ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ
Get free daily current affairs and job alerts on Telegram
Join Free
ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ
Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ
1. ಬಡತನ – ಪರಿಚಯ
ಬಡತನ (Poverty) ಎಂದರೆ ಮೂಲಭೂತ ಅಗತ್ಯಗಳಾದ ಆಹಾರ, ವಸ್ತ್ರ, ವಸತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ ವಂಚಿತ ಸ್ಥಿತಿ.
ಬಡತನದ ವಿಧಗಳು:
- ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಡತನ (Absolute): ನಿಗದಿತ ಜೀವನ ಮಟ್ಟದ ಕೆಳಗೆ.
- ಸಾಪೇಕ್ಷ ಬಡತನ (Relative): ಇತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ.
2. ಬಡತನ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ – ಸಮಿತಿಗಳು
| ಸಮಿತಿ | ವರ್ಷ | ಶಿಫಾರಸು |
|---|---|---|
| ದಂಡೇಕರ್-ರಥ್ | 1971 | 2250 ಕ್ಯಾಲೊರಿ ಆಧಾರ |
| ಅಲಘ್ ಸಮಿತಿ | 1979 | ಗ್ರಾಮ 2400, ನಗರ 2100 ಕ್ಯಾಲೊರಿ |
| ಲಕ್ಡವಾಲಾ | 1993 | CPI-IW ಮತ್ತು CPI-AL ಬಳಸಿ |
| ತೆಂಡುಲ್ಕರ್ | 2009 | ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿತು |
| ರಂಗರಾಜನ್ | 2014 | ನಗರ ₹47, ಗ್ರಾಮ ₹32 (ದೈನಿಕ) |
ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು:
- MPI (Multidimensional Poverty Index): OPHI + UNDP; ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಜೀವನ ಮಟ್ಟ.
- NITI ಆಯೋಗ MPI: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯಾಮದಿಂದ.
3. ಪ್ರಮುಖ ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಯೋಜನೆಗಳು – ಟೈಮ್ಲೈನ್
| ಯೋಜನೆ | ವರ್ಷ | ಗುರಿ |
|---|---|---|
| IRDP | 1978 | ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡವರಿಗೆ ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗ |
| NREP | 1980 | ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ |
| RLEGP | 1983 | ಭೂ ಹೊಂದದವರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ |
| JRY | 1989 | IRDP+NREP+RLEGP ವಿಲೀನ |
| SGSY | 1999 | ಸ್ವರ್ಣ ಜಯಂತಿ ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರೋಜಗಾರ ಯೋಜನೆ |
| SGRY | 2001 | ಸಂಪೂರ್ಣ ಗ್ರಾಮೀಣ ರೋಜಗಾರ ಯೋಜನೆ |
| NFWP | 2004 | ಆಹಾರ-ಪ್ರತಿಫಲಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸ |
| MGNREGA | 2005 | 100 ದಿನಗಳ ಉದ್ಯೋಗ ಹಕ್ಕು |
| NRLM/DAY-NRLM | 2011 | ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ |
4. MGNREGA (2005)
ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು: ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತ್ರಿ ಕಾಯ್ದೆ.
| ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ | ವಿವರಣೆ |
|---|---|
| ಜಾರಿ ದಿನಾಂಕ | 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2006 (200 ಜಿಲ್ಲೆ) |
| ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಸ್ತರಣೆ | 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008 |
| ಗ್ಯಾರಂಟಿ | 100 ದಿನ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ |
| ಗುರಿ | ಅಕುಶಲ ಶ್ರಮಿಕರು |
| ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಕೆಲಸ | 15 ದಿನದೊಳಗೆ ಒದಗಿಸಬೇಕು |
| ವಿಫಲಗೊಂಡರೆ | ನಿರುದ್ಯೋಗ ಭತ್ಯೆ |
| ಮಹಿಳಾ ಪಾಲು | ಕನಿಷ್ಠ 33% |
5. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು
PMAY (2015)
Pradhan Mantri Awas Yojana — "ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಸತಿ."
| ಘಟಕ | ಗುರಿ |
|---|---|
| PMAY-U | ನಗರ ಬಡವರಿಗೆ ವಸತಿ |
| PMAY-G | ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡವರಿಗೆ ವಸತಿ |
| CLSS | ಸಾಲ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಬ್ಸಿಡಿ |
ಅಕ್ಷಯ ಗುರಿ: 2022ರ ವೇಳೆಗೆ 2 ಕೋಟಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮನೆಗಳು (ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ).
