ಭಾರತದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು (Industries) ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೃಷಿ ವಲಯದಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ (Value addition) ಮಾಡುವ ದ್ವಿತೀಯ ವಲಯದ (Secondary sector) ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯ. ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ (GDP) ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯವು ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎರಡನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ (ಮಹಲನೋಬಿಸ್ ಮಾದರಿ) ಭಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KPSC) ಮತ್ತು ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ (UPSC) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಭಾರತದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸ್ಥಳಗಳು, ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದ ವಿದೇಶಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು (Industrial Corridors) ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ 'ಮೇಕಿನ್ ಇಂಡಿಯಾ' (Make in India) ದಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಥಾನೀಕರಣದ ಅಂಶಗಳು (Factors of Industrial Location)

ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಹಲವು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ:
* ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು (Raw Materials): ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಲಭ್ಯತೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೂಕ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು (ಉದಾ: ಕಬ್ಬು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು) ಬಳಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಮೂಲದ ಸಮೀಪವೇ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
* ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ (Power): ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅಥವಾ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಭ್ಯತೆ. ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕರಗಿಸುವಂತಹ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅಗ್ಗದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
* ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (Market): ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಗ್ರಾಹಕರ ಸಾಮೀಪ್ಯ. ಐಟಿ, ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಮುಖ್ಯ.
* ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ (Transport & Communication): ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತರಲು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ರೈಲ್ವೆ, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಬಂದರುಗಳ (Ports) ಜಾಲ.
* ಶ್ರಮಿಕರು (Labour): ಅಗ್ಗದ ಮತ್ತು ನುರಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಲಭ್ಯತೆ.
* ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳು (Capital & Government Policies): ಹಣಕಾಸು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ನೇಹಿ ನೀತಿಗಳು.

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು (Industrial Regions and Corridors)

ಹಲವು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ-ಪುಣೆ, ಹೂಗ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರು-ತಮಿಳುನಾಡು, ಗುಜರಾತ್ ಮುಂತಾದ 8 ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು (Industrial Corridors) ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ, ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ದೆಹಲಿ-ಮುಂಬೈ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್ (DMIC) ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈ-ಬೆಂಗಳೂರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್ (CBIC).

ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು: ಮೇಕಿನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಪಿಎಲ್ಐ (Make in India & PLI)

• ಮೇಕಿನ್ ಇಂಡಿಯಾ (Make in India): 2014 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಹಬ್ (Global Manufacturing Hub) ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಡಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯದ ಪಾಲನ್ನು 25% ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.
• ಪಿಎಲ್ಐ ಯೋಜನೆ (Production Linked Incentive - PLI): ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಸರ್ಕಾರವು ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾರಾಟದ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಆಟೋಮೊಬೈಲ್, ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ 14 ಪ್ರಮುಖ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು

ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು (Major Public Sector Steel Plants)
| ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ | ರಾಜ್ಯ | ನೆರವು ನೀಡಿದ ದೇಶ | ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಯೋಜನೆ |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| ಭಿಲಾಯ್ (Bhilai) | ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ | ರಷ್ಯಾ (ಹಿಂದಿನ ಯುಎಸ್ಎಸ್ಆರ್) | 2ನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ |
| ರೂರ್ಕೆಲಾ (Rourkela) | ಒಡಿಶಾ | ಜರ್ಮನಿ | 2ನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ |
| ದುರ್ಗಾಪುರ (Durgapur) | ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ | ಬ್ರಿಟನ್ (UK) | 2ನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ |
| ಬೊಕಾರೊ (Bokaro) | ಜಾರ್ಖಂಡ್ | ರಷ್ಯಾ | 3ನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ |
| ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ (Visakhapatnam)| ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ | ರಷ್ಯಾ | 4ನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ |

ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳು (Top Producing States)
| ಕೈಗಾರಿಕೆ | ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯ(ಗಳು) |
| :--- | :--- |
| ಹತ್ತಿ ಜವಳಿ (Cotton Textiles) | ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗುಜರಾತ್, ತಮಿಳುನಾಡು |
| ಸೆಣಬು (Jute) | ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ (ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿ ತೀರ) |
| ಸಕ್ಕರೆ (Sugar) | ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ |
| ರೇಷ್ಮೆ (Silk) | ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ |

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಉಕ್ಕು ಕೈಗಾರಿಕೆ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆ (Iron & Steel Industry)

ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು 'ಮೂಲ ಕೈಗಾರಿಕೆ' (Basic Industry) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಟಿಸ್ಕೋ (TISCO - Tata Iron and Steel Company): 1907 ರಲ್ಲಿ ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ (ಸುಬರ್ಣರೇಖಾ ಮತ್ತು ಖಾರ್ಕೈ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಬೃಹತ್ ಖಾಸಗಿ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ.
* ವಿಜಯನಗರ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ (Vijayanagara Steel Plant): ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತೋರಣಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿದೆ (JSW Steel). ಇದು ಕೋಕಿಂಗ್ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಬದಲಿಗೆ 'ಕೋರೆಕ್ಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ' (Corex Technology) ಬಳಸುವ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಾಗಿದೆ.
* ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ (Vizag Steel): ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ 'ಬಂದರು ಆಧಾರಿತ' (Port-based) ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಾಗಿದೆ.

2. ಹತ್ತಿ ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ (Cotton Textiles)

ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಘಟಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗ ಒದಗಿಸುವ ವಲಯ. ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಯನ್ನು 1854 ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಕವಾಸ್ಜಿ ನಾನಾಭಾಯ್ ದಾವರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
* ಮುಂಬೈ (Mumbai): ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು 'ಭಾರತದ ಕಾಟನೊಪೊಲಿಸ್' (Cottonopolis of India) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
* ಅಹಮದಾಬಾದ್ (Ahmedabad): ಇದನ್ನು 'ಭಾರತದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್' (Manchester of India / East) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಕೊಯಮತ್ತೂರು (Coimbatore): ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್' (Manchester of South India) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
* ಕಾನ್ಪುರ (Kanpur): ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್.

3. ಸೆಣಬು ಕೈಗಾರಿಕೆ (Jute Industry)

ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೆಣಬು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಸೆಣಬು ಗಿರಣಿಯನ್ನು 1855 ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ರಿಶ್ರಾ (Rishra) ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಬಹುಪಾಲು ಸೆಣಬು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ 'ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿ ಕೊಳ್ಳದಲ್ಲಿ' (Hooghly Basin) ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ: ಗಂಗಾ-ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಡೆಲ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾದ ಸೆಣಬು ಬೆಳೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯ ನೀರು, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಸಾಮೀಪ್ಯ (ರಾಣಿಗಂಜ್) ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ ಕಾರ್ಮಿಕರು.

4. ಸಕ್ಕರೆ ಕೈಗಾರಿಕೆ (Sugar Industry)

ಇದು ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಕಬ್ಬು ತೂಕ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುವಾದ್ದರಿಂದ, ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮೀಪವೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ) ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ತಮಿಳುನಾಡು) ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಕಾರಣ: ದಕ್ಷಿಣದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಕಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುಕ್ರೋಸ್ (Sucrose) ಅಂಶವಿರುತ್ತದೆ, ಕಬ್ಬು ಅರೆಯುವ ಅವಧಿ ದೀರ್ಘವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಿ ವಲಯವು (Cooperative sector) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.

5. ಸಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರ (Cement & Fertilizers)

• ಸಿಮೆಂಟ್ (Cement): ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು (Limestone), ಜಿಪ್ಸಮ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು. ಮೊದಲ ಸಿಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು 1904 ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯಗಳು.
• ರಸಗೊಬ್ಬರ (Fertilizers): ಭಾರತವು ಸಾರಜನಕ (Nitrogenous) ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೊದಲ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು 1951 ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಸಿಂಧ್ರಿಯಲ್ಲಿ (Sindri) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ನ್ಯಾಫ್ತಾ (Naphtha) ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಇದರ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು.

6. ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಮತ್ತು ಐಟಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ (Automobiles & IT)

• ಆಟೋಮೊಬೈಲ್: ಚೆನ್ನೈ ನಗರವು ವಾಹನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 'ಭಾರತದ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್' (Detroit of India) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಣೆ, ಗುರುಗ್ರಾಮ (ಮಾರುತಿ ಸುಜುಕಿ) ಮತ್ತು ಸಾನಂದ್ (ಗುಜರಾತ್) ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳು.
• ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (IT): ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕ. ಬೆಂಗಳೂರು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಐಟಿ ಹಬ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 'ಭಾರತದ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ' (Silicon Valley of India) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೈದರಾಬಾದ್, ಪುಣೆ, ಚೆನ್ನೈ ಮತ್ತು ನೋಯ್ಡಾ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಐಟಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

