕೈಗಾ (ಕರ್ನಾಟಕ), ಕುಡಂಕುಲಂ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪಾಕಂ (ತಮಿಳುನಾಡು), ನರೋರಾ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ).

ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ (Renewable Energy):
* ಸೌರಶಕ್ತಿ (Solar Energy): ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಭಡ್ಲಾ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್ (Bhadla Solar Park) ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್ ಆಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾವಗಡ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್ (ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಳ) ಸಹ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು.
* ಪವನ ಶಕ್ತಿ (Wind Energy): ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಪ್ಪಂಡಲ್ (Muppandal) ವಿಂಡ್ ಫಾರ್ಮ್ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡು, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ಅಣು ಖನಿಜಗಳು (Atomic Minerals):
* ಯುರೇನಿಯಂ (Uranium): ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಜದುಗುಡಾ (Jaduguda), ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ತುಂಬಲಪಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಗಣಿಗಳು.
* ಥೋರಿಯಂ (Thorium): ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿಯ ಮೊನಾಜೈಟ್ ಮರಳುಗಳಲ್ಲಿ (Monazite sands) ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಥೋರಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನಮಾನ:
ಭಾರತವು ಅಭ್ರಕ (Mica) ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಗ್ರ 5 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೌರ ಒಕ್ಕೂಟದ (International Solar Alliance - ISA) ಮೂಲಕ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ:
* ಚಿನ್ನ: ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಬಹುಪಾಲು ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ (ಹಟ್ಟಿ ಗಣಿ).
* ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು: ಬಳ್ಳಾರಿ, ಹೊಸಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಸಂಡೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹೆಮಟೈಟ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೈಟ್ ಅದಿರಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕುದುರೆಮುಖದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಸರ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಶಕ್ತಿ: ಕರ್ನಾಟಕವು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೌರಶಕ್ತಿ (ತುಮಕೂರಿನ ಪಾವಗಡ) ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೈಗಾ (Kaiga) ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಡಿಗ್ಬೋಯ್ (Digboi): ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ ಮತ್ತು ತೈಲಬಾವಿಯಾಗಿದೆ.
• ಮೊನಾಜೈಟ್ ಮರಳು (Monazite Sand): ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಥೋರಿಯಂ (Thorium) ಹೇರಳವಾಗಿದೆ.
• ಆಂಥ್ರಾಸೈಟ್ (Anthracite): ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಗಿದ್ದು, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
• ಮುಂಬೈ ಹೈ (Mumbai High): ಭಾರತದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕಡಲಾಚೆಯ (Offshore) ಪ್ರದೇಶ.
• ಬೈಲಾದಿಲಾ (Bailadila): ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ಗಣಿಯಾಗಿದೆ.
• ಹಟ್ಟಿ (Hutti): ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಾಗಿದೆ.
• ಪಾವಗಡ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್: ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇದನ್ನು 'ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಳ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
• ತಾರಾಪುರ (Tarapur): ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ.
• ಮಲಾಂಜ್‌ಖಂಡ್ (Malanjkhand): ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಾಮ್ರದ ಗಣಿಯಾಗಿದೆ.
• ಗೊಡ್ವಾನಾ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು: ಭಾರತದ ಶೇ. 98 ರಷ್ಟು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಗೊಂಡ್ವಾನಾ ಶಿಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿವೆ.
• ನೆಲ್ಲೂರು (Nellore): ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಅಭ್ರಕ (Mica) ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.
• ಜದುಗುಡಾ (Jaduguda): ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೇನಿಯಂ ಗಣಿಯಾಗಿದೆ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು (Anthracite) ಎಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ?
   A) ಜಾರ್ಖಂಡ್
   B) ಒಡಿಶಾ
   C) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
   D) ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ
   ಉತ್ತರ: (C)
   ವಿವರಣೆ: ಆಂಥ್ರಾಸೈಟ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

2. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸೈಟ್ (Bauxite) ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯ ಯಾವುದು?
   A) ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ
   B) ಒಡಿಶಾ
   C) ಗುಜರಾತ್
   D) ಜಾರ್ಖಂಡ್
   ಉತ್ತರ: (B)
   ವಿವರಣೆ: ಒಡಿಶಾವು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಕೋರಾಪುಟ್, ಪಂಚಪಟ್ಮಲಿ).

3. ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ 'ಮೊನಾಜೈಟ್ ಮರಳು' ಯಾವ ಅಣು ಖನಿಜವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ?
   A) ಯುರೇನಿಯಂ
   B) ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ
   C) ಥೋರಿಯಂ
   D) ರೇಡಿಯಂ
   ಉತ್ತರ: (C)
   ವಿವರಣೆ: ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿಯ ಮೊನಾಜೈಟ್ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಥೋರಿಯಂ (Thorium) ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ, ಇದು ಭವಿಷ್ಯದ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.

4. ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಜೋಡಿಯು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ?
   A) ಮಲಾಂಜ್‌ಖಂಡ್ - ತಾಮ್ರ
   B) ಜದುಗುಡಾ - ಯುರೇನಿಯಂ
   C) ಬೈಲಾದಿಲಾ - ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು
   D) ಕೋಲಾರ - ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್
   ಉತ್ತರ: (D)
   ವಿವರಣೆ: ಕೋಲಾರ (KGF) ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಗಲ್ಲ. ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾಲಘಾಟ್, ಸಂಡೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

5. ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ಯಾವುದು?
   A) ಕೈಗಾ
   B) ಕಲ್ಪಾಕಂ
   C) ತಾರಾಪುರ
   D) ರಾವತ್‌ಭಾಟಾ
   ಉತ್ತರ: (C)
   ವಿವರಣೆ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ತಾರಾಪುರ (Tarapur) ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು 1969 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲನೆಯದು.

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