PMJDY (2014)
Pradhan Mantri Jan Dhan Yojana — 28 ಆಗಸ್ಟ್ 2014ರಂದು ಆರಂಭ.
- ಶೂನ್ಯ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಖಾತೆ
- ₹2 ಲಕ್ಷ ಅಪಘಾತ ವಿಮೆ (RuPay ಕಾರ್ಡ್)
- ₹30,000 ಜೀವ ವಿಮೆ
- ₹10,000 ಓವರ್ಡ್ರಾಫ್ಟ್
- 50+ ಕೋಟಿ ಖಾತೆಗಳು
ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ (2018)
- PM-JAY (Jan Arogya Yojana): ₹5 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ.
- HWCs (Health & Wellness Centres): ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ.
- ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆ.
- ಫಲಾನುಭವಿಗಳು: SECC 2011 ಆಧಾರಿತ ~10.7 ಕೋಟಿ ಕುಟುಂಬ.
PMSBY, PMJJBY, APY (2015)
| ಯೋಜನೆ | ವಿವರಣೆ | ಪ್ರೀಮಿಯಂ |
|---|---|---|
| PMSBY | ₹2 ಲಕ್ಷ ಅಪಘಾತ ವಿಮೆ | ₹20/ವರ್ಷ |
| PMJJBY | ₹2 ಲಕ್ಷ ಜೀವ ವಿಮೆ | ₹436/ವರ್ಷ |
| APY | ಅಟಲ್ ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆ | ವಯಸ್ಸಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ |
ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳು
| ಯೋಜನೆ | ವರ್ಷ | ವಿವರಣೆ |
|---|---|---|
| ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ್ ಅಭಿಯಾನ | 2014 | ನೈರ್ಮಲ್ಯ |
| ಉಜ್ವಲ ಯೋಜನೆ | 2016 | ಉಚಿತ LPG ಸಂಪರ್ಕ |
| ಸೌಭಾಗ್ಯ | 2017 | ಪ್ರತಿ ಮನೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ |
| ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಗರೀಬ್ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಅನ್ನ ಯೋಜನೆ | 2020 | ಉಚಿತ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ |
| ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್ | 2019 | "ಹರ್ ಘರ್ ನಲ್ ಸೇ ಜಲ್" |
| ಕೌಶಲ್ಯ ವಿಕಾಸ್ | 2015 | ಯುವಜನ ಕೌಶಲ್ಯ |
6. NSAP – ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಹಾಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ
National Social Assistance Programme (1995):
| ಘಟಕ | ಫಲಾನುಭವಿ |
|---|---|
| IGNOAPS | ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು |
| IGNWPS | ವಿಧವೆಯರು |
| IGNDPS | ಅಂಗವಿಕಲರು |
| NFBS | ಕುಟುಂಬ ಪ್ರಯೋಜನೆ |
| Annapurna | ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ |
7. ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಡತನ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು
NITI ಆಯೋಗ MPI ವರದಿ (2023): 2015-16 ರಿಂದ 2019-21 ನಡುವೆ ಸುಮಾರು 13.5 ಕೋಟಿ ಜನ ಬಹು-ಆಯಾಮ ಬಡತನದಿಂದ ಹೊರಬಂದಿದ್ದಾರೆ. MPI ದರ 24.85%ದಿಂದ 14.96%ಗೆ ಇಳಿಕೆ.
8. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs) – KPSC ಮಾದರಿ
1. MGNREGA ಯಡಿ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ದಿನಗಳ ಉದ್ಯೋಗ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಇದೆ?
(ಎ) 50
(ಬಿ) 75
(ಸಿ) 100
(ಡಿ) 150
(ಬಿ) 75
(ಸಿ) 100
(ಡಿ) 150
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — 100 ದಿನ ಪ್ರತಿ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ.
2. PMJDY ಯೋಜನೆ ಯಾವಾಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು?
(ಎ) 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2014
(ಬಿ) 28 ಆಗಸ್ಟ್ 2014
(ಸಿ) 1 ಜನವರಿ 2015
(ಡಿ) 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014
(ಬಿ