ಸಾಗರಗಳು — ತಳರಚನೆ, ಪ್ರವಾಹಗಳು, ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭೂಮಿಯನ್ನು 'ನೀಲಿ ಗ್ರಹ' (Blue Planet) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಶೇ. 71 ರಷ್ಟು ಭಾಗವು ಸಾಗರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಭೌತಿಕ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ (Physical Geography) ಸಾಗರಶಾಸ್ತ್ರವು (Oceanography) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಸಾಗರಗಳು ಕೇವಲ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮಳೆ, ತಾಪಮಾನದ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KPSC) ಮತ್ತು ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ (UPSC) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು (Ocean Currents) ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ, ಎಲ್-ನಿನೋ (El Nino) ಮತ್ತು ಲಾ-ನಿನಾ (La Nina) ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಭಾರತೀಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಹಾಗೂ ಸಾಗರ ತಳರಚನೆಯ (Ocean Relief) ವಿವಿಧ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಸಾಗರ ತಳರಚನೆ (Ocean Relief)

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಸಾಗರದ ತಳಭಾಗವು ಕೂಡ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಪರ್ವತಗಳು, ಕಣಿವೆಗಳು, ಮೈದಾನಗಳು ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಕಂದಕಗಳಿವೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಖಂಡಾವರಣ ಪ್ರದೇಶ (Continental Shelf), ಖಂಡಾವರಣ ಇಳಿಜಾರು (Continental Slope), ಆಳ ಸಾಗರ ಮೈದಾನ (Abyssal Plain) ಮತ್ತು ಸಾಗರ ತಗ್ಗುಗಳು (Ocean Trenches).

ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು (Ocean Currents)

ಸಾಗರದ ನೀರು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದನ್ನು ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ತಾಪಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಪ್ರವಾಹಗಳು (Warm Currents) ಮತ್ತು ಶೀತ ಪ್ರವಾಹಗಳು (Cold Currents) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ (Tides)

ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣಾ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ (Gravitational pull) ಸಾಗರದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಏರುವ ಮತ್ತು ಇಳಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಏರುವುದನ್ನು ಉಬ್ಬರ (High tide) ಮತ್ತು ಇಳಿಯುವುದನ್ನು ಇಳಿತ (Low tide) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಲವಣಾಂಶ (Salinity)

ಸಾಗರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿರುವ ಒಟ್ಟು ಲವಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಲವಣಾಂಶ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾವಿರ ಗ್ರಾಂ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಲವಣದ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ (Parts per thousand - ppt ಅಥವಾ ‰) ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಗರದ ಸರಾಸರಿ ಲವಣಾಂಶ 35‰ ಆಗಿದೆ.

ಎಲ್-ನಿನೋ ಮತ್ತು ಲಾ-ನಿನಾ (El Nino and La Nina)

ಇವು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿನ ಅಸಹಜ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಎಲ್-ನಿನೋ ಪೂರ್ವ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರದ ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಲಾ-ನಿನಾ ತಾಪಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇವು ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು

ಪ್ರಮುಖ ಸಾಗರ ಕಂದಕಗಳು (Major Ocean Trenches)
| ಕಂದಕದ ಹೆಸರು (Trench) | ಮಹಾಸಾಗರ (Ocean) | ಆಳ (ಮೀಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ) |
| :--- | :--- | :--- |
| ಮರಿಯಾನಾ ಕಂದಕ (Mariana Trench) | ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ | 11,034 ಮೀ |
| ಟೊಂಗಾ ಕಂದಕ (Tonga Trench) | ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ | 10,882 ಮೀ |
| ಪೋರ್ಟೊ ರಿಕೊ (Puerto Rico Trench) | ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ | 8,376 ಮೀ |
| ಸುಂಡಾ/ಜಾವಾ ಕಂದಕ (Sunda Trench) | ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ | 7,725 ಮೀ |

ಪ್ರಮುಖ ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು (Major Ocean Currents)
| ಪ್ರವಾಹದ ಹೆಸರು (Current) | ಮಹಾಸಾಗರ (Ocean) | ಸ್ವಭಾವ (Nature) |
| :--- | :--- | :--- |
| ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ (Gulf Stream) | ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ | ಬೆಚ್ಚಗಿನ (Warm) |
| ಲ್ಯಾಬ್ರಡಾರ್ (Labrador) | ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ | ಶೀತ (Cold) |
| ಕುರೋಷಿಯೋ (Kuroshio) | ಉತ್ತರ ಪೆಸಿಫಿಕ್ | ಬೆಚ್ಚಗಿನ (Warm) |
| ಓಯಾಶಿಯೋ (Oyashio) | ಉತ್ತರ ಪೆಸಿಫಿಕ್ | ಶೀತ (Cold) |
| ಬೆಂಗುಯೆಲಾ (Benguela) | ದಕ್ಷಿಣ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ | ಶೀತ (Cold) |
| ಅಗುಲ್ಹಾಸ್ (Agulhas) | ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ | ಬೆಚ್ಚಗಿನ (Warm) |
| ಪೆರು / ಹಂಬೋಲ್ಟ್ (Peru/Humboldt)| ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್ | ಶೀತ (Cold) |

