ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜವಂಶಗಳು

ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಹತ್ವ: "ರಾಜವಂಶ–ಸ್ಥಾಪಕ–ರಾಜಧಾನಿ–ಲಾಂಛನ" ಜೋಡಣೆ KPSC ಪ್ರತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಖಚಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಜೊತೆಗೆ ಶಾಸನಗಳು (ಹಲ್ಮಿಡಿ, ಐಹೊಳೆ), UNESCO ತಾಣಗಳು (ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು 1987, ಹೊಯ್ಸಳ 2023), ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸ್ಥಿರ.

1. ಮಾಸ್ಟರ್ ಕೋಷ್ಟಕ (ಇದೊಂದನ್ನು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿದರೆ ಅರ್ಧ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಖಚಿತ)

2. ಪ್ರತಿ ರಾಜವಂಶದ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

ಅ) ಕದಂಬರು — ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ರಾಜಮನೆತನ

• ಮಯೂರಶರ್ಮ: ಕಂಚಿಯ ಪಲ್ಲವರ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ — ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಮೊದಲ ದೇಶೀಯ ರಾಜವಂಶ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ; ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನ ಈ ಕಥೆಯ ಮೂಲ ಆಕರ.
• ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. 450): ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನ — ಕದಂಬ ಕಾಕುಸ್ಥವರ್ಮನ ಕಾಲ; ಹಲ್ಮಿಡಿ ಗ್ರಾಮ ಇಂದಿನ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. (KPSC ಪ್ರತಿ 2–3 ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ.)
• ಬನವಾಸಿ — ಆದಿಕವಿ ಪಂಪ ಹೊಗಳಿದ ನಾಡು ("ಆರಂಕುಸವಿಟ್ಟೊಡಂ ನೆನೆವುದೆನ್ನ ಮನಂ ಬನವಾಸಿ ದೇಶಮಂ").

ಆ) ಗಂಗರು — ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟ

• ಆಳ್ವಿಕೆ ಪ್ರದೇಶ: "ಗಂಗವಾಡಿ" (ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ); ರಾಜಧಾನಿ ತಲಕಾಡು (ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ).
• ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ (ಬಾಹುಬಲಿ) ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. 981–983): ಗಂಗರ ಮಂತ್ರಿ-ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಚಾವುಂಡರಾಯ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು — 57 ಅಡಿ ಎತ್ತರ; ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಪ್ರತಿ 12 ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ (ಕಳೆದದ್ದು 2018; ಮುಂದಿನದು 2030 — ಪ್ರಚಲಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಿದ್ಧವಿರಲಿ).
• ಚಾವುಂಡರಾಯನ "ಚಾವುಂಡರಾಯ ಪುರಾಣ" — ಕನ್ನಡ ಗದ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಕೃತಿ.

ಇ) ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು — ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆ

• ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿ (609–642): ವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜ — ಹರ್ಷವರ್ಧನನನ್ನು ನರ್ಮದಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು; "ದಕ್ಷಿಣಾಪಥೇಶ್ವರ" ಬಿರುದು; ಪರ್ಷಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಖುಸ್ರು ಜೊತೆ ರಾಯಭಾರ ವಿನಿಮಯದ ಉಲ್ಲೇಖ (ಅಜಂತಾ ಚಿತ್ರ ಸಂಬಂಧ ಚರ್ಚಿತ). ಚೀನೀ ಯಾತ್ರಿಕ ಹ್ಯೂಯನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ.
• ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 634): ಕವಿ ರವಿಕೀರ್ತಿ ರಚನೆ (ಸಂಸ್ಕೃತ) — ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿಯ ಸಾಧನೆಗಳ ದಾಖಲೆ; ಮೇಗುತಿ ಜೈನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದೆ.
• ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ತ್ರಿವಳಿ: ಐಹೊಳೆ ("ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ತೊಟ್ಟಿಲು") → ಬಾದಾಮಿ (ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು) → ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು (UNESCO 1987 — ವಿರೂಪಾಕ್ಷ/ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ; ನಾಗರ+ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಗಳ ಸಂಗಮ).
• ಪಲ್ಲವರ ಜೊತೆ ಸತತ ಸಂಘರ್ಷ: ಪಲ್ಲವ ನರಸಿಂಹವರ್ಮ 642ರಲ್ಲಿ ಬಾದಾಮಿ ವಶ ("ವಾತಾಪಿಕೊಂಡ" ಬಿರುದು).

