ವಾಯುಗೋಳ — ಸಂಯೋಜನೆ, ಪದರಗಳು, ಉಷ್ಣಾಂಶ

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ 'ವಾಯುಗೋಳ' (Atmosphere) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಅನಿಲಗಳ ಹೊದಿಕೆಯೇ ವಾಯುಗೋಳ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವರಾಶಿಯ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಆಮ್ಲಜನಕ, ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಹಾನಿಕಾರಕ ನೇರಳಾತೀತ ಕಿರಣಗಳಿಂದ (UV rays) ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಯುಗೋಳದ ಸಂಯೋಜನೆ, ಅದರ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಹಂಚಿಕೆಯು ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ವಾಯುಗುಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.

ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KPSC), ಕೆಎಎಸ್ (KAS) ಮತ್ತು ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ (UPSC) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ವಾಯುಗೋಳದ ಪದರಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಓಝೋನ್ ಪದರ, ಹಸಿರುಮನೆ ಪರಿಣಾಮ (Greenhouse effect), ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನದ ವಿಪರ್ಯಾಯದ (Inversion of temperature) ಕುರಿತು ನೇರ ಅಥವಾ ಅನ್ವಯಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ವಿಷಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ (Conceptual clarity) ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ವಾಯುಗೋಳದ ಸಂಯೋಜನೆ (Composition of the Atmosphere)

ವಾಯುಗೋಳವು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಅನಿಲದಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಇದು ಅನೇಕ ಅನಿಲಗಳು, ನೀರಾವಿ (Water vapour) ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳ (Dust particles) ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಸಾರಜನಕ (Nitrogen) ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕ (Oxygen) ವಾಯುಗೋಳದ ಶೇಕಡಾ 99 ರಷ್ಟನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉಳಿದ ಶೇಕಡಾ 1 ರಷ್ಟು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆರ್ಗಾನ್, ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್, ನಿಯಾನ್, ಹೀಲಿಯಂ ಮುಂತಾದ ಅನಿಲಗಳಿವೆ.

ವಾಯುಗೋಳದ ಪದರಗಳು (Layers of the Atmosphere)

ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಾಯುಗೋಳವನ್ನು ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಪದರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಕ್ಷೋಭಗೋಳ (Troposphere), ಸಮೋಷ್ಣಗೋಳ (Stratosphere), ಮಧ್ಯಮಗೋಳ (Mesosphere), ಉಷ್ಣಗೋಳ/ಅಯಾನುಗೋಳ (Thermosphere/Ionosphere) ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಗೋಳ (Exosphere). ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದರವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಾಂಶ (Insolation and Temperature)

ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ತಲುಪುವ ಸೌರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು 'ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿ' (Insolation - Incoming Solar Radiation) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಅದು ಮತ್ತೆ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು 'ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಬಜೆಟ್' (Heat Budget) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ತಾಪಮಾನದ ವಿಪರ್ಯಾಯ (Inversion of Temperature)

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ತಾಪಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಬದಲು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು 'ತಾಪಮಾನದ ವಿಪರ್ಯಾಯ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು

ವಾಯುಗೋಳದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅನಿಲಗಳ ಪ್ರಮಾಣ (ಗಾತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ):

ವಾಯುಗೋಳದ ಪದರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಂದಾಜು ಎತ್ತರ:

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ವಾಯುಗೋಳದ ಪದರಗಳು (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ವಾಯುಗೋಳದ ಸಂಯೋಜನೆ (Composition of the Atmosphere)