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಪ್ರಮುಖ ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ಸಾಗರ ತಳರಚನೆ (Ocean Relief)

ಸಾಗರ ತಳವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:
* ಖಂಡಾವರಣ ಪ್ರದೇಶ (Continental Shelf): ಇದು ಭೂಖಂಡಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಆಳವಿಲ್ಲದ (ಸರಾಸರಿ 200 ಮೀಟರ್ ಆಳ) ಪ್ರದೇಶ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ತಳದವರೆಗೆ ತಲುಪುವುದರಿಂದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಲ್ಲವೂ (ಉದಾ: ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್) ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇವೆ. ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ.
* ಖಂಡಾವರಣ ಇಳಿಜಾರು (Continental Slope): ಖಂಡಾವರಣ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡ ನಂತರ ಸಾಗರದ ತಳವು ಹಠಾತ್ತನೆ ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಖಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳ ನಡುವಿನ ನೈಜ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ.
* ಸಾಗರ ಮೈದಾನ (Abyssal Plain): ಇದು ಸಾಗರ ತಳದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 40% ರಷ್ಟು). ಇದು 3,000 ದಿಂದ 6,000 ಮೀಟರ್ ಆಳದಲ್ಲಿರುವ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.
* ಸಾಗರ ತಗ್ಗುಗಳು (Ocean Trenches): ಇವು ಸಾಗರ ತಳದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾದ ಕಂದಕಗಳಾಗಿವೆ. ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಫಲಕಗಳ (Tectonic plates) ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ ಇವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮರಿಯಾನಾ ಕಂದಕದ ಚಾಲೆಂಜರ್ ಡೀಪ್ (Challenger Deep) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (11,034 ಮೀಟರ್).

2. ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಲವಣಾಂಶದ ವಿತರಣೆ

• ಉಷ್ಣಾಂಶ (Temperature): ಸಾಗರದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಿಂದ (Equator) ಧ್ರುವಗಳ (Poles) ಕಡೆಗೆ ಹೋದಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಸಾಗರದ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ತಾಪಮಾನವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ (ಥರ್ಮೋಕ್ಲೈನ್/Thermocline ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಕುಸಿತ).
• ಲವಣಾಂಶ (Salinity): ಲವಣಾಂಶವು ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ (Evaporation) ಮತ್ತು ಮಳೆಯ (Precipitation) ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಲವಣಾಂಶವು ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ), ಬದಲಾಗಿ 20° ಯಿಂದ 30° ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ (Sub-tropical high-pressure belts) ನಡುವೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
• ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಲವಣಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಜಲಮೂಲಗಳು: ಟರ್ಕಿಯ ವ್ಯಾನ್ ಸರೋವರ (Lake Van - 330‰), ಮೃತ ಸಾಗರ (Dead Sea - 238‰), ಗ್ರೇಟ್ ಸಾಲ್ಟ್ ಲೇಕ್ (220‰).

3. ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು (Ocean Currents)

ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು: ಭೂಮಿಯ ತಿರುಗುವಿಕೆ (Coriolis force), ನಿರಂತರ ಮಾರುತಗಳು (Planetary winds), ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಲವಣಾಂಶದಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.
* ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಪ್ರವಾಹಗಳು (Warm Currents): ಇವು ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಿಂದ ಧ್ರುವಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಇವು ತಮ್ಮ ಜೊತೆ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ತಂದು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಳೆ ತರುತ್ತವೆ. (ಉದಾ: ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್, ಕುರೋಷಿಯೋ).
* ಶೀತ ಪ್ರವಾಹಗಳು (Cold Currents): ಇವು ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಇವು ಮಳೆಯನ್ನು ತರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಖಂಡಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಭೂಮಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. (ಉದಾ: ಅಟಕಾಮಾ ಮರುಭೂಮಿಗೆ ಪೆರು ಪ್ರವಾಹ ಕಾರಣ, ನಮೀಬ್ ಮರುಭೂಮಿಗೆ ಬೆಂಗುಯೆಲಾ ಪ್ರವಾಹ ಕಾರಣ).
* ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ: ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮತ್ತು ಶೀತ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸಂಧಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು (Fog) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನೌಕಾಯಾನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾದರೂ, ಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ (Plankton) ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ (ಉದಾ: ನ್ಯೂಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬಳಿಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ - ಇಲ್ಲಿ ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಬ್ರಡಾರ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ).

4. ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ (Tides)

ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚು.
* ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಟೈಡ್ / ಕಡಲ ಉಬ್ಬರ (Spring Tides): ಹುಣ್ಣಿಮೆ (Full moon) ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ (New moon) ದಿನಗಳಂದು ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಒಂದೇ ನೇರ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ (Syzygy) ಬರುತ್ತವೆ. ಆಗ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಉಬ್ಬರಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
* ನೀಪ್ ಟೈಡ್ (Neap Tides): ಅಷ್ಟಮಿ (Quarter moon) ದಿನಗಳಂದು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಲಂಬಕೋನದಲ್ಲಿ (Right angle) ಇರುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಬಲವು ಹಂಚಿಹೋಗುವುದರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಉಬ್ಬರಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

5. ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು (Coral Reefs)

ಹವಳಗಳು (Corals) ಸಾಗರದ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳು. ಇವು ಜೂಕ್ಸಾಂತಲೆ (Zooxanthellae) ಎಂಬ ಶೈವಲದೊಂದಿಗೆ ಸಹಜೀವನ (Symbiotic relationship) ನಡೆಸುತ್ತವೆ.
* ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು: 20°C ನಿಂದ 21°C ತಾಪಮಾನ, 27‰ ದಿಂದ 30‰ ಲವಣಾಂಶ, ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ತಲುಪುವ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಶುದ್ಧ ನೀರು.
* ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ರೀಫ್ (Great Barrier Reef).

6. ಎಲ್-ನಿನೋ ಮತ್ತು ಲಾ-ನಿನಾ (El Nino & La Nina)

• ಎಲ್-ನಿನೋ (El Nino): ಇದು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಪದವಾಗಿದ್ದು 'ಬಾಲಕ ಕ್ರಿಸ್ತ' (Little Boy) ಎಂದರ್ಥ. ಇದೊಂದು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಪೆರು ಕರಾವಳಿಯ (ಪೂರ್ವ ಪೆಸಿಫಿಕ್) ತಾಪಮಾನವು ಅಸಹಜವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡದ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಬದಲಾಗಿ, ಭಾರತದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
• ಲಾ-ನಿನಾ (La Nina): 'ಬಾಲಕಿ' (Little Girl) ಎಂದರ್ಥ. ಇದು ಎಲ್-ನಿನೋಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೆರು ಕರಾವಳಿಯ ನೀರು ಅಸಹಜವಾಗಿ ತಂಪಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಮಳೆಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

• ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಪ್ರವಾಹಗಳು: ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತಮ್ಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ (Monsoon Drift). ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೈರುತ್ಯದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.
• ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೇಲೆ ಎಲ್-ನಿನೋ ಪ್ರಭಾವ: ಎಲ್-ನಿನೋ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಕಾವೇರಿ, ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗಳ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬರಗಾಲ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
• ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಮತ್ತು ಬಂದರುಗಳು: ಗುಜರಾತಿನ ಕಾಂಡ್ಲಾ (Kandla) ಒಂದು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಬಂದರು (Tidal port). ಕರ್ನಾಟಕದ ನವಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು ಮತ್ತು ಕಾರವಾರ ಬಂದರುಗಳು ಖಂಡಾವರಣ ಪ್ರದೇಶದ ಆಳದ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದು ನೌಕಾಯಾನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ (ಮ್ಯಾಕೆರೆಲ್/ಬಾಂಗ್ಡಾ ಮತ್ತು ಸಾರ್ಡೀನ್ ಮೀನುಗಳು) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಸಾಗರದ ನೀರಿನ ಸರಾಸರಿ ಲವಣಾಂಶ 35 ppt (‰).
• ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಲವಣಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಸರೋವರ ವ್ಯಾನ್ ಸರೋವರ (ಟರ್ಕಿ).
• ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಆಳವಾದ ಕಂದಕ ಮರಿಯಾನಾ ಕಂದಕ (ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ).
• ಯಾವುದೇ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಏಕೈಕ ಸಮುದ್ರ ಸರ್ಗಾಸೊ ಸಮುದ್ರ (Sargasso Sea - ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್).
• ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಅನ್ನು 'ಯುರೋಪಿನ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹೊದಿಕೆ' (Warm blanket of Europe) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ಪೆರು ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಹಂಬೋಲ್ಟ್ ಪ್ರವಾಹ (Humboldt current) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಶೀತ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿದೆ.
• ಭೂಮಿಯ ತಿರುಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೊರಿಯಾಲಿಸ್ ಬಲ (Coriolis force) ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಡಕ್ಕೆ ವಾಲುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಕೆನಡಾದ ಫಂಡಿ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ (Bay of Fundy) ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
• ಎಲ್-ನಿನೋ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಭಾರತೀಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
• ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಸಾಯುವುದನ್ನು ಕೋರಲ್ ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ (Coral Bleaching) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.
• ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಕಂದಕ ಸುಂಡಾ ಕಂದಕ (Sunda Trench).
• ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮತ್ತು ಶೀತ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸಂಧಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಮೈದಾನಗಳಾಗಿವೆ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