ಹೈದರ್ ಅಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳು
Get free daily current affairs and job alerts on Telegram
Join Free
ಹೈದರ್ ಅಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳು
ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಹತ್ವ: KPSC ಇತಿಹಾಸ ವಿಭಾಗದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರುವ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಯುದ್ಧ–ಒಪ್ಪಂದ–ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಜೋಡಣೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಖಚಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ. UPSC ಪ್ರಿಲಿಮ್ಸ್ನಲ್ಲೂ ಬರುವ ವಿಷಯ — ಎರಡೂ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಉಪಯುಕ್ತ.
1. ಹೈದರ್ ಅಲಿ (ಆಳ್ವಿಕೆ: 1761–1782)
- ಜನನ: 1721/1722, ಬುಧಿಕೋಟೆ (ಇಂದಿನ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ).
- ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕನಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿ, ದಳವಾಯಿ (ಸೇನಾಧಿಪತಿ) ಹುದ್ದೆಗೇರಿ, 1761ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ವಾಸ್ತವಿಕ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದನು (ಒಡೆಯರ್ ರಾಜರನ್ನು ನಾಮಮಾತ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡನು — ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹೇಳಿಕೆ-ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ: ಹೈದರ್ ಎಂದೂ ಸ್ವತಃ "ರಾಜ" ಪಟ್ಟ ಧರಿಸಲಿಲ್ಲ).
- ನಿರಕ್ಷರಿಯಾದರೂ ಅಸಾಧಾರಣ ಸೇನಾ ಸಂಘಟಕ; ದಿಂಡಿಗಲ್ನಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ ಸ್ಥಾಪನೆ; ಫ್ರೆಂಚರ ನೆರವಿನಿಂದ ಸೇನೆಯ ಆಧುನೀಕರಣ.
- ನಿಧನ: 1782 (ಎರಡನೇ ಯುದ್ಧದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ), ಚಿತ್ತೂರು ಬಳಿ — ಕ್ಯಾನ್ಸರ್/ಹುಣ್ಣಿನಿಂದ.
2. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ (ಆಳ್ವಿಕೆ: 1782–1799) — "ಮೈಸೂರು ಹುಲಿ"
- ಜನನ: ನವೆಂಬರ್ 20, 1750, ದೇವನಹಳ್ಳಿ (ಇಂದಿನ ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆ — ಇಂದಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸ್ಥಳ ಸಮೀಪ; ಪ್ರಚಲಿತ ಜೋಡಣೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಾಧ್ಯ).
- ರಾಜಧಾನಿ: ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ | ಬಿರುದು: "Tiger of Mysore"
- ಆಡಳಿತ ಸಾಧನೆಗಳು (ಪ್ರಶ್ನೆ-ಭರಿತ ಪಟ್ಟಿ):
- ರಾಕೆಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ: ಕಬ್ಬಿಣದ ಕವಚದ ಯುದ್ಧ ರಾಕೆಟ್ಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮುಂಚೂಣಿ — ಇವು ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ "ಕಾಂಗ್ರೀವ್ ರಾಕೆಟ್"ಗಳಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ; NASA ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ರಾಕೆಟ್ ಸೇನೆಯ ಚಿತ್ರವಿದೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಬಂದಿದೆ.
- ನೌಕಾಪಡೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ: ನೌಕಾ ಮಂಡಳಿ ಸ್ಥಾಪನೆ; ಮಸ್ಕತ್, ಪರ್ಷಿಯಾ ಜೊತೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು.
- ಆಧುನಿಕ ಕ್ರಮಗಳು: ಹೊಸ ನಾಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿ, ಹೊಸ ಪಂಚಾಂಗ, ರೇಷ್ಮೆ ಕೃಷಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ (ಮೈಸೂರು ರೇಷ್ಮೆಯ ಮೂಲ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕಾಲದ್ದು — KPSC ನೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ), ಭೂಕಂದಾಯ ಸುಧಾರಣೆ.
- ಜಾಕೋಬಿನ್ ಕ್ಲಬ್: ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಜಾಕೋಬಿನ್ ಕ್ಲಬ್ ಸದಸ್ಯತ್ವ; "ನಾಗರಿಕ ಟಿಪ್ಪು" (Citizen Tipu) ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡನೆಂಬ ಉಲ್ಲೇಖ — UPSC/KPSC ಎರಡರಲ್ಲೂ ಬಂದ ಪ್ರಶ್ನೆ.