ವಾಯುಗೋಳವು ಅನಿಲಗಳು, ನೀರಾವಿ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
* ಸಾರಜನಕ (N2): ಇದು ವಾಯುಗೋಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಅನಿಲ. ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
* ಆಮ್ಲಜನಕ (O2): ಜೀವಿಗಳ ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ದಹನ ಕ್ರಿಯೆಗೆ (Combustion) ಇದು ಅವಶ್ಯಕ.
* ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ (CO2): ಸಸ್ಯಗಳ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ (Photosynthesis) ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಇದು ಮುಖ್ಯ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲವಾಗಿದ್ದು (Greenhouse gas), ಭೂಮಿಯ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
* ನೀರಾವಿ (Water Vapour): ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಿಂದ (Equator) ಧ್ರುವಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೋದಂತೆ ನೀರಾವರಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
* ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು (Dust Particles): ಇವುಗಳು ಹೈಗ್ರೊಸ್ಕೋಪಿಕ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೈ (Hygroscopic nuclei) ಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಮೋಡಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗೆ ಇವು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

2. ವಾಯುಗೋಳದ ಪದರಗಳು (Layers of the Atmosphere)

• ಕ್ಷೋಭಗೋಳ (Troposphere): ಇದು ವಾಯುಗೋಳದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಪದರ. ಇದರ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ 13 ಕಿ.ಮೀ. (ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ 18 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ 8 ಕಿ.ಮೀ.). ಮೋಡ, ಮಳೆ, ಗುಡುಗು, ಬಿರುಗಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಪದರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 165 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ 1°C ನಂತೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 'ಸಾಮಾನ್ಯ ತಾಪಮಾನ ಇಳಿಕೆ ದರ' (Normal Lapse Rate) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
• ಸಮೋಷ್ಣಗೋಳ (Stratosphere): ಇದು ಕ್ಷೋಭಗೋಳದ ಮೇಲಿದೆ (50 ಕಿ.ಮೀ. ವರೆಗೆ). ಇಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಮಾನಗಳ ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ ಪದರದಲ್ಲಿ 'ಓಝೋನ್' (Ozone - O3) ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನ ಹಾನಿಕಾರಕ ನೇರಳಾತೀತ ಕಿರಣಗಳನ್ನು (UV rays) ಹೀರಿಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವರಾಶಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
• ಮಧ್ಯಮಗೋಳ (Mesosphere): ಇದು 50 ರಿಂದ 80 ಕಿ.ಮೀ. ವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ತಾಪಮಾನವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ -100°C ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಕಡೆಗೆ ಬರುವ ಉಲ್ಕೆಗಳು (Meteors) ಈ ಪದರದಲ್ಲಿ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತವೆ.
• ಉಷ್ಣಗೋಳ / ಅಯಾನುಗೋಳ (Thermosphere / Ionosphere): 80 ರಿಂದ 400 ಕಿ.ಮೀ. ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಆವೇಶದ ಕಣಗಳಿದ್ದು (Ions), ಇವುಗಳನ್ನು ಅಯಾನುಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳು ಈ ಪದರದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿ ಮರಳಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಅರೋರಾ (Auroras) ಎಂಬ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಬೆಳಕಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
• ಬಾಹ್ಯಗೋಳ (Exosphere): ಇದು ವಾಯುಗೋಳದ ಅತ್ಯಂತ ಮೇಲಿನ ಪದರ. ಇಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

3. ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಬಜೆಟ್ (Insolation and Heat Budget)

• ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿ (Insolation): ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಶಕ್ತಿಯು ಶಾರ್ಟ್ ವೇವ್ (Short wave) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.
• ಆಲ್ಬೆಡೊ (Albedo): ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಮುನ್ನವೇ, ಸೌರ ವಿಕಿರಣದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವು ಮೋಡಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆಲ್ಬೆಡೊ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ಆಲ್ಬೆಡೊ ಶೇ. 30 ರಿಂದ 35 ರಷ್ಟಿದೆ.
• ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಬಜೆಟ್ (Heat Budget): ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಎಷ್ಟು ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆಯೋ, ಅಷ್ಟೇ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ದೀರ್ಘ ತರಂಗಗಳ (Long wave terrestrial radiation) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

