ಕರ್ನಾಟಕದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು
Get free daily current affairs and job alerts on Telegram
Join Free
ಕರ್ನಾಟಕದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು
ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಹತ್ವ: ಕರ್ನಾಟಕ ಭೂಗೋಳದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರುವ ಅಧ್ಯಾಯ. "ನದಿ–ಉಗಮ–ಜಿಲ್ಲೆ" ಮತ್ತು "ನದಿ–ಉಪನದಿ" ಜೋಡಣೆಗಳು ಪ್ರತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಖಚಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಕಾವೇರಿ/ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲ ವಿವಾದಗಳು ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲೂ ಬರುತ್ತವೆ — ಒಂದೇ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಎರಡು ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತ.
1. ನದಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ
- ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖ (ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ ಕಡೆ): ಕೃಷ್ಣಾ, ಕಾವೇರಿ, ಪೆನ್ನಾರ್ (ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿ), ಪಾಲಾರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು — ರಾಜ್ಯದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶ.
- ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖ (ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಕಡೆ): ಶರಾವತಿ, ಕಾಳಿ, ಗಂಗಾವಳಿ (ಬೇಡ್ತಿ), ಅಘನಾಶಿನಿ, ನೇತ್ರಾವತಿ, ವರಾಹಿ, ಸೀತಾ, ಚಕ್ರ — ಕಿರಿದಾದ ಆದರೆ ವೇಗದ ಹರಿವು, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
- ಗೊಂದಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆ: ಗೋದಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವೂ (ಬೀದರ್ ವಲಯ — ಮಾಂಜ್ರಾ/ಕಾರಂಜಾ ಉಪನದಿಗಳ ಮೂಲಕ) ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿದೆ — "ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು" ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಆಯ್ಕೆ ಬಂದರೆ ನಿರಾಕರಿಸಬೇಡಿ.
2. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೀವನಾಡಿ)
- ಉಗಮ: ಮಹಾಬಳೇಶ್ವರ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ) — ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವೇಶ ಚಿಕ್ಕೋಡಿ ಭಾಗ (ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ); ಮುಂದೆ ತೆಲಂಗಾಣ-ಆಂಧ್ರ ಮೂಲಕ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ.
- ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು (ಜೋಡಣೆ ಕೋಷ್ಟಕ):
| ಉಪನದಿ | ಉಗಮ | ವಿಶೇಷ |
|---|---|---|
| ತುಂಗಭದ್ರಾ | ತುಂಗಾ+ಭದ್ರಾ ಸಂಗಮ — ಕೂಡಲಿ (ಶಿವಮೊಗ್ಗ) | ತುಂಗಾ ಮತ್ತು ಭದ್ರಾ ಎರಡರ ಉಗಮ ಗಂಗಾಮೂಲ (ವರಾಹ ಪರ್ವತ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು); ಹಂಪಿ ಈ ನದಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ |
| ಘಟಪ್ರಭಾ | ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ (ಮಹಾ./ಬೆಳಗಾವಿ ಗಡಿ ) | ಗೋಕಾಕ ಜಲಪಾತ ಈ ನದಿಯದು |
| ಮಲಪ್ರಭಾ | ಕಣಕುಂಬಿ (ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ) | ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಐಹೊಳೆ, ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು; ಕೃಷ್ಣಾ ಸಂಗಮ ಕೂಡಲಸಂಗಮ (ಬಸವಣ್ಣ ಐಕ್ಯಸ್ಥಳ) — ಇತಿಹಾಸ+ಭೂಗೋಳ ಜೋಡಿ ಪ್ರಶ್ನೆ |
| ಭೀಮಾ | ಭೀಮಾಶಂಕರ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ) | ಕಲಬುರಗಿ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ; ರಾಯಚೂರು ಬಳಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಸಂಗಮ |
| ದೋಣಿ, ವೇದಗಂಗಾ-ದೂಧಗಂಗಾ | — | ಸಣ್ಣ ಉಪನದಿಗಳು |
3. ಕಾವೇರಿ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೀವನಾಡಿ)
- ಉಗಮ: ತಲಕಾವೇರಿ (ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ) — ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ "ನದಿ-ಉಗಮ" ಪ್ರಶ್ನೆ; ತೀರ್ಥೋದ್ಭವ ಉತ್ಸವ (ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಮಣ).
