ಭಾರತದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮತ್ತು ಹವಾಗುಣ
ಭಾರತದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮತ್ತು ಹವಾಗುಣ
Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ
ಪೀಠಿಕೆ
ಭಾರತದ ಹವಾಗುಣವನ್ನು "ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಗುಣ" (Tropical Monsoon Climate) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಮಾನ್ಸೂನ್' ಎಂಬ ಪದವು ಅರೇಬಿಕ್ ಪದವಾದ 'ಮೌಸಿಮ್' (Mausim) ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇದರರ್ಥ 'ಋತು' (Season). ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯು ಭಾರತದ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. KPSC, KAS ಮತ್ತು UPSC ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಭಾರತದ ಹವಾಗುಣ, ಮಾನ್ಸೂನ್ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆ, ಋತುಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ವಿಶಾಲವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ, ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಮತ್ತು ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿಗಳು ಭಾರತದ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಹಿಮಾಲಯವು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಬೀಸುವ ಕೊರೆಯುವ ಚಳಿಗಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆದು ಭಾರತವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರವು ಮಳೆ ತರುವ ಮಾರುತಗಳಿಗೆ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಋತುಗಳು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹವಾಗುಣ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತುಗಳ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು
ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಅಸಮಾನ ತಾಪಮಾನ (Differential Heating)
ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದ ಭೂಭಾಗವು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ) ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ (Low Pressure) ಪ್ರದೇಶ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡ (High Pressure) ಇರುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಪ್ರದೇಶದತ್ತ ಬೀಸುವುದರಿಂದ, ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಕಡೆಗೆ ತೇವಾಂಶಭರಿತ ಮಾರುತಗಳು ಬೀಸುತ್ತವೆ.
ಅಂತರ್ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಒಮ್ಮುಖ ವಲಯ (ITCZ)
ಅಂತರ್ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಒಮ್ಮುಖ ವಲಯ (Inter Tropical Convergence Zone - ITCZ) ಎಂಬುದು பூமத்திய ರೇಖೆಯ (Equator) ಬಳಿ ಇರುವ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತದ (Tropic of Cancer) ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೀಳುವುದರಿಂದ, ITCZ ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ (ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮೈದಾನದತ್ತ) ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಾರುತಗಳನ್ನು (Trade Winds) ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತವನ್ನು ದಾಟಿ ಭಾರತದತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇವೇ ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ಜೆಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ಗಳು (Jet Streams)
ಜೆಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿ (Troposphere) ವೇಗವಾಗಿ ಬೀಸುವ ಕಿರಿದಾದ ಗಾಳಿಯ ಪ್ರವಾಹಗಳಾಗಿವೆ.
* ಉಪ-ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಜೆಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ (Sub-tropical Westerly Jet Stream): ಇದು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬೀಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ 'ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು' (Western Disturbances) ತರುತ್ತದೆ.
* ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪೂರ್ವ ಜೆಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ (Tropical Easterly Jet Stream): ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಬಿಸಿಯಾದಾಗ ಇದು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದತ್ತ ತಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಎಲ್ ನಿನೋ ಮತ್ತು ಲಾ ನಿನಾ (El Nino and La Nina)
- ಎಲ್ ನಿನೋ (El Nino): ಪೆರು ಕರಾವಳಿಯ ಬಳಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬರಗಾಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
- ಲಾ ನಿನಾ (La Nina): ಇದು ಎಲ್ ನಿನೋಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ನೀರು ತಂಪಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು
ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುತಗಳು (Local Winds)
| ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು | ಪ್ರದೇಶ / ರಾಜ್ಯ | ಪ್ರಭಾವ / ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ |
|---|---|---|
| ಮಾವಿನ ಹುಯಿಲು (Mango Showers) | ಕೇರಳ, ಕರ್ನಾಟಕ | ಮಾವಿನ ಕಾಯಿಗಳು ಬೇಗನೆ ಹಣ್ಣಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. |
| ಹೂ ಮಳೆ / ಕಾಫಿ ಮಳೆ (Blossom Showers) | ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ | ಕಾಫಿ ಗಿಡಗಳು ಹೂ ಬಿಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಕಾರಿ. |
| ಕಾಲ್ಬೈಶಾಖಿ (Kalbaisakhi) | ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ | ಭೀಕರ ಗುಡುಗು-ಸಿಡಿಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಳೆ. ಚಹಾ, ಸೆಣಬು ಬೆಳೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ. |
| ಬಾರ್ಡೋಲಿ ಛೀರಾ (Bardoli Chheerha) | ಅಸ್ಸಾಂ | ಬೇಸಿಗೆಯ ಸಂಜೆ ಸುರಿಯುವ ಮಳೆ, ಚಹಾ ತೋಟಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ. |
| ಲೂ (Loo) | ವಾಯುವ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತ | ಮೇ-ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಒಣ ಗಾಳಿ. |
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಹಂಚಿಕೆ (Rainfall Distribution)
| ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ | ಪ್ರದೇಶಗಳು |
|---|---|
| ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ (>200 cm) | ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ, ಮೇಘಾಲಯ, ಅಸ್ಸಾಂ, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ. |
| ಸಾಧಾರಣ ಮಳೆ (100-200 cm) | ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಬಿಹಾರ, ಒಡಿಶಾ, ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ. |
| ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ (50-100 cm) | ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಪೂರ್ವ ರಾಜಸ್ಥಾನ. |
| ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ (<50 cm) | ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜಸ್ಥಾನ (ಥಾರ್), ಲಡಾಖ್, ಉತ್ತರ ಒಳನಾಡು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು. |
ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ
ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)
ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯು (IMD) ಭಾರತದ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಋತುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದೆ:
1. ಚಳಿಗಾಲ (Winter Season - ಜನವರಿಯಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ)
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತದ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ (ಸರಾಸರಿ 10°C - 15°C). ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ (20°C - 25°C). ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಬರುವ 'ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಡಚಣೆಗಳು' (Western Disturbances) ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತಕ್ಕೆ (ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ) ಮಳೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಿಮಪಾತವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ. ಇದು ಹಿಂಗಾರು (Rabi) ಬೆಳೆಯಾದ ಗೋಧಿಗೆ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ.
2. ಬೇಸಿಗೆಗಾಲ (Summer / Pre-monsoon Season - ಮಾರ್ಚ್ನಿಂದ ಮೇ)
ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಭಾರತದ ಭೂಭಾಗವು ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು 45°C ವರೆಗೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಮತ್ತು ಗುಡುಗು ಸಹಿತ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಕಾಲ್ಬೈಶಾಖಿ, ಮಾವಿನ ಹುಯಿಲು). ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಮೈದಾನಗಳಲ್ಲಿ 'ಲೂ' (Loo) ಎಂಬ ಬಿಸಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ.
3. ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕಾಲ (South-West Monsoon - ಜೂನ್ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್)
ಭಾರತದ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಶೇ. 75 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯು ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಜೂನ್ 1 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಆಕಾರದಿಂದಾಗಿ ಈ ಮಾರುತಗಳು ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯುತ್ತವೆ:
* ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ಶಾಖೆ (Arabian Sea Branch): ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಗೆ ಭಾರಿ ಮಳೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ತೇವಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, 'ಮಳೆ ನೆರಳಿನ ಪ್ರದೇಶ' (Rain shadow region) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
* ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯ ಶಾಖೆ (Bay of Bengal Branch): ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೂಲಕ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇಘಾಲಯದ ಗಾರೋ, ಖಾಸಿ ಮತ್ತು ಜಯಂತಿಯಾ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ, 'ಮೌಸಿನ್ರಾಮ್' (Mawsynram) ಮತ್ತು 'ಚಿರಪುಂಜಿ'ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.
4. ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ / ಹಿಂಗಾರು ಮಳೆ (North-East Monsoon / Retreating Monsoon - ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್)
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸೂರ್ಯನು ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ಗಂಗಾ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿನ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಪ್ರದೇಶವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ಹಿಂದಿರುಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಮಾರುತಗಳು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಬೀಸುವುದರಿಂದ ಒಣ ಹವೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಅವು ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ತಮಿಳುನಾಡು ಕರಾವಳಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ಮಳೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಹವಾಗುಣದ ವಲಯಗಳು (Climate Regions of India)
ಕೋಪೆನ್ (Koppen) ಅವರ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತವನ್ನು ಹಲವು ಹವಾಗುಣ ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ:
* Amw (ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್): ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ, ತ್ರಿಪುರ.
* Aw (ಉಷ್ಣವಲಯದ ಸವನ್ನಾ): ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ.
* BShw (ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು): ವಾಯುವ್ಯ ಗುಜರಾತ್, ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅಂಚು, ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಳನಾಡು.
* Cwg (ಚಳಿಗಾಲದ ಶುಷ್ಕ ಹವಾಗುಣ): ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮೈದಾನ.
ಬರ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳು (Droughts and Floods)
ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬರ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.
* ಬರಗಾಲ (Droughts): ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಗುಜರಾತ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮರಾಠವಾಡ, ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಒಳನಾಡು ಕರ್ನಾಟಕ (ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ವಿಜಯಪುರ) ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.
* ಪ್ರವಾಹಗಳು (Floods): ಅತಿಯಾದ ಮಳೆ ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಸ್ಸಾಂ (ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ), ಬಿಹಾರ (ಕೋಸಿ ನದಿ), ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳಗಳು ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತುತ್ತಾಗುವ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.
ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ
ಭಾರತದ ಹವಾಗುಣ ನಕ್ಷೆ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)
KPSC ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹವಾಗುಣವು ವಿಶೇಷ ಗಮನವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹವಾಗುಣವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಗುಣವಾಗಿದೆ.
* ಮಳೆಯ ಹಂಚಿಕೆ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉಡುಪಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.
* ಆಗುಂಬೆ (Agumbe): ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಗುಂಬೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಿರಪುಂಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.
* ಮಳೆ ನೆರಳಿನ ಪ್ರದೇಶ: ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ 'ಚಳ್ಳಕೆರೆ' (Challakere) ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 'ಕರ್ನಾಟಕದ ಥಾರ್' ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
* ಕೃಷಿ ಪ್ರಭಾವ: ಮುಂಗಾರು (Kharif) ಬೆಳೆಗಳಾದ ಭತ್ತ, ರಾಗಿ, ಜೋಳಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಹಿಂಗಾರು (Rabi) ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
- ಭಾರತದ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಗುಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ ಮೇಘಾಲಯದ ಮೌಸಿನ್ರಾಮ್ (Mawsynram).
- ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ಮೊದಲು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ರಾಜ್ಯ ಕೇರಳ (ಜೂನ್ 1).
- ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಒಣ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಲೂ (Loo) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
- ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಡಚಣೆಗಳು (Western Disturbances).
- ಹಿಂತಿರುಗುವ ಮಾನ್ಸೂನ್ (Retreating Monsoon) ನಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ರಾಜ್ಯ ತಮಿಳುನಾಡು.
- ಎಲ್ ನಿನೋ (El Nino) ವಿದ್ಯಮಾನವು ಭಾರತದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ (ಮಳೆ ಕಡಿಮೆ).
- ಲಾ ನಿನಾ (La Nina) ವಿದ್ಯಮಾನವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮಳೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
- ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಫಿ ಗಿಡಗಳು ಹೂ ಬಿಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮಳೆಯನ್ನು ಬ್ಲಾಸಮ್ ಶವರ್ಸ್ (Blossom Showers) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
- ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಗುಡುಗು ಸಹಿತ ಬೇಸಿಗೆ ಮಳೆಯನ್ನು ಕಾಲ್ಬೈಶಾಖಿ (Kalbaisakhi) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
- ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ ಆಗುಂಬೆ.
- ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಚಳ್ಳಕೆರೆ.
ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)
-
ಭಾರತವು ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಯಾವ ಮಾನ್ಸೂನ್ನಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ?
A) ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್
B) ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್
C) ಆಗ್ನೇಯ ಮಾನ್ಸೂನ್
D) ವಾಯುವ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್
ಉತ್ತರ: (B) ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಮಳೆಯ ಶೇ. 75-80 ರಷ್ಟನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. -
ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ (ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ) ಮಳೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅಂಶ ಯಾವುದು?
A) ಹಿಂತಿರುಗುವ ಮಾನ್ಸೂನ್
B) ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು
C) ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಡಚಣೆಗಳು (Western Disturbances)
D) ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುತಗಳು
ಉತ್ತರ: (C) ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಬರುವ ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಡಚಣೆಗಳು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ತರುತ್ತವೆ. -
ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುವ 'ಮಾವಿನ ಹುಯಿಲು' (Mango Showers) ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ?
A) ಚಹಾ ಬೆಳೆಯಲು
B) ಮಾವಿನ ಕಾಯಿಗಳು ಬೇಗನೆ ಹಣ್ಣಾಗಲು
C) ಸೆಣಬು ಬೆಳೆಯಲು
D) ಗೋಧಿ ಬೆಳೆಯಲು
ಉತ್ತರ: (B) ಇದು ಮಾವಿನ ಕಾಯಿಗಳು ಬೇಗನೆ ಹಣ್ಣಾಗಲು ಮತ್ತು ಉದುರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. -
ಹಿಂತಿರುಗುವ ಮಾನ್ಸೂನ್ (Retreating Monsoon) ನಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಭಾರತದ ಕರಾವಳಿ ಯಾವುದು?
A) ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ
B) ಕೊಂಕಣ ಕರಾವಳಿ
C) ಕೋರಮಂಡಲ ಕರಾವಳಿ (ತಮಿಳುನಾಡು)
D) ಉತ್ಕಲ್ ಕರಾವಳಿ
ಉತ್ತರ: (C) ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ ತೇವಾಂಶ ಪಡೆದು ಕೋರಮಂಡಲ ಕರಾವಳಿಗೆ ಮಳೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. -
'ಎಲ್ ನಿನೋ' (El Nino) ವಿದ್ಯಮಾನವು ಭಾರತದ ಹವಾಗುಣದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ?
A) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ
B) ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಬರಗಾಲ
C) ಚಳಿಗಾಲದ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಕುಸಿತ
D) ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ
ಉತ್ತರ: (B) ಎಲ್ ನಿನೋ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಉಷ್ಣತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ
| ಅಂಶ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಹವಾಗುಣದ ಪ್ರಕಾರ | ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಗುಣ (Tropical Monsoon). |
| ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮೂಲ | ಅರೇಬಿಕ್ ಪದ 'ಮೌಸಿಮ್' (Mausim - ಋತು). |
| ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ | ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ನೀಡುವ ಋತು. |
| ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ | ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್, ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮಳೆ ಮೂಲ. |
| ಲೂ (Loo) | ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೇ-ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಬಿಸಿ ಗಾಳಿ. |
| ಮೌಸಿನ್ರಾಮ್ | ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿದೆ, ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ. |
| ಆಗುಂಬೆ | ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಿರಪುಂಜಿ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ. |
| ಚಳ್ಳಕೆರೆ | ಕರ್ನಾಟಕದ ಥಾರ್, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ. |
| ಎಲ್ ನಿನೋ | ಭಾರತದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಹವಾಮಾನ ವಿದ್ಯಮಾನ. |
| ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಡಚಣೆಗಳು | ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ರಬಿ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ (ಗೋಧಿ) ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಮಳೆ ತರುವ ಮಾರುತಗಳು. |