ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳು — ಪರ್ವತ, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಬಯಲು

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭೌತಿಕ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ (Physical Geography) ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳ (Landforms) ಅಧ್ಯಯನವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಏಕರೂಪವಾಗಿಲ್ಲ; ಇದು ಪರ್ವತಗಳು, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು, ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಮುಖಜ ಭೂಮಿಗಳಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳು ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಂತರ್ಜನಿತ ಬಲಗಳು (Endogenic forces) ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬಹಿರ್ಜನಿತ ಬಲಗಳ (Exogenic forces - ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನದಿ, ಗಾಳಿ, ಹಿಮನದಿ) ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿವೆ.

KPSC, KAS ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವಿಷಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಪರ್ವತಗಳ ವಿಧಗಳು (ಉದಾ: ಅರಾವಳಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪರ್ವತ?), ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳು (ಉದಾ: U-ಆಕಾರದ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಯಾವುದು?), ಮತ್ತು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಶಿಥಿಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸವೆತ (Weathering vs Erosion)

• ಶಿಥಿಲೀಕರಣ (Weathering): ವಾತಾವರಣದ ಅಂಶಗಳಾದ ಉಷ್ಣಾಂಶ, ಮಳೆ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಶಿಲೆಗಳು ಇದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಒಡೆಯುವ ಅಥವಾ ವಿಭಜನೆಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಶಿಥಿಲೀಕರಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (In-situ process). ಇದರಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
• ಸವೆತ (Erosion): ನದಿ, ಹಿಮನದಿ, ಗಾಳಿ, ಅಂತರ್ಜಲ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಂತಹ ಚಲಿಸುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಶಿಲೆಗಳು ಸವೆದು, ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸವೆತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಾಗಾಣಿಕೆಯನ್ನು (Transportation) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

ಅಂತರ್ಜನಿತ ಮತ್ತು ಬಹಿರ್ಜನಿತ ಬಲಗಳು (Endogenic and Exogenic Forces)

• ಅಂತರ್ಜನಿತ ಬಲಗಳು: ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಶಕ್ತಿಗಳು. ಇವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ, ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ (ಮಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಖಂಡ ಪರ್ವತಗಳು) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.
• ಬಹಿರ್ಜನಿತ ಬಲಗಳು: ಸೌರಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗಳು (ನದಿ, ಗಾಳಿ ಇತ್ಯಾದಿ). ಇವು ಎತ್ತರವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸವೆಸಿ, ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತುಂಬುವ ಮೂಲಕ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿಸಲು (Gradation) ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ.

ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ (Classification of Landforms)

• ಮೊದಲನೇ ದರ್ಜೆಯ ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳು: ಖಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳು.
• ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳು: ಪರ್ವತಗಳು, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು (ಅಂತರ್ಜನಿತ ಬಲಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ).
• ಮೂರನೇ ದರ್ಜೆಯ ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳು: ಕಣಿವೆಗಳು, ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳು, ಡೆಲ್ಟಾಗಳು (ಬಹಿರ್ಜನಿತ ಬಲಗಳ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಸಂಚಯನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ).

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು

ಕೋಷ್ಟಕ 1: ಪರ್ವತಗಳ ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳು

ಕೋಷ್ಟಕ 2: ಬಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳು

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಮಡಿಕೆ ಪರ್ವತಗಳ ರಚನೆ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ಪರ್ವತಗಳು (Mountains)

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಎತ್ತರವಾಗಿರುವ, ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರು ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾದ ಶಿಖರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭೂಸ್ವರೂಪವೇ ಪರ್ವತ. ಇವುಗಳ ಉಗಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 4 ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
* ಮಡಿಕೆ ಪರ್ವತಗಳು (Fold Mountains): ಭೂಫಲಕಗಳ (Tectonic plates) ಒಮ್ಮುಖ ಚಲನೆಯಿಂದಾಗಿ (Convergent boundary) ಶಿಲಾಪದರಗಳು ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡು ಮಡಿಕೆ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಇವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಪರ್ವತಗಳಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಹಿಮಾಲಯ (ಏಷ್ಯಾ), ಆಂಡಿಸ್ (ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ).
* ಖಂಡ ಪರ್ವತಗಳು (Block Mountains): ಭೂಮಿಯ ಆಂತರಿಕ ಸೆಳೆತದಿಂದಾಗಿ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು (Faults) ಉಂಟಾಗಿ, ಎರಡು ಬಿರುಕುಗಳ ನಡುವಿನ ಭಾಗ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅಥವಾ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಭಾಗಗಳು ಕುಸಿದಾಗ ಖಂಡ ಪರ್ವತಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾಗವನ್ನು 'ಹೋರ್ಸ್ಟ್' (Horst) ಮತ್ತು ಕುಸಿದ ಭಾಗವನ್ನು 'ಗ್ರಾಬೆನ್' (Graben / Rift Valley) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆ: ನರ್ಮದಾ ನದಿ ಕಣಿವೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಂಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾತ್ಪುರ ಪರ್ವತಗಳು.
* ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪರ್ವತಗಳು (Volcanic Mountains): ಭೂಮಿಯ ಆಳದಿಂದ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾ ಹೊರಬಂದು, ಲಾವಾರಸವಾಗಿ ಘನೀಭವಿಸಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಇವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು 'ಸಂಚಯನ ಪರ್ವತಗಳು' (Mountains of accumulation) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉದಾ: ಮೌಂಟ್ ಕಿಲಿಮಂಜಾರೋ (ಟಾಂಜಾನಿಯಾ).
* ಶೇಷ ಪರ್ವತಗಳು (Residual / Relict Mountains): ಹಳೆಯ ಪರ್ವತಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನದಿ, ಗಾಳಿ, ಹಿಮನದಿಗಳ ಸವೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಕಠಿಣ ಶಿಲಾಭಾಗಗಳೇ ಶೇಷ ಪರ್ವತಗಳು. ಉದಾಹರಣೆ: ಭಾರತದ ಅರಾವಳಿ ಪರ್ವತ (ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಡಿಕೆ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೇಷ ಪರ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ).

2. ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು (Plateaus)

ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಮತ್ತು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭೂಸ್ವರೂಪವೇ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ. ಇದನ್ನು 'ಟೇಬಲ್ ಲ್ಯಾಂಡ್' (Tableland) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
* ಅಂತರ್ ಪರ್ವತ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (Intermontane Plateaus): ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು. ಉದಾ: ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ - 'ಪ್ರಪಂಚದ ಛಾವಣಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಬೊಲಿವಿಯಾ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ.
* ಪರ್ವತ ಪಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (Piedmont Plateaus): ಒಂದು ಕಡೆ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಸಮುದ್ರ ಅಥವಾ ಬಯಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ. ಉದಾ: ಪೆಟಗೋನಿಯಾ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ).
* ಖಂಡಾಂತರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (Continental Plateaus): ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು. ಉದಾ: ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (ಭಾರತ), ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ.

3. ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು (Plains)

ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಅಲ್ಪ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ, ವಿಶಾಲವಾದ ಮತ್ತು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಯಲುಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
* ರಚನಾತ್ಮಕ ಬಯಲುಗಳು (Structural Plains): ಸಮುದ್ರ ತಳವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾ: ರಷ್ಯಾದ ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್.
* ಸವೆತದ ಬಯಲುಗಳು (Erosional Plains): ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸವೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಸಮತಟ್ಟಾಗುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. (Peneplains).
* ಸಂಚಯನದ ಬಯಲುಗಳು (Depositional Plains): ನದಿ, ಗಾಳಿ, ಹಿಮನದಿಗಳು ತಂದು ಹಾಕುವ ವಸ್ತುಗಳ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ಇವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಫಲವತ್ತಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾ: ಗಂಗಾ-ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಬಯಲು (ನದಿ ಮೆಕ್ಕಲು), ಚೀನಾದ ಲೋಯೆಸ್ ಬಯಲು (ಗಾಳಿಯಿಂದ).

4. ಬಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು (Work of Exogenic Agents)

ಅ. ನದಿಯ ಕಾರ್ಯ (Work of River):
* ಸವೆತದ ಕಾರ್ಯ: ನದಿಯು ತನ್ನ ಯೌವನಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ (ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ) ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ V-ಆಕಾರದ ಕಣಿವೆ (V-shaped valley), ಕಮರಿಗಳು (Gorges - ಉದಾ: ಸಿಂಧು ಕಮರಿ), ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.
* ಸಂಚಯನದ ಕಾರ್ಯ: ನದಿಯು ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅದರ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ನದಿ ತಿರುವುಗಳು (Meanders), ಕಮಾನು ಸರೋವರಗಳು (Ox-bow lakes), ಪ್ರವಾಹ ಮೈದಾನ (Flood plains) ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವ ಮುನ್ನ ಡೆಲ್ಟಾ (Delta - ಉದಾ: ಸುಂದರ್ಬನ್ಸ್ ಡೆಲ್ಟಾ) ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಆ. ಹಿಮನದಿಯ ಕಾರ್ಯ (Work of Glacier):
* ಹಿಮನದಿಯ ಸವೆತದಿಂದ U-ಆಕಾರದ ಕಣಿವೆ (U-shaped valley) ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.
* ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಆರಾಮ ಕುರ್ಚಿಯ ಆಕಾರದ ತಗ್ಗುಗಳನ್ನು 'ಸರ್ಕ್' (Cirque) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
* ಹಿಮನದಿಯು ಕರಗಿದಾಗ ಅದು ತಂದು ಹಾಕಿದ ಕಲ್ಲು, ಮಣ್ಣುಗಳ ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು 'ಮೊರೈನ್ ಗಳು' (Moraines) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಇ. ಗಾಳಿಯ ಕಾರ್ಯ (Work of Wind):
* ಮರುಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ಸವೆತದಿಂದ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆಳಭಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಸವೆದು ಮೇಲ್ಭಾಗ ಛತ್ರಿಯಂತೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಣಬೆ ಶಿಲೆ (Mushroom rock) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
* ಗಾಳಿಯ ಸಂಚಯನದಿಂದ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು 'ಬಾರ್ಖಾನ್ ಗಳು' (Barchans) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಕಣಗಳು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಲೋಯೆಸ್ (Loess) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಈ. ಅಂತರ್ಜಲದ ಕಾರ್ಯ (Work of Groundwater - Karst Topography):
* ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು (Limestone) ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲದ ಕರಗುವಿಕೆಯಿಂದ ವಿಶೇಷ ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು 'ಕಾರ್ಸ್ಟ್ ಭೂಸ್ವರೂಪ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
* ಗುಹೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಿಂದ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸುಣ್ಣದ ಕಂಬಗಳನ್ನು 'ಸ್ಟ್ಯಾಲಕ್ಟೈಟ್' (Stalactites) ಮತ್ತು ನೆಲದಿಂದ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಂಬಗಳನ್ನು 'ಸ್ಟ್ಯಾಲಗ್ಮೈಟ್' (Stalagmites) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಉ. ಸಮುದ್ರ ಅಲೆಗಳ ಕಾರ್ಯ (Work of Sea Waves):
* ಅಲೆಗಳ ನಿರಂತರ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಕಡಿದಾದ ಸಮುದ್ರದ ದಡಗಳು (Sea cliffs) ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಗುಹೆಗಳು (Sea caves) ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ.
* ಮರಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ಕಡಲತೀರಗಳು (Beaches) ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ನದಿಮುಖಜ ಭೂಮಿ (ಡೆಲ್ಟಾ) (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

ಭಾರತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ:
* ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಗಳು: ಇವು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಮಡಿಕೆ ಪರ್ವತಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂಡೋ-ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫಲಕ ಮತ್ತು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಫಲಕಗಳ ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ ಇವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ.
* ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (Peninsular Plateau): ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಭೂಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗೊಂಡ್ವಾನಾ ಭೂರಾಶಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಲಾವಾರಸದಿಂದ (ಬಸಾಲ್ಟ್ ಶಿಲೆ) ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.
* ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಮಹಾ ಮೈದಾನ (Indo-Gangetic Plain): ಸಿಂಧು, ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಗಳು ತಂದು ಹಾಕಿದ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ (Alluvial soil) ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಫಲವತ್ತಾದ ಸಂಚಯನ ಬಯಲು ಇದಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ:
* ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಕರಾವಳಿ, ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಮೈದಾನ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಮಲೆನಾಡು (Western Ghats): ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರನ್ನು (Escarpment) ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ ನಿಧಾನವಾದ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳು ಖಂಡ ಪರ್ವತದ (Block mountain) ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ (1930 ಮೀಟರ್) ಇಲ್ಲಿದೆ.
* ಮೈದಾನ (Maidan): ಇದು ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈದಾನ (ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈದಾನ (ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರದೇಶ) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳ ಸವೆತದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಶರಾವತಿ ನದಿಯು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ 'ಜೋಗ ಜಲಪಾತ' (ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು) ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ: ಆಂಡಿಸ್ (ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ).
• ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ: ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (ಪಾಮಿರ್ ಗಂಟು - Roof of the World).
• ಅರಾವಳಿ ಪರ್ವತವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಡಿಕೆ ಪರ್ವತವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೇಷ ಪರ್ವತವಾಗಿದೆ (Residual mountain).
• V-ಆಕಾರದ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಕ್ತಿ: ನದಿ (River).
• U-ಆಕಾರದ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಕ್ತಿ: ಹಿಮನದಿ (Glacier).
• ಬಾರ್ಖಾನ್ ಗಳು (Barchans) ಗಾಳಿಯ ಸಂಚಯನದಿಂದ ಮರುಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳು.
• ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲದ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಭೂಸ್ವರೂಪವನ್ನು 'ಕಾರ್ಸ್ಟ್' (Karst) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
• ಸ್ಟ್ಯಾಲಕ್ಟೈಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾಲಗ್ಮೈಟ್ ಗಳು ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಚಯನದಿಂದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ರಚನೆಗಳು.
• ಭಾರತದ ವಿಂಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾತ್ಪುರ ಪರ್ವತಗಳು ಖಂಡ ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ (Block Mountains) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
• ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಲಾವಾದಿಂದ (ಬಸಾಲ್ಟ್ ಶಿಲೆ) ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಖಂಡಾಂತರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ.
• ನದಿಗಳು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವ ಮುನ್ನ ತಮ್ಮ ಹೊರೆಗಳನ್ನು ಸಂಚಯನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಡೆಲ್ಟಾ (Delta) ಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ.
• ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಶಿಲೆಗಳು ಇದ್ದಲ್ಲಿಯೇ ಒಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಶಿಥಿಲೀಕರಣ (Weathering).

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