ಈ) ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು — ಕೈಲಾಸದ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳು

• ಒಂದನೇ ಕೃಷ್ಣ: ಎಲ್ಲೋರಾದ ಕೈಲಾಸನಾಥ ದೇವಾಲಯ (ಏಕಶಿಲಾ ಅದ್ಭುತ) ನಿರ್ಮಾಣ — KPSC+UPSC ಎರಡರ ಖಚಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ.
• ಅಮೋಘವರ್ಷ ನೃಪತುಂಗ (814–878): "ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ" (ಕನ್ನಡದ ಲಭ್ಯ ಮೊದಲ ಸಾಹಿತ್ಯ/ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥ — ಇವನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ/ಇವನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಚನೆ; ಶ್ರೀವಿಜಯ ಕರ್ತೃ ಎಂಬುದು ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ವಚ್ಚಿಂತನೆ); ಅರಬ್ ಪ್ರವಾಸಿ ಸುಲೈಮಾನ್ ಇವನನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದನು.
• ಮೂರನೇ ಗೋವಿಂದ, ಮೂರನೇ ಇಂದ್ರ — ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕನೌಜ್ ರಾಜಕೀಯದವರೆಗೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆ (ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಕ್ತಿ — UPSC ಜೋಡಣೆ).

ಉ) ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ಬಸವಯುಗ

• ಆರನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ (1076–1126): "ಚಾಲುಕ್ಯ ವಿಕ್ರಮ ಶಕೆ" ಆರಂಭ; ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿ ಬಿಲ್ಹಣ ("ವಿಕ್ರಮಾಂಕದೇವ ಚರಿತ") ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವಿಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ ("ಮಿತಾಕ್ಷರ" — ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಷ್ಯ) — ಮೂವರ ಜೋಡಣೆ ನೇರ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಬಂದಿದೆ.
• ಇವರ ಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ (ಕಲಚೂರಿ ಬಿಜ್ಜಳನ ಕಾಲ, 12ನೇ ಶತಮಾನ) ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನ ಚಳವಳಿ / ಅನುಭವ ಮಂಟಪ (ಕಲ್ಯಾಣ) — ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ (ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಗೆ ಅರ್ಹ ವಿಷಯ; ಇಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆ ಮಾತ್ರ).

ಊ) ಹೊಯ್ಸಳರು — ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ

• ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜ: ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ (ಮೊದಲು ಬಿಟ್ಟಿದೇವ; ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕಾರದ ಸಂಪ್ರದಾಯ) — ತಲಕಾಡು ವಿಜಯದ ("ತಲಕಾಡುಗೊಂಡ") ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಬೇಲೂರಿನ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ (1117) ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭ.
• ದೇವಾಲಯ ತ್ರಿವಳಿ: ಬೇಲೂರು (ಚೆನ್ನಕೇಶವ), ಹಳೇಬೀಡು (ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ), ಸೋಮನಾಥಪುರ (ಕೇಶವ — ಮುಮ್ಮಡಿ ನರಸಿಂಹನ ಕಾಲ, ದಂಡನಾಯಕ ಸೋಮನಾಥ ನಿರ್ಮಿತ) — ಈ ಮೂರೂ 2023ರಲ್ಲಿ "Sacred Ensembles of the Hoysalas" ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ — ಇತ್ತೀಚಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಹಾಟ್ ಪ್ರಶ್ನೆ.
• ಶೈಲಿ ವಿಶೇಷ: ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ, ಬಳಪದ ಕಲ್ಲು (soapstone), ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆ, ಮದನಿಕೆ/ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆಯರು (ಬೇಲೂರು).
• ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಗಳು: ಜನ್ನ, ರುದ್ರಭಟ್ಟ, ಹರಿಹರ-ರಾಘವಾಂಕ (ಕಾಲ ಸಂಬಂಧ) — ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಭಾಗದ ಜೋಡಣೆ.

3. ಶಾಸನಗಳ ಕಿರು ಪಟ್ಟಿ (ಪ್ರಶ್ನಾ-ಖಚಿತ)

4. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (KPSC ಮಾದರಿ)

ಆಕರಗಳು: ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ, ಸೂರ್ಯನಾಥ ಕಾಮತ್, NCERT, ASI/UNESCO ದಾಖಲೆಗಳು
** ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯ:** ಲಾಂಛನಗಳು (ಕದಂಬ-ಸಿಂಹ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ-ಗರುಡ — ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ರೂಪ ಖಚಿತಪಡಿಸಿ), ಗಂಗ ಸ್ಥಾಪಕರ ಹೆಸರು, ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದ ರಾಜ, ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದ ಕರ್ತೃತ್ವ ಚರ್ಚೆ, ಹೊಯ್ಸಳ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಕವಿ-ಕಾಲ ಜೋಡಣೆಗಳು.