ಕರ್ನಾಟಕವು ಭಾರತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ.
* ಐಟಿ ಮತ್ತು ಬಿಟಿ (IT & BT): ಬೆಂಗಳೂರು ಕೇವಲ ಐಟಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Biotechnology) ಮತ್ತು ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ (Aerospace - HAL, ISRO) ವಲಯಗಳ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ.
* ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು: ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ 1923 ರಲ್ಲಿ ಭದ್ರಾವತಿಯಲ್ಲಿ 'ಮೈಸೂರು ಐರನ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟೀಲ್ ವರ್ಕ್ಸ್' (ಈಗಿನ VISL) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಮರದ ಇದ್ದಿಲನ್ನು (Wood charcoal) ಬಳಸಿ ಆರಂಭವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಖಾನೆ.
* ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು: ಚೆನ್ನೈ-ಬೆಂಗಳೂರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್ (CBIC) ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು-ಮುಂಬೈ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್ (BMEC) ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳಾಗಿವೆ.
* ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು: ಎಚ್‌ಎಂಟಿ (HMT), ಬಿಇಎಲ್ (BEL), ಬಿಇಎಂಎಲ್ (BEML) ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿವೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿ: ಮುಂಬೈ (1854).
• ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸೆಣಬು ಗಿರಣಿ: ರಿಶ್ರಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ (1855).
• ಟಿಸ್ಕೋ (TISCO) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವರ್ಷ: 1907 (ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರ).
• ಭಿಲಾಯ್ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದ ದೇಶ: ರಷ್ಯಾ (USSR).
• ರೂರ್ಕೆಲಾ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದ ದೇಶ: ಜರ್ಮನಿ.
• ದುರ್ಗಾಪುರ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದ ದೇಶ: ಬ್ರಿಟನ್ (UK).
• ಭಾರತದ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಗರ: ಚೆನ್ನೈ.
• ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್: ಕೊಯಮತ್ತೂರು.
• ಭಾರತದ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ: ಬೆಂಗಳೂರು.
• ಬಂದರು ಆಧಾರಿತ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ: ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ.
• ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆ: ಹತ್ತಿ ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ.
• ಪಿಎಲ್ಐ (PLI) ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪ: Production Linked Incentive.
• ವಿಜಯನಗರ (ಬಳ್ಳಾರಿ) ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ: ಕೋರೆಕ್ಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ಎರಡನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಜರ್ಮನಿಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಯಾವುದು?
   A) ಭಿಲಾಯ್
   B) ರೂರ್ಕೆಲಾ
   C) ದುರ್ಗಾಪುರ
   D) ಬೊಕಾರೊ
   ಉತ್ತರ: (B)
   ವಿವರಣೆ: ರೂರ್ಕೆಲಾ (ಒಡಿಶಾ) ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಜರ್ಮನಿಯ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಭಿಲಾಯ್ ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾಪುರ ಬ್ರಿಟನ್ ನೆರವಿನಿಂದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು.

2. ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ನಗರವನ್ನು 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ?
   A) ಚೆನ್ನೈ
   B) ಮಧುರೈ
   C) ಕೊಯಮತ್ತೂರು
   D) ಬೆಂಗಳೂರು
   ಉತ್ತರ: (C)
   ವಿವರಣೆ: ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೊಯಮತ್ತೂರನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

3. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೆಣಬು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಯಾವ ನದಿಯ ಕೊಳ್ಳದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ?
   A) ಗೋದಾವರಿ
   B) ಕೃಷ್ಣಾ
   C) ನರ್ಮದಾ
   D) ಹೂಗ್ಲಿ
   ಉತ್ತರ: (D)
   ವಿವರಣೆ: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾದ ಕಚ್ಚಾ ಸೆಣಬು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸೆಣಬು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ.

4. ಭಾರತದ ಮೊದಲ 'ಬಂದರು ಆಧಾರಿತ' (Port-based) ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಎಲ್ಲಿದೆ?
   A) ಪಾರದೀಪ್
   B) ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ
   C) ಮಂಗಳೂರು
   D) ಹಲ್ದಿಯಾ
   ಉತ್ತರ: (B)
   ವಿವರಣೆ: ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು (Vizag Steel) ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಆಮದು ಮತ್ತು ರಫ್ತಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಬಂದರು ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಾಗಿದೆ.

5. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿರುವ 'PLI' ಯೋಜನೆಯ ಪೂರ್ಣ ರೂಪವೇನು?
   A) Public Linked Investment
   B) Production Linked Incentive
   C) Private Labour Initiative
   D) Primary Level Industry
   ಉತ್ತರ: (B)
   ವಿವರಣೆ: Production Linked Incentive (ಉತ್ಪಾದನಾ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ) ಯೋಜನೆಯು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುವ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕವಾಗಿದೆ.

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