ಭೂಮಿಯ ಅಂತರಂಗ ಮತ್ತು ಶಿಲೆಗಳು — ಭೂಫಲಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭೌತಿಕ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ (Physical Geography) ಭೂಮಿಯ ಅಂತರಂಗ, ಶಿಲೆಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಭೂಫಲಕಗಳ ಚಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತವಾದದ್ದಾಗಿದೆ. ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KPSC) ಮತ್ತು ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ (UPSC) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ (Geomorphology) ಈ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರ ಹಾಗೂ ಪರಿಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭೂಕಂಪಗಳು, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಖಂಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಬುನಾದಿಯಾಗಿದೆ.

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಣುವ ಹಿಮಾಲಯದಂತಹ ಬೃಹತ್ ಪರ್ವತಗಳು, ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರ ತಳದ ರಚನೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿನ ನಿರಂತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿವೆ. ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ವೆಗ್ನರ್ ಅವರ ಖಂಡಗಳ ಅಲೆದಾಟ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧುನಿಕ ಭೂಫಲಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದವರೆಗಿನ (Plate Tectonics) ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವಿಷಯದ ಸಮಗ್ರ ಅರಿವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಭೂಮಿಯ ಅಂತರಂಗ (Earth's Interior)

ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಭೂಕಂಪನ ಅಲೆಗಳು (Seismic waves), ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಕೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಅದರ ರಚನೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ಪದರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಭೂಕವಚ (Crust), ಪ್ರಾವಾರ (Mantle) ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಗೋಳ (Core). ಈ ಪದರಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯಿದೆ.

ಶಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲಾ ಚಕ್ರ (Rocks and Rock Cycle)

ಭೂಕವಚವು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಶಿಲೆಗಳು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಖನಿಜಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಮೂಹವಾಗಿವೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳು (Igneous), ಜಲಜ ಶಿಲೆಗಳು (Sedimentary) ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರ ಶಿಲೆಗಳು (Metamorphic) ಎಂದು ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವಿಧದ ಶಿಲೆಯು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಶಿಲಾ ಚಕ್ರ (Rock Cycle) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭೂಫಲಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Plate Tectonics)

ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರವು (Lithosphere) ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಘನ ಫಲಕಗಳಾಗಿ ಒಡೆದಿದೆ. ಈ ಫಲಕಗಳು ಅರೆ-ದ್ರವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಥೆನೋಸ್ಪಿಯರ್ (Asthenosphere) ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಫಲಕಗಳ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವೇ ಭೂಫಲಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ. ಇದು ಖಂಡಗಳ ಚಲನೆ, ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು

ಕೋಷ್ಟಕ 1: ಭೂಮಿಯ ಅಂತರಂಗದ ಪದರಗಳು

ಕೋಷ್ಟಕ 2: ಭೂಮಿಯ ಅಂತರಂಗದ ಅಸಂಬದ್ಧತೆಗಳು (Discontinuities)

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಭೂಮಿಯ ಅಂತರಂಗ — ಪದರಗಳು (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ಭೂಮಿಯ ಅಂತರಂಗ (Earth's Interior)

ಭೂಮಿಯ ತ್ರಿಜ್ಯವು ಸುಮಾರು 6,371 ಕಿ.ಮೀ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಪದರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
* ಭೂಕವಚ (Crust): ಇದು ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹೊರಗಿನ, ತೆಳುವಾದ ಮತ್ತು ಘನವಾದ ಪದರವಾಗಿದೆ. ಖಂಡಾಂತರ ಕವಚವು (Continental crust) ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಿಲಿಕಾ ಮತ್ತು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನಿಂದ (SIAL) ಕೂಡಿದ್ದು, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಗರ ಕವಚವು (Oceanic crust) ಸಿಲಿಕಾ ಮತ್ತು ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂನಿಂದ (SIMA) ಕೂಡಿದ್ದು, ಬಸಾಲ್ಟ್ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
* ಪ್ರಾವಾರ (Mantle): ಭೂಕವಚದ ಕೆಳಗಿರುವ ಪದರ. ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಆಸ್ಥೆನೋಸ್ಪಿಯರ್ (Asthenosphere) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅರೆ-ದ್ರವ (ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್) ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟದ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾಗೆ (Magma) ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಗೋಳವು (Lithosphere - ಭೂಕವಚ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಪ್ರಾವಾರದ ಘನ ಭಾಗ) ಇದರ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತದೆ.
* ಕೇಂದ್ರಗೋಳ (Core): ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಒಳಭಾಗ. ಇದನ್ನು ಹೊರ ಕೇಂದ್ರಗೋಳ (Outer Core) ಮತ್ತು ಒಳ ಕೇಂದ್ರಗೋಳ (Inner Core) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೊರ ಕೇಂದ್ರಗೋಳವು ದ್ರವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಒಳ ಕೇಂದ್ರಗೋಳವು ವಿಪರೀತ ಒತ್ತಡದ ಕಾರಣದಿಂದ ಘನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಿಕ್ಕಲ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ (NIFE) ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ (Magnetic field) ಹೊರ ಕೇಂದ್ರಗೋಳದಲ್ಲಿನ ದ್ರವ ಕಬ್ಬಿಣದ ಚಲನೆಯೇ ಕಾರಣ.