- ಶೃಂಗೇರಿ ಮಠಕ್ಕೆ ದಾನ: ಮರಾಠ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾ ಪೀಠಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡಿದ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ ದಾಖಲಿತ.
3. ನಾಲ್ಕು ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳು (ಮಾಸ್ಟರ್ ಕೋಷ್ಟಕ)
| ಯುದ್ಧ | ಅವಧಿ | ಮೈಸೂರು ನಾಯಕ | ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನರ್/ಜನರಲ್ | ಫಲಿತಾಂಶ / ಒಪ್ಪಂದ |
|---|---|---|---|---|
| ಮೊದಲನೇ | 1767–69 | ಹೈದರ್ ಅಲಿ | (ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರ) | ಹೈದರ್ ವಿಜಯ; ಮದ್ರಾಸ್ ಒಪ್ಪಂದ (1769) — ಪರಸ್ಪರ ನೆರವಿನ ಷರತ್ತು |
| ಎರಡನೇ | 1780–84 | ಹೈದರ್ (1782ರವರೆಗೆ), ನಂತರ ಟಿಪ್ಪು | ವಾರನ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ | ಅನಿರ್ಣೀತ; ಮಂಗಳೂರು ಒಪ್ಪಂದ (1784) — ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರದೇಶ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವಿಕೆ |
| ಮೂರನೇ | 1790–92 | ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ | ಕಾರ್ನ್ವಾಲಿಸ್ (ಸ್ವತಃ ಸೇನೆ ಮುನ್ನಡೆಸಿದ) | ಟಿಪ್ಪು ಸೋಲು; ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಒಪ್ಪಂದ (1792) — ಅರ್ಧ ರಾಜ್ಯ ನಷ್ಟ, ₹3 ಕೋಟಿ ದಂಡ, ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಒತ್ತೆಯಾಳು |
| ನಾಲ್ಕನೇ | 1799 | ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ | ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ | ಮೇ 4, 1799 — ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಪತನ; ಟಿಪ್ಪು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೀರಮರಣ |
ಜೋಡಣೆ ಸೂತ್ರ (ನೆನಪಿನ ತಂತ್ರ): ಮ-ಮಂ-ಶ್ರೀ-ಪತನ → ಮದ್ರಾಸ್ (1769) → ಮಂಗಳೂರು (1784) → ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಒಪ್ಪಂದ (1792) → ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಪತನ (1799).
4. ನಾಲ್ಕನೇ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ
- ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಮರಣಾನಂತರ ಮೈಸೂರನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ (ಬ್ರಿಟಿಷ್, ನಿಜಾಮ, ಮರಾಠರಿಗೆ ಪಾಲು ನೀಡುವ ಪ್ರಸ್ತಾವ — ಮರಾಠರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು), ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಒಡೆಯರ್ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಮರಳಿಸಲಾಯಿತು — ಬಾಲಕ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ III ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ; ಸಹಾಯಕ ಸೈನ್ಯ ಪದ್ಧತಿ (Subsidiary Alliance) ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರು ಸಹಿ (1799) — ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿಯ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಒಂದು (UPSC/KPSC ಎರಡರ ಪ್ರಶ್ನೆ).
- ರಾಜಧಾನಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ.
5. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (KPSC ಮಾದರಿ)
1. ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದ:
(ಎ) ಮದ್ರಾಸ್ ಒಪ್ಪಂದ
(ಬಿ) ಮಂಗಳೂರು ಒಪ್ಪಂದ
(ಸಿ) ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಒಪ್ಪಂದ
(ಡಿ) ಸಾಲ್ಬಾಯಿ ಒಪ್ಪಂದ
(ಬಿ) ಮಂಗಳೂರು ಒಪ್ಪಂದ
(ಸಿ) ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಒಪ್ಪಂದ
(ಡಿ) ಸಾಲ್ಬಾಯಿ ಒಪ್ಪಂದ
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — 1792; ಅರ್ಧ ರಾಜ್ಯ + ₹3 ಕೋಟಿ + ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಒತ್ತೆ.
2. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ:
(ಎ) ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ
(ಬಿ) ದೇವನಹಳ್ಳಿ
(ಸಿ) ಬುಧಿಕೋಟೆ
(ಡಿ) ಕೋಲಾರ
(ಬಿ) ದೇವನಹಳ್ಳಿ
(ಸಿ) ಬುಧಿಕೋಟೆ
(ಡಿ) ಕೋಲಾರ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಗಮನಿಸಿ: ಬುಧಿಕೋಟೆ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ; ತಂದೆ-ಮಗನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಅದಲುಬದಲು ಮಾಡುವುದು KPSC ಟ್ರಿಕ್.
3. ಎರಡನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದವರು:
(ಎ) ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್
(ಬಿ) ಹೈದರ್ ಅಲಿ
(ಸಿ) ನಾನಾ ಫಡ್ನವೀಸ್
(ಡಿ) ಬಸಾಲತ್ ಜಂಗ್
(ಬಿ) ಹೈದರ್ ಅಲಿ
(ಸಿ) ನಾನಾ ಫಡ್ನವೀಸ್
(ಡಿ) ಬಸಾಲತ್ ಜಂಗ್
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — 1782; ನಂತರ ಟಿಪ್ಪು ಯುದ್ಧ ಮುಂದುವರಿಸಿ 1784ರ ಮಂಗಳೂರು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದನು.
4. ಮೂರನೇ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್:
(ಎ) ವಾರನ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್
(ಬಿ) ಕಾರ್ನ್ವಾಲಿಸ್
(ಸಿ) ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ
(ಡಿ) ಡಾಲ್ಹೌಸಿ
(ಬಿ) ಕಾರ್ನ್ವಾಲಿಸ್
(ಸಿ) ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ
(ಡಿ) ಡಾಲ್ಹೌಸಿ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ)
5. ಮೈಸೂರು ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ಯಮದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದವರು:
(ಎ) ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್
(ಬಿ) ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್
(ಸಿ) ಹೈದರ್ ಅಲಿ
(ಡಿ) ಮಾರ್ಕ್ ಕಬ್ಬನ್
(ಬಿ) ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್
(ಸಿ) ಹೈದರ್ ಅಲಿ
(ಡಿ) ಮಾರ್ಕ್ ಕಬ್ಬನ್
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಬಂಗಾಳ/ಚೀನಾದಿಂದ ರೇಷ್ಮೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ತರಿಸಿದನೆಂಬ ದಾಖಲೆ.
6. ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಜಾಕೋಬಿನ್ ಕ್ಲಬ್ ಯಾವ ಘಟನೆಯ ಪ್ರಭಾವದ ಫಲ?
(ಎ) ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ
(ಬಿ) ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ
(ಸಿ) ರಷ್ಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿ
(ಡಿ) ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ
(ಬಿ) ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ
(ಸಿ) ರಷ್ಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿ
(ಡಿ) ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ)
7. ನಾಲ್ಕನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮೈಸೂರು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಬಂದವರು:
(ಎ) ಇಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್
(ಬಿ) ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್
(ಸಿ) ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್
(ಡಿ) ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್
(ಬಿ) ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್
(ಸಿ) ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್
(ಡಿ) ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — 1799; ಸಹಾಯಕ ಸೈನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ.
8. ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿ: 1. ಮಂಗಳೂರು ಒಪ್ಪಂದ 2. ಮದ್ರಾಸ್ ಒಪ್ಪಂದ 3. ಟಿಪ್ಪು ವೀರಮರಣ 4. ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಒಪ್ಪಂದ
(ಎ) 2-1-4-3
(ಬಿ) 1-2-3-4
(ಸಿ) 2-4-1-3
(ಡಿ) 1-2-4-3
(ಬಿ) 1-2-3-4
(ಸಿ) 2-4-1-3
(ಡಿ) 1-2-4-3
ಉತ್ತರ: (ಎ) — 1769 → 1784 → 1792 → 1799.
ಆಕರಗಳು: ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ, Spectrum — Modern India, ಸೂರ್ಯನಾಥ ಕಾಮತ್, NCERT
** ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯ:** ಹೈದರನ ಜನ್ಮ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ನಿಧನ ಸ್ಥಳ, ನೌಕಾ ಮಂಡಳಿ/ಕಂದಾಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ವಿವರ, ರೇಷ್ಮೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲ, ಮೊದಲ ಯುದ್ಧದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಯಕತ್ವದ ಉಲ್ಲೇಖ.