ಸುರಪುರ ಮತ್ತು ನರಗುಂದ ದಂಗೆಗಳು (1857–58)

ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಹತ್ವ: 1857ರ ಮಹಾದಂಗೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. "ವ್ಯಕ್ತಿ–ಸ್ಥಳ–ಕಾರಣ" ಜೋಡಣೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಖಚಿತ. ನಾಲ್ಕು ಕರ್ನಾಟಕ ದಂಗೆಗಳ (ಕಿತ್ತೂರು, ಹಲಗಲಿ, ಸುರಪುರ, ನರಗುಂದ) ಹೋಲಿಕೆ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನೆನಪಿಡಿ.

ಭಾಗ ಎ: ಸುರಪುರದ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕ (1858)

1. ಹಿನ್ನೆಲೆ

• ಸುರಪುರ (ಶೋರಾಪುರ) — ಇಂದಿನ ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ (ಹಿಂದೆ ಕಲಬುರಗಿ/ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆ; ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ 2010ರಲ್ಲಿ ರಚನೆ) ಸಂಸ್ಥಾನ; ಬೇಡ ನಾಯಕ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆ.
• ರಾಜ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕ (ನಾಲ್ಕನೇ) — ಯುವ ರಾಜ; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಮೆಡೋಸ್ ಟೇಲರ್ (Meadows Taylor) ಈತನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು — ಈ ಸಂಬಂಧ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಬಂದಿದೆ (ಟೇಲರ್ "The Story of My Life" ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಪುರದ ವಿವರಗಳಿವೆ).

2. ದಂಗೆ ಮತ್ತು ದುರಂತ

• 1857ರ ದಂಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕನ ಮೇಲೆ ಉತ್ತರದ ದಂಗೆಕೋರರೊಂದಿಗೆ (ರೋಹಿಲ್ಲಾ/ಅರಬ್ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ) ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು.
• 1858ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆ ಸುರಪುರದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು; ಪ್ರತಿರೋಧದ ನಂತರ ಸಂಸ್ಥಾನ ಪತನವಾಯಿತು.
• ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕ ಸೆರೆಯಾದನು; ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ಶಿಕ್ಷೆ/ಗಡೀಪಾರು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಸಾವು (1858) — ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯೋ ಹತ್ಯೆಯೋ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ. ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿಜಾಮನಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು/ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಶವಾಯಿತು.

ಭಾಗ ಬಿ: ನರಗುಂದದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ (1858)

1. ಹಿನ್ನೆಲೆ

• ನರಗುಂದ — ಇಂದಿನ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಹಿಂದೆ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ) ಸಂಸ್ಥಾನ; ಆಳ್ವಿಕೆ: ಭಾವೆ ಮನೆತನ.
• ನಾಯಕ: ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ — ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ಭಾಸ್ಕರರಾವ್ ಭಾವೆ.

2. ದಂಗೆಯ ಕಾರಣಗಳು (ಎರಡು — ಎರಡನ್ನೂ ನೆನಪಿಡಿ)

1. ದತ್ತು ಹಕ್ಕು ನಿರಾಕರಣೆ: ಪುತ್ರನಿಲ್ಲದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬನಿಗೆ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರದ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು (ಡಾಲ್‌ಹೌಸಿ ನೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮ).
2. ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಆದೇಶ: ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ/ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಲು ಸೂಚನೆ — ಇದು ತಕ್ಷಣದ ಕಿಡಿ.

3. ಘಟನಾವಳಿ — ಮ್ಯಾನ್ಸನ್ ಹತ್ಯೆ

• ಮೇ 1858: ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ ದಂಗೆ ಸಾರಿದನು; ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ದೇಸಾಯಿಗಳ/ಬೆಂಬಲಿಗರ ಜೊತೆ ಸೇನೆ ಕಟ್ಟಿದನು.
• ದಂಗೆ ದಮನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್ಸನ್ (Manson) ನನ್ನು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬನ ಪಡೆ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿತು — ಈ ಘಟನೆ ದಂಗೆಯ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಂಶ; ಮ್ಯಾನ್ಸನ್‌ನ ತಲೆಯನ್ನು ನರಗುಂದ ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ನೇತುಹಾಕಲಾಯಿತೆಂಬ ಉಲ್ಲೇಖ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿದೆ.
• ಬ್ರಿಟಿಷರು ( ಮಾಲ್ಕಮ್ ನೇತೃತ್ವದ ಪಡೆ) ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ನರಗುಂದವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.
• ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಜೂನ್ 1858ರಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು .
• ಸ್ಮರಣೆ: ನರಗುಂದದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ; "ನರಗುಂದ ಬಂಡಾಯ" ಎಂಬ ಹೆಸರು 1980ರ ರೈತ ಚಳವಳಿಗೂ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು — ಗೊಂದಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆ: 1858ರ ದಂಗೆ ಮತ್ತು 1980ರ ನರಗುಂದ ರೈತ ಬಂಡಾಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಘಟನೆಗಳು; KPSC ಇವೆರಡನ್ನೂ ಬೆರೆಸಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಗಳ ಹೋಲಿಕೆ (ಮಾಸ್ಟರ್ ಕೋಷ್ಟಕ — ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿ)

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (KPSC ಮಾದರಿ)

ಆಕರಗಳು: ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ, ಸೂರ್ಯನಾಥ ಕಾಮತ್ — ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ, ಕರ್ನಾಟಕ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ (ಯಾದಗಿರಿ/ಗದಗ), Meadows Taylor — The Story of My Life
** ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯ:** ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕನ ಸಾವಿನ ವಿವರ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಸ್ತಾಂತರ, ಮ್ಯಾನ್ಸನ್‌ನ ಹುದ್ದೆ, ಬಾಬಾಸಾಹೇಬನ ಗಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳ/ದಿನಾಂಕ, ಸುಪಾ ದಂಗೆಯ ನಾಯಕರ ಹೆಸರುಗಳು.