2. ಶಿಲೆಗಳು (Rocks)

ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಉಗಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
* ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳು (Igneous Rocks): ಮ್ಯಾಗ್ಮಾ ಅಥವಾ ಲಾವಾರಸವು ತಂಪಾಗಿ ಘನೀಭವಿಸುವುದರಿಂದ ಇವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಲೆಗಳು (Primary rocks) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು (Fossils) ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
* ಅಂತಸ್ಸರಣ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆ (Intrusive): ಮ್ಯಾಗ್ಮಾ ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲೇ ತಂಪಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗುವ ಶಿಲೆ. ಉದಾ: ಗ್ರಾನೈಟ್ (Granite), ಡಯೋರೈಟ್.
* ಹೊರಸರಣ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆ (Extrusive): ಲಾವಾರಸ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಂದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತಂಪಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗುವ ಶಿಲೆ. ಉದಾ: ಬಸಾಲ್ಟ್ (Basalt), ಪ್ಯೂಮಿಸ್.
* ಜಲಜ ಶಿಲೆಗಳು (Sedimentary Rocks): ಹವಾಮಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಶಿಲೆಗಳು ಒಡೆದು, ಗಾಳಿ, ನೀರು ಅಥವಾ ಹಿಮನದಿಗಳಿಂದ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಪದರ ಪದರಗಳಾಗಿ ಸಂಚಯನಗೊಂಡು (Lithification) ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉದಾ: ಮರಳುಗಲ್ಲು (Sandstone), ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು (Limestone), ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು (Coal), ಶೇಲ್ (Shale).
* ರೂಪಾಂತರ ಶಿಲೆಗಳು (Metamorphic Rocks): ಅಗ್ನಿ ಅಥವಾ ಜಲಜ ಶಿಲೆಗಳು ವಿಪರೀತ ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ತಮ್ಮ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ರೂಪಾಂತರ ಶಿಲೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾ: ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು ಅಮೃತಶಿಲೆಯಾಗಿ (Marble), ಮರಳುಗಲ್ಲು ಕ್ವಾರ್ಟ್‌ಜೈಟ್ ಆಗಿ (Quartzite), ಗ್ರಾನೈಟ್ ನೈಸ್ ಆಗಿ (Gneiss) ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

3. ಖಂಡಗಳ ಅಲೆದಾಟ ಮತ್ತು ಭೂಫಲಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Continental Drift & Plate Tectonics)