4. ಉಷ್ಣಾಂಶದ ವಿತರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಅಂಶಗಳು

• ಅಕ್ಷಾಂಶ (Latitude): ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಿಂದ ಧ್ರುವಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೋದಂತೆ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಓರೆಯಾಗಿ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
• ಎತ್ತರ (Altitude): ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಗಾಳಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರ (Distance from the Sea): ಸಮುದ್ರದ ಸಾಮೀಪ್ಯವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ ಹವಾಮಾನ (Equable climate) ಇರುತ್ತದೆ. ಖಂಡಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾ: ದೆಹಲಿ) ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಇರುತ್ತದೆ.
• ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು (Ocean Currents): ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು (ಉದಾ: ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ - Gulf Stream) ಕರಾವಳಿಯ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ, ತಂಪಾದ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

5. ತಾಪಮಾನದ ವಿಪರ್ಯಾಯ (Inversion of Temperature)

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ತಾಪಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯ ಪದರದ ಮೇಲೆ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಗಾಳಿಯ ಪದರವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಾಪಮಾನದ ವಿಪರ್ಯಾಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
* ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು: ದೀರ್ಘವಾದ ಚಳಿಗಾಲದ ರಾತ್ರಿಗಳು, ಮೋಡಗಳಿಲ್ಲದ ಶುಭ್ರ ಆಕಾಶ, ಮತ್ತು ಶಾಂತವಾದ ಗಾಳಿ.
* ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಇದು ಮಂಜು (Fog) ಮತ್ತು ಹೊಗೆಮಂಜು (Smog) ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ವಾಹನ ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

6. ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ (Global Warming)

ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್, ಮೀಥೇನ್ (Methane), ಕ್ಲೋರೋಫ್ಲೋರೋಕಾರ್ಬನ್ (CFCs) ಮುಂತಾದ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳ (Greenhouse gases) ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಬಂಧಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಹಿಮನದಿಗಳು ಕರಗುವುದು, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ ಏರಿಕೆಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಓಝೋನ್ ಪದರ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

• ಭಾರತದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ: ವಾಯುಗೋಳದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಭಾರತದ ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ (South-West Monsoon) ಮಳೆಯ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಅತಿಯಾದ ತಾಪಮಾನವು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ಭಾರತದತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕರ್ನಾಟಕದ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ವಿತರಣೆ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಮಂಗಳೂರು, ಕಾರವಾರ) ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಮ ಹವಾಮಾನವಿರುತ್ತದೆ. ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶವು (ಮಡಿಕೇರಿ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ತಂಪಾದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ರಾಯಚೂರು, ಕಲಬುರಗಿ) ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು 40°C ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.
• ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅರ್ಬನ್ ಹೀಟ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ (Urban Heat Island): ನಗರೀಕರಣ, ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ದಟ್ಟಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 'ಅರ್ಬನ್ ಹೀಟ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್' ಪರಿಣಾಮ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ವಾಯುಗೋಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಅನಿಲ ಸಾರಜನಕ (78.08%).
• ಓಝೋನ್ ಪದರವು ವಾಯುಗೋಳದ ಸಮೋಷ್ಣಗೋಳದಲ್ಲಿ (Stratosphere) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
• ಓಝೋನ್ ಪದರದ ದಪ್ಪವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮಾನಕ ಡಾಬ್ಸನ್ (Dobson Unit - DU).
• ಹವಾಮಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಬದಲಾವಣೆಗಳು (ಮೋಡ, ಮಳೆ, ಬಿರುಗಾಳಿ) ಕ್ಷೋಭಗೋಳದಲ್ಲಿ (Troposphere) ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
• ಸಾಮಾನ್ಯ ತಾಪಮಾನ ಇಳಿಕೆ ದರ (Normal Lapse Rate) ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿ 165 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ 1°C ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು.
• ಭೂಮಿಗೆ ತಲುಪುವ ಸೌರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು 'ಇನ್ಸೋಲೇಶನ್' (Insolation) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
• ಮೋಡಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮದಿಂದ ಸೌರ ವಿಕಿರಣವು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವುದನ್ನು ಆಲ್ಬೆಡೊ (Albedo) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
• ಉಲ್ಕೆಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋಗುವ ವಾಯುಗೋಳದ ಪದರ ಮಧ್ಯಮಗೋಳ (Mesosphere).
• ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಪದರ ಅಯಾನುಗೋಳ (Ionosphere).
• ವಿಮಾನಗಳ ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಪದರ ಸಮೋಷ್ಣಗೋಳ.
• ಪ್ರಮುಖ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳು: CO2, ಮೀಥೇನ್, ನೀರಾವಿ, ನೈಟ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡ್.
• ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ತಾಪಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಬದಲು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಾಪಮಾನದ ವಿಪರ್ಯಾಯ (Temperature Inversion) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ವಾಯುಗೋಳದಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕದ ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅನಿಲ ಯಾವುದು?
   A) ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್
   B) ಆರ್ಗಾನ್
   C) ನಿಯಾನ್
   D) ಓಝೋನ್
   ಉತ್ತರ: (B)
   ವಿವರಣೆ: ವಾಯುಗೋಳದಲ್ಲಿ ಆರ್ಗಾನ್ (Argon) ಶೇ. 0.93 ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಅನಿಲವಾಗಿದೆ. CO2 ಕೇವಲ 0.036% ಇದೆ.