- ಹರಿವು: ಕೊಡಗು → ಮೈಸೂರು-ಮಂಡ್ಯ (ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ, ಕೆಆರ್ಎಸ್) → ಶಿವನಸಮುದ್ರ (ಎರಡು ಕವಲು: ಗಗನಚುಕ್ಕಿ-ಭರಚುಕ್ಕಿ) → ಮೇಕೆದಾಟು → ತಮಿಳುನಾಡು → ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ.
- ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು:
| ಉಪನದಿ | ಉಗಮ/ವಿಶೇಷ |
|---|---|
| ಹೇಮಾವತಿ | ಬಳ್ಳಾಳರಾಯನ ದುರ್ಗ ಭಾಗ (ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು); ಗೊರೂರು ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಹಾಸನ) |
| ಕಬಿನಿ (ಕಪಿಲಾ) | ಕೇರಳದ ವಯನಾಡು; ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ಸಂಗಮ |
| ಶಿಂಷಾ | ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ (ದೇವರಾಯನದುರ್ಗ ಭಾಗ) |
| ಅರ್ಕಾವತಿ | ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ); ಸಂಗಮ (ಕನಕಪುರ ಬಳಿ ಮೇಕೆದಾಟು ವಲಯ) |
| ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ, ಸುವರ್ಣಾವತಿ, ಲೋಕಪಾವನಿ | ಸಣ್ಣ ಉಪನದಿಗಳು |
4. ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖ ನದಿಗಳು (ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ನಾಡು)
| ನದಿ | ಉಗಮ/ಜಿಲ್ಲೆ | ವಿಶೇಷ |
|---|---|---|
| ಶರಾವತಿ | ಅಂಬುತೀರ್ಥ (ಶಿವಮೊಗ್ಗ) | ಜೋಗ ಜಲಪಾತ; ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು; ಹೊನ್ನಾವರ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವಿಕೆ |
| ಕಾಳಿ | ಡಿಗ್ಗಿ/ಕುಶಾವಳಿ (ಉ.ಕನ್ನಡ) | ಸೂಪಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು; ಕದ್ರಾ-ಕೊಡಸಳ್ಳಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸರಣಿ; ಕಾರವಾರ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರ |
| ನೇತ್ರಾವತಿ | ಬಂಗ್ರಬಲಿಗೆ/ಗಂಗಾಮೂಲ ವಲಯ (ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು) | ಧರ್ಮಸ್ಥಳ-ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿ ಮೂಲಕ; ಮಂಗಳೂರಿನ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ನದಿ; ಎತ್ತಿನಹೊಳೆ ಯೋಜನೆ ವಿವಾದ ಈ ಜಲಾನಯನದ್ದು (ಪ್ರಚಲಿತ) |
| ಗಂಗಾವಳಿ (ಬೇಡ್ತಿ), ಅಘನಾಶಿನಿ | ಉ.ಕನ್ನಡ/ಧಾರವಾಡ ಭಾಗ | ಅಘನಾಶಿನಿ — ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಲ್ಲದ ನದಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ; ಅಳಿವೆ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣ ಘೋಷಣೆ (2024) — ಪ್ರಚಲಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಾಧ್ಯ |
| ವರಾಹಿ, ಸೀತಾ, ಸ್ವರ್ಣಾ, ಚಕ್ರ | ಉಡುಪಿ ವಲಯ | ವರಾಹಿ ಭೂಗತ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಘಟಕ |
5. ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಜಲ ವಿವಾದಗಳು (ಪ್ರಚಲಿತ + ಸ್ಥಿರ ಪ್ರಶ್ನೆ)
- ಕಾವೇರಿ ವಿವಾದ: ಕರ್ನಾಟಕ–ತಮಿಳುನಾಡು(–ಕೇರಳ–ಪುದುಚೇರಿ); ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು 2007; ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಷ್ಕೃತ ತೀರ್ಪು 2018 — ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಲು ಹೆಚ್ಚಳ (ಬೆಂಗಳೂರು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಆಧಾರ ಪರಿಗಣನೆ); ಕಾವೇರಿ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CWMA) 2018 ರಚನೆ. ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನ ಜಲಾಶಯ ಯೋಜನೆ — ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸ್ತಾವ, ತಮಿಳುನಾಡು ವಿರೋಧ (ಪ್ರಚಲಿತ ಖಚಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ).
