ಜಾಗತಿಕ ಭೂಗೋಳ ಪರಿಚಯ
ಜಾಗತಿಕ ಭೂಗೋಳ ಪರಿಚಯ (Introduction to World Geography)
Topiqos – KPSC/UPSC CSAT ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ
1. ಪೃಥ್ವಿಯ ಒಟ್ಟು ಚಿತ್ರ (The Earth at a Glance)
ಪೃಥ್ವಿಯ ಒಟ್ಟು ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸುಮಾರು 51 ಕೋಟಿ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ಇದರಲ್ಲಿ:
- ಜಲಪ್ರದೇಶ – 71% (≈ 36 ಕೋಟಿ ಚ.ಕಿ.ಮೀ)
- ಭೂಪ್ರದೇಶ – 29% (≈ 15 ಕೋಟಿ ಚ.ಕಿ.ಮೀ)
ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು 7 ಖಂಡಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಜಲಪ್ರದೇಶವನ್ನು 5 ಸಾಗರಗಳಾಗಿ (ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಗರ ಸೇರಿ) ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
2. ಪ್ರಪಂಚದ ಖಂಡಗಳು (Continents of the World)
| ಖಂಡ | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಚ.ಕಿ.ಮೀ) | ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶ್ರೇಣಿ | ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ |
|---|---|---|---|
| ಏಷ್ಯಾ | 4.44 ಕೋಟಿ | 1 (ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು) | ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ (8848 m) |
| ಆಫ್ರಿಕಾ | 3.03 ಕೋಟಿ | 2 | ಕಿಲಿಮಂಜಾರೊ (5895 m) |
| ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ | 2.47 ಕೋಟಿ | 4 | ಡೆನಾಲಿ (6190 m) |
| ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ | 1.78 ಕೋಟಿ | 5 | ಆಕೊಂಕಾಗುವಾ (6961 m) |
| ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ | 1.42 ಕೋಟಿ | ಶಾಶ್ವತ ವಾಸವಿಲ್ಲ | ವಿನ್ಸನ್ ಮ್ಯಾಸಿಫ್ (4892 m) |
| ಯುರೋಪ್ | 1.02 ಕೋಟಿ | 3 | ಮೌಂಟ್ ಎಲ್ಬ್ರಸ್ (5642 m) |
| ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | 0.86 ಕೋಟಿ | 6 (ಅತಿ ಕಡಿಮೆ) | ಮೌಂಟ್ ಕೊಸ್ಸಿಯಸ್ಕೊ (2228 m) |
ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಗಳು:
- ಏಷ್ಯಾ – ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಖಂಡ (ಪೃಥ್ವಿಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದ 30%).
- ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ – ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಖಂಡ.
- ಆಫ್ರಿಕಾ – "ಕರಾಳ ಖಂಡ" (Dark Continent) ಎಂದೂ, ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಿಂದ ಎರಡು ಸಮಾನ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಕೈಕ ಖಂಡ.
- ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ – ಅತಿ ಶೀತಲ, ಒಣ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಬೀಸುವ ಖಂಡ.
3. ಸಾಗರಗಳು (Oceans of the World)
| ಸಾಗರ | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಕೋಟಿ ಚ.ಕಿ.ಮೀ) | ಅತಿ ಆಳ (m) | ಶ್ರೇಣಿ |
|---|---|---|---|
| ಪೆಸಿಫಿಕ್ | 16.5 | ಮರಿಯಾನಾ ಟ್ರೆಂಚ್ (10,994) | 1 (ಅತಿ ದೊಡ್ಡ, ಅತಿ ಆಳ) |
| ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ | 8.5 | ಪೊರ್ಟೊ ರಿಕೊ ಟ್ರೆಂಚ್ (8,376) | 2 |
| ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ | 7.0 | ಸುಂಡಾ ಟ್ರೆಂಚ್ (7,725) | 3 |
| ದಕ್ಷಿಣ ಮಹಾಸಾಗರ | 2.0 | 7,236 | 4 |
| ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ | 1.4 | ಲಿಟ್ಕೆ ಡೀಪ್ (5,450) | 5 (ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ) |
ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಗಳು:
- ಪೆಸಿಫಿಕ್ – ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಖಂಡಗಳ ಒಟ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು.
- ಮರಿಯಾನಾ ಟ್ರೆಂಚ್ – ಪೃಥ್ವಿಯ ಅತಿ ಆಳವಾದ ಸ್ಥಳ (Challenger Deep, ~10,994 m).
- ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ – ದೇಶದ (ಭಾರತ) ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಏಕೈಕ ಸಾಗರ.
- ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ – ಬಹುತೇಕ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಿಮಾವೃತ.
4. ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಗಳು (Longest Rivers)
| ನದಿ | ಉದ್ದ (ಕಿ.ಮೀ) | ಖಂಡ | ಹರಿವು |
|---|---|---|---|
| ನೈಲ್ | 6,650 | ಆಫ್ರಿಕಾ | ಭೂಮಧ್ಯ ಸಾಗರ |
| ಅಮೆಜಾನ್ | 6,400 | ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ | ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ |
| ಯಾಂಗ್ಟ್ಜಿ | 6,300 | ಏಷ್ಯಾ (ಚೀನಾ) | ಪೂರ್ವ ಚೀನಾ ಸಮುದ್ರ |
| ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ-ಮಿಸ್ಸೌರಿ | 6,275 | ಉ. ಅಮೆರಿಕಾ | ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ |
| ಯೆನಿಸೀ | 5,539 | ಏಷ್ಯಾ (ರಷ್ಯಾ) | ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಸಾಗರ |
| ಪೀಳಿಗೆ (Yellow, ಹುವಾಂಗ್ ಹೆ) | 5,464 | ಏಷ್ಯಾ (ಚೀನಾ) | ಬೊ ಹೈ (ಹಳದಿ ಸಮುದ್ರ) |
| ಒಬ್-ಇರ್ತಿಶ್ | 5,410 | ಏಷ್ಯಾ (ರಷ್ಯಾ) | ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಸಾಗರ |
| ಪರಾನಾ | 4,880 | ದ. ಅಮೆರಿಕಾ | ರಿಯೊ ಡೆ ಲಾ ಪ್ಲಾಟಾ |
| ಕಾಂಗೊ | 4,700 | ಆಫ್ರಿಕಾ | ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ |
| ಅಮುರ್ | 4,444 | ಏಷ್ಯಾ (ರಷ್ಯಾ/ಚೀನಾ) | ಸಖಾಲಿನ್ ಕೊಲ್ಲಿ |
ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಗಳು:
- ನೈಲ್ – ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿ.
- ಅಮೆಜಾನ್ – ಜಲಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ (discharge) ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿ; ಸುಮಾರು 209,000 m³/s.
- ಕಾಂಗೊ – ಆಳದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಆಳವಾದ ನದಿ (~220 m).
5. ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳು
| ಶಿಖರ | ಎತ್ತರ (m) | ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ | ದೇಶ |
|---|---|---|---|
| ಎವರೆಸ್ಟ್ | 8,848 | ಹಿಮಾಲಯ | ನೇಪಾಳ / ಚೀನಾ |
| K2 (ಗಾಡ್ವಿನ್ ಆಸ್ಟಿನ್) | 8,611 | ಕಾರಕೋರಂ | ಪಾಕಿಸ್ತಾನ / ಚೀನಾ |
| ಕಾಂಚನ್ಜಂಗಾ | 8,586 | ಹಿಮಾಲಯ | ನೇಪಾಳ / ಭಾರತ |
| ಲೊತ್ಸೆ | 8,516 | ಹಿಮಾಲಯ | ನೇಪಾಳ / ಚೀನಾ |
| ಮಕಾಲು | 8,485 | ಹಿಮಾಲಯ | ನೇಪಾಳ / ಚೀನಾ |
| ಆಕೊಂಕಾಗುವಾ | 6,961 | ಆಂಡಿಸ್ | ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ |
| ಡೆನಾಲಿ (ಮೆಕಿನ್ಲಿ) | 6,190 | ಅಲಾಸ್ಕಾ | USA |
| ಕಿಲಿಮಂಜಾರೊ | 5,895 | ಆಫ್ರಿಕಾ | ತಾಂಜಾನಿಯಾ |
| ಎಲ್ಬ್ರಸ್ | 5,642 | ಕಾಕಸಸ್ | ರಷ್ಯಾ |
| ವಿನ್ಸನ್ ಮ್ಯಾಸಿಫ್ | 4,892 | ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ | – |
ಸೆವೆನ್ ಸಮ್ಮಿಟ್ಸ್ (Seven Summits): ಪ್ರತಿ ಖಂಡದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳು – ಎವರೆಸ್ಟ್, ಆಕೊಂಕಾಗುವಾ, ಡೆನಾಲಿ, ಕಿಲಿಮಂಜಾರೊ, ಎಲ್ಬ್ರಸ್, ವಿನ್ಸನ್ ಮ್ಯಾಸಿಫ್, ಕೊಸ್ಸಿಯಸ್ಕೊ (ಅಥವಾ ಪುಂಚಕ್ ಜಯ).
6. ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಮುಖ ಮರುಭೂಮಿಗಳು (Major Deserts)
| ಮರುಭೂಮಿ | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (ಚ.ಕಿ.ಮೀ) | ಬಗೆ | ಸ್ಥಳ |
|---|---|---|---|
| ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ | 1.42 ಕೋಟಿ | ಶೀತಲ | ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ |
| ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ | 1.39 ಕೋಟಿ | ಶೀತಲ | ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶ |
| ಸಹಾರಾ | 90 ಲಕ್ಷ | ಉಷ್ಣ | ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ |
| ಅರೇಬಿಯನ್ | 23 ಲಕ್ಷ | ಉಷ್ಣ | ಅರೇಬಿಯನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ |
| ಗೋಬಿ | 13 ಲಕ್ಷ | ಶೀತಲ | ಮಂಗೋಲಿಯಾ / ಚೀನಾ |
| ಪ್ಯಾಟಗೋನಿಯನ್ | 6.7 ಲಕ್ಷ | ಶೀತಲ | ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ |
| ಗ್ರೇಟ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ | 6.5 ಲಕ್ಷ | ಉಷ್ಣ | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ |
| ಕಲಹಾರಿ | 5.7 ಲಕ್ಷ | ಉಷ್ಣ | ದ. ಆಫ್ರಿಕಾ |
| ಥಾರ್ | 2.0 ಲಕ್ಷ | ಉಷ್ಣ | ಭಾರತ / ಪಾಕಿಸ್ತಾನ |
| ಅಟಕಾಮಾ | 1.05 ಲಕ್ಷ | ಶೀತಲ | ಚಿಲಿ / ಪೆರು |
ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಗಳು:
- ಸಹಾರಾ – ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಷ್ಣ (hot) ಮರುಭೂಮಿ.
- ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ – ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮರುಭೂಮಿ (ಶೀತಲ).
- ಅಟಕಾಮಾ – ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಒಣ ಮರುಭೂಮಿ; ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳಿಂದ ಮಳೆ ಇಲ್ಲ.
- ಗೋಬಿ – ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮರುಭೂಮಿ.
7. ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು
| ಶಿರೋನಾಮೆ | ಸ್ಥಳ |
|---|---|
| ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ) | ಸುಪೀರಿಯರ್ ಸರೋವರ (USA/ಕೆನಡಾ) |
| ಅತಿ ಆಳವಾದ ಸರೋವರ | ಬೈಕಲ್ ಸರೋವರ (ರಷ್ಯಾ, 1,642 m) |
| ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರ (ಸಾಮಾನ್ಯ) | ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ (ಉಪ್ಪುನೀರು) |
| ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತ | ಏಂಜೆಲ್ ಜಲಪಾತ (ವೆನೆಜುವೆಲಾ, 979 m) |
| ಅತಿ ಉದ್ದದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ (ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ) | ಆಂಡಿಸ್ (~7,000 ಕಿ.ಮೀ) |
| ಅತಿ ಉದ್ದದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ (ಸಾಗರದ ಒಳಗೆ) | ಮಿಡ್-ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ರಿಡ್ಜ್ |
| ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪ | ಗ್ರೀನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ |
| ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹ | ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ (17,000+ ದ್ವೀಪಗಳು) |
| ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಖಂಡ | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ |
| ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ | ತಿಬ್ಬತ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ |
8. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs)
(ಬಿ) ನೈಲ್
(ಸಿ) ಯಾಂಗ್ಟ್ಜಿ
(ಡಿ) ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ
(ಬಿ) ಕಾಂಚನ್ಜಂಗಾ
(ಸಿ) ಎವರೆಸ್ಟ್
(ಡಿ) ಮಕಾಲು
(ಬಿ) ಜಾವಾ ಟ್ರೆಂಚ್
(ಸಿ) ಮರಿಯಾನಾ ಟ್ರೆಂಚ್
(ಡಿ) ಟೋಂಗಾ ಟ್ರೆಂಚ್
(ಬಿ) ಸಹಾರಾ
(ಸಿ) ಥಾರ್
(ಡಿ) ಕಲಹಾರಿ
(ಬಿ) ನೈಲ್
(ಸಿ) ಗಂಗಾ
(ಡಿ) ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ
(ಬಿ) ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ
(ಸಿ) ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ
(ಡಿ) ದ. ಅಮೆರಿಕಾ
(ಬಿ) ಕಿಲಿಮಂಜಾರೊ
(ಸಿ) ಡೆನಾಲಿ
(ಡಿ) ವಿನ್ಸನ್ ಮ್ಯಾಸಿಫ್
(ಬಿ) ಟಾಂಗನ್ಯೀಕಾ
(ಸಿ) ಬೈಕಲ್
(ಡಿ) ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್