2. ವಾಯುಗೋಳದ ಯಾವ ಪದರದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನದ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು (ಮೋಡ, ಮಳೆ) ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ?
   A) ಸಮೋಷ್ಣಗೋಳ (Stratosphere)
   B) ಮಧ್ಯಮಗೋಳ (Mesosphere)
   C) ಕ್ಷೋಭಗೋಳ (Troposphere)
   D) ಅಯಾನುಗೋಳ (Ionosphere)
   ಉತ್ತರ: (C)
   ವಿವರಣೆ: ಕ್ಷೋಭಗೋಳವು ವಾಯುಗೋಳದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಪದರವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹವಾಮಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

3. 'ಸಾಮಾನ್ಯ ತಾಪಮಾನ ಇಳಿಕೆ ದರ' (Normal Lapse Rate) ಎಂದರೆ ಎಷ್ಟು?
   A) ಪ್ರತಿ 100 ಮೀಟರ್‌ಗೆ 1°C ಇಳಿಕೆ
   B) ಪ್ರತಿ 165 ಮೀಟರ್‌ಗೆ 1°C ಇಳಿಕೆ
   C) ಪ್ರತಿ 1 ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ 10°C ಇಳಿಕೆ
   D) ಪ್ರತಿ 165 ಮೀಟರ್‌ಗೆ 1°C ಏರಿಕೆ
   ಉತ್ತರ: (B)
   ವಿವರಣೆ: ಕ್ಷೋಭಗೋಳದಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಪ್ರತಿ 165 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ 1 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ನಷ್ಟು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

4. ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಮರಳಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ವಾಯುಗೋಳದ ಪದರ ಯಾವುದು?
   A) ಕ್ಷೋಭಗೋಳ
   B) ಸಮೋಷ್ಣಗೋಳ
   C) ಅಯಾನುಗೋಳ
   D) ಬಾಹ್ಯಗೋಳ
   ಉತ್ತರ: (C)
   ವಿವರಣೆ: ಉಷ್ಣಗೋಳದಲ್ಲಿರುವ ಅಯಾನುಗೋಳವು (Ionosphere) ವಿದ್ಯುತ್ ಆವೇಶದ ಕಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ.

5. 'ಆಲ್ಬೆಡೊ' (Albedo) ಎಂದರೆ ಏನು?
   A) ಭೂಮಿಯು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಟ್ಟು ಉಷ್ಣಾಂಶ
   B) ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಒಟ್ಟು ವಿಕಿರಣ
   C) ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಸೌರ ವಿಕಿರಣದ ಪ್ರಮಾಣ
   D) ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಉಷ್ಣಾಂಶ
   ಉತ್ತರ: (C)
   ವಿವರಣೆ: ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಕಿರಣಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಮುನ್ನವೇ ಮೋಡಗಳು ಅಥವಾ ಹಿಮದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಆಲ್ಬೆಡೊ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