- ಕೃಷ್ಣಾ ವಿವಾದ: ಬಚಾವತ್ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ (KWDT-I) ಮತ್ತು ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ (KWDT-II) — ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಎತ್ತರ (524.256 ಮೀ. ಪ್ರಸ್ತಾವ) ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ.
- ಮಹದಾಯಿ/ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ: ಕರ್ನಾಟಕ–ಗೋವಾ(–ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ) — ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗೆ ಮಲಪ್ರಭಾಗೆ ನೀರು ತಿರುಗಿಸುವ ಯೋಜನೆ; ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ತೀರ್ಪು 2018 . KPSC ಪ್ರಚಲಿತ ವಿಭಾಗದ ನೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯ.
6. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (KPSC ಮಾದರಿ)
1. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ:
(ಎ) ಗಂಗಾಮೂಲ
(ಬಿ) ತಲಕಾವೇರಿ
(ಸಿ) ಕೂಡಲಿ
(ಡಿ) ಅಂಬುತೀರ್ಥ
(ಬಿ) ತಲಕಾವೇರಿ
(ಸಿ) ಕೂಡಲಿ
(ಡಿ) ಅಂಬುತೀರ್ಥ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ, ಕೊಡಗು.
2. ತುಂಗಾ ಮತ್ತು ಭದ್ರಾ ನದಿಗಳ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ:
(ಎ) ತಲಕಾವೇರಿ
(ಬಿ) ಗಂಗಾಮೂಲ (ವರಾಹ ಪರ್ವತ)
(ಸಿ) ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ
(ಡಿ) ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ
(ಬಿ) ಗಂಗಾಮೂಲ (ವರಾಹ ಪರ್ವತ)
(ಸಿ) ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ
(ಡಿ) ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ; ಸಂಗಮ ಕೂಡಲಿ (ಶಿವಮೊಗ್ಗ).
3. ಜೋಗ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ನದಿ:
(ಎ) ಕಾಳಿ
(ಬಿ) ನೇತ್ರಾವತಿ
(ಸಿ) ಶರಾವತಿ
(ಡಿ) ಅಘನಾಶಿನಿ
(ಬಿ) ನೇತ್ರಾವತಿ
(ಸಿ) ಶರಾವತಿ
(ಡಿ) ಅಘನಾಶಿನಿ
ಉತ್ತರ: (ಸಿ)
4. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಐಕ್ಯಸ್ಥಳ ಕೂಡಲಸಂಗಮ ಯಾವ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿದೆ?
(ಎ) ಕೃಷ್ಣಾ–ಭೀಮಾ
(ಬಿ) ಕೃಷ್ಣಾ–ಮಲಪ್ರಭಾ
(ಸಿ) ಕೃಷ್ಣಾ–ಘಟಪ್ರಭಾ
(ಡಿ) ತುಂಗಾ–ಭದ್ರಾ
(ಬಿ) ಕೃಷ್ಣಾ–ಮಲಪ್ರಭಾ
(ಸಿ) ಕೃಷ್ಣಾ–ಘಟಪ್ರಭಾ
(ಡಿ) ತುಂಗಾ–ಭದ್ರಾ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಇತಿಹಾಸ+ಭೂಗೋಳ ಜೋಡಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉದಾಹರಣೆ.
5. ಮೇಕೆದಾಟು ಯೋಜನೆ ಯಾವ ನದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ?