• ಖಂಡಗಳ ಅಲೆದಾಟ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Continental Drift Theory): 1912ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ವೆಗ್ನರ್ (Alfred Wegener) ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಎಲ್ಲಾ ಖಂಡಗಳು ಒಂದೇ ಬೃಹತ್ ಭೂಖಂಡವಾಗಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು 'ಪ್ಯಾಂಜಿಯಾ' (Pangea) ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇದರ ಸುತ್ತಲಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಸಾಗರವನ್ನು 'ಪ್ಯಾಂಥಲಾಸಾ' (Panthalassa) ಎಂದರು. ನಂತರ ಪ್ಯಾಂಜಿಯಾ ಒಡೆದು ಲಾರೇಶಿಯಾ (Laurasia) ಮತ್ತು ಗೊಂಡ್ವಾನಾ (Gondwana) ಭೂಮಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡು ಇಂದಿನ ಖಂಡಗಳಾಗಿ ಚಲಿಸಿದವು.
• ಸಾಗರ ತಳದ ವಿಸ್ತರಣೆ (Sea-floor Spreading): ಹ್ಯಾರಿ ಹೆಸ್ (Harry Hess) ಅವರು ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮಧ್ಯ-ಸಾಗರ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ (Mid-oceanic ridges) ಹೊಸ ಲಾವಾರಸ ಹೊರಬಂದು ಹೊಸ ಸಾಗರ ತಳವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ತಳವು ಸಾಗರ ಕಂದಕಗಳಲ್ಲಿ (Trenches) ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಭೂಫಲಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Plate Tectonics): ಭೂಮಿಯ ಶಿಲಾಗೋಳವು 7 ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಫಲಕಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಫಲಕಗಳ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು:
  1. ಅಪಸರಣ ಗಡಿ (Divergent Boundary): ಫಲಕಗಳು ಪರಸ್ಪರ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಭೂಕವಚ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾ: ಮಧ್ಯ-ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ (Mid-Atlantic Ridge).
  2. ಅಭಿಸರಣ ಗಡಿ (Convergent Boundary): ಫಲಕಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಾರವಾದ ಫಲಕವು ಹಗುರವಾದ ಫಲಕದ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ (Subduction zone). ಮಡಿಕೆ ಪರ್ವತಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾ: ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಗಳ ರಚನೆ.
  3. ರೂಪಾಂತರ ಗಡಿ (Transform Boundary): ಫಲಕಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಜಾರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭೂಕವಚ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಾಶವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಬಲ ಭೂಕಂಪಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾ: ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಆಂಡ್ರಿಯಾಸ್ ಫಾಲ್ಟ್ (San Andreas Fault).

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಭೂಫಲಕಗಳ ಚಲನೆ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

• ಹಿಮಾಲಯದ ಉಗಮ: ಭಾರತೀಯ-ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫಲಕವು (Indo-Australian plate) ಯುರೇಷಿಯನ್ ಫಲಕದೊಂದಿಗೆ (Eurasian plate) ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದ (ಅಭಿಸರಣ ಗಡಿ) ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಟೆಥಿಸ್ ಸಮುದ್ರದ (Tethys sea) ತಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಲಜ ಶಿಲೆಗಳು ಮಡಿಕೆಗೊಂಡು ಇಂದಿನ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತೀಯ ಫಲಕವು ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಹಿಮಾಲಯದ ಎತ್ತರ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಭೂಕಂಪಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.
• ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (Deccan Plateau): ಭಾರತದ ದ್ವೀಪಕಲ್ಪದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶವು ಬಿರುಕು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ (Fissure eruption) ಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಬಸಾಲ್ಟ್ ಲಾವಾರಸದಿಂದ (ಹೊರಸರಣ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆ) ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಬಸಾಲ್ಟ್ ಶಿಲೆಗಳು ಸವೆತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು (Black soil) ಉಂಟಾಗಿದೆ.
• ಕರ್ನಾಟಕದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ: ಕರ್ನಾಟಕವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಧಾರವಾಡ ಶಿಲಾವ್ಯೂಹ (Dharwar System): ಇವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರೂಪಾಂತರ ಮತ್ತು ಜಲಜ ಶಿಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಕಬ್ಬಿಣ (Iron), ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದಂತಹ (Gold) ಖನಿಜಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ (ಉದಾ: ಕೆಜಿಎಫ್, ಸಂಡೂರು).
• ಪೆನಿನ್ಸುಲರ್ ನೈಸ್ (Peninsular Gneiss): ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶವು ಈ ಹಳೆಯ ರೂಪಾಂತರ ಶಿಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
• ಕ್ಲೋಸ್‌ಪೇಟ್ ಗ್ರಾನೈಟ್ (Closepet Granite): ರಾಮನಗರ, ತುಮಕೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಮೂಲಕ ಹಾಯ್ದು ಹೋಗುವ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲವಸ್ತು - ಕಬ್ಬಿಣ (Iron - 35%).
• ಭೂಕವಚದಲ್ಲಿ (Crust) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲವಸ್ತು - ಆಮ್ಲಜನಕ (Oxygen - 46.6%), ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಲಿಕಾನ್ (27.7%).
• ಮೊಹೊರೊವಿಸಿಕ್ ಅಸಂಬದ್ಧತೆಯು ಭೂಕವಚ ಮತ್ತು ಪ್ರಾವಾರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.
• ಭೂಮಿಯ ಅಂತರಂಗದ ಉಷ್ಣತೆಯು ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಪ್ರತಿ 32 ಮೀಟರ್‌ಗೆ 1°C ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
• ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಲೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಕೇವಲ ಜಲಜ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ (Sedimentary rocks) ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
• ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಜಲಜ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.
• ಮರಳುಗಲ್ಲು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು ಕ್ವಾರ್ಟ್‌ಜೈಟ್ ಆಗುತ್ತದೆ.
• ಖಂಡಗಳ ಅಲೆದಾಟ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದವರು - ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ವೆಗ್ನರ್ (1912).
• ಪ್ಯಾಂಜಿಯಾ ಎಂದರೆ "ಎಲ್ಲಾ ಭೂಮಿ" (All earth) ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಂಥಲಾಸಾ ಎಂದರೆ "ಎಲ್ಲಾ ನೀರು" (All water).
• ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಗಳು ಅಭಿಸರಣ ಫಲಕ ಗಡಿಯ (Convergent boundary) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿವೆ.
• ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರವಾಡ ಶಿಲಾವ್ಯೂಹವು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಖನಿಜಯುಕ್ತ ಶಿಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ಭೂಕವಚ ಮತ್ತು ಪ್ರಾವಾರದ (Crust and Mantle) ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ?
   A) ಕಾನ್ರಾಡ್ ಅಸಂಬದ್ಧತೆ
   B) ಮೊಹೊರೊವಿಸಿಕ್ ಅಸಂಬದ್ಧತೆ
   C) ಗುಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ಅಸಂಬದ್ಧತೆ
   D) ಲೆಹ್ಮನ್ ಅಸಂಬದ್ಧತೆ
   ಉತ್ತರ: (B) ಭೂಕವಚ ಮತ್ತು ಪ್ರಾವಾರದ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಮೊಹೊರೊವಿಸಿಕ್ (ಮೊಹೊ) ಅಸಂಬದ್ಧತೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

2. ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಹೊರಸರಣ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗೆ (Extrusive Igneous Rock) ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ?
   A) ಗ್ರಾನೈಟ್
   B) ಮರಳುಗಲ್ಲು
   C) ಬಸಾಲ್ಟ್
   D) ಅಮೃತಶಿಲೆ
   ಉತ್ತರ: (C) ಬಸಾಲ್ಟ್ ಲಾವಾರಸವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಂದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತಂಪಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗುವ ಹೊರಸರಣ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಯಾಗಿದೆ.

3. "ಖಂಡಗಳ ಅಲೆದಾಟ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು" (Continental Drift Theory) ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಯಾರು?
   A) ಹ್ಯಾರಿ ಹೆಸ್
   B) ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ವೆಗ್ನರ್
   C) ಆರ್ಥರ್ ಹೋಮ್ಸ್
   D) ಕಾರ್ಲ್ ರಿಟ್ಟರ್
   ಉತ್ತರ: (B) 1912ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ವೆಗ್ನರ್ ಅವರು ಖಂಡಗಳ ಅಲೆದಾಟ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು.

4. ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಗಳ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಭೂಫಲಕಗಳ ಚಲನೆ ಯಾವುದು?
   A) ಅಪಸರಣ ಗಡಿ ಚಲನೆ (Divergent)
   B) ಅಭಿಸರಣ ಗಡಿ ಚಲನೆ (Convergent)
   C) ರೂಪಾಂತರ ಗಡಿ ಚಲನೆ (Transform)
   D) ಮೇಲಿನ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ
   ಉತ್ತರ: (B) ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಫಲಕಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುವ (ಅಭಿಸರಣ ಗಡಿ) ಮೂಲಕ ಹಿಮಾಲಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ.

5. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಅದಿರುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಯಾವ ಶಿಲಾವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ?
   A) ಕಡಪಾ ಶಿಲಾವ್ಯೂಹ
   B) ವಿಂಧ್ಯಾ ಶಿಲಾವ್ಯೂಹ
   C) ಧಾರವಾಡ ಶಿಲಾವ್ಯೂಹ
   D) ಡೆಕ್ಕನ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ಸ್
   ಉತ್ತರ: (C) ಧಾರವಾಡ ಶಿಲಾವ್ಯೂಹವು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಚಿನ್ನ ಮುಂತಾದ ಲೋಹೀಯ ಖನಿಜಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