(ಎ) ಕೃಷ್ಣಾ
(ಬಿ) ಕಾವೇರಿ
(ಸಿ) ಮಹದಾಯಿ
(ಡಿ) ತುಂಗಭದ್ರಾ
(ಬಿ) ಕಾವೇರಿ
(ಸಿ) ಮಹದಾಯಿ
(ಡಿ) ತುಂಗಭದ್ರಾ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಸಮತೋಲನ ಜಲಾಶಯ + ಬೆಂಗಳೂರು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು; ತಮಿಳುನಾಡು ವಿರೋಧ.
6. ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ಯೋಜನೆಯ ವಿವಾದ ಯಾವ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ?
(ಎ) ಕರ್ನಾಟಕ–ತಮಿಳುನಾಡು
(ಬಿ) ಕರ್ನಾಟಕ–ಆಂಧ್ರ
(ಸಿ) ಕರ್ನಾಟಕ–ಗೋವಾ
(ಡಿ) ಕರ್ನಾಟಕ–ಕೇರಳ
(ಬಿ) ಕರ್ನಾಟಕ–ಆಂಧ್ರ
(ಸಿ) ಕರ್ನಾಟಕ–ಗೋವಾ
(ಡಿ) ಕರ್ನಾಟಕ–ಕೇರಳ
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — ಮಹದಾಯಿ ನದಿ ನೀರು; ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆ.
7. ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯದ ನದಿ:
(ಎ) ಶರಾವತಿ
(ಬಿ) ನೇತ್ರಾವತಿ
(ಸಿ) ಹೇಮಾವತಿ
(ಡಿ) ಅಘನಾಶಿನಿ
(ಬಿ) ನೇತ್ರಾವತಿ
(ಸಿ) ಹೇಮಾವತಿ
(ಡಿ) ಅಘನಾಶಿನಿ
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — ಹೇಮಾವತಿ ಕಾವೇರಿಯ ಉಪನದಿ (ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖ ವ್ಯವಸ್ಥೆ).
8. ಶಿವನಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಎರಡು ಜಲಪಾತಗಳು:
(ಎ) ಗೋಕಾಕ–ಗೊಡಚಿನಮಲ್ಕಿ
(ಬಿ) ಗಗನಚುಕ್ಕಿ–ಭರಚುಕ್ಕಿ
(ಸಿ) ಮಾಗೋಡು–ಸಾತೊಡ್ಡಿ
(ಡಿ) ಇರುಪ್ಪು–ಅಬ್ಬಿ
(ಬಿ) ಗಗನಚುಕ್ಕಿ–ಭರಚುಕ್ಕಿ
(ಸಿ) ಮಾಗೋಡು–ಸಾತೊಡ್ಡಿ
(ಡಿ) ಇರುಪ್ಪು–ಅಬ್ಬಿ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ)
9. ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯಾವ ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ?
(ಎ) ತುಂಗಭದ್ರಾ
(ಬಿ) ಭೀಮಾ
(ಸಿ) ಕೃಷ್ಣಾ
(ಡಿ) ಮಲಪ್ರಭಾ
(ಬಿ) ಭೀಮಾ
(ಸಿ) ಕೃಷ್ಣಾ
(ಡಿ) ಮಲಪ್ರಭಾ
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — (ಲಾಲ್ ಬಹಾದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಜಲಾಶಯ); ಎತ್ತರ ವಿವಾದ KWDT-II ಕೇಂದ್ರ ವಿಷಯ.
ಆಕರಗಳು: ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ, ಕರ್ನಾಟಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ, CWC/ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆ ದಾಖಲೆಗಳು
** ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯ:** ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನಗಳು (ಅಂಬುತೀರ್ಥ, ಕಣಕುಂಬಿ, ಹೇಮಾವತಿ/ಶಿಂಷಾ ಮೂಲ), ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳಗಳು, ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ವರ್ಷಗಳು, ಅಘನಾಶಿನಿ ರಾಮ್ಸರ್ ಘೋಷಣೆಯ ವರ್ಷ, ಗೋದಾವರಿ ಉಪನದಿ ವಿವರ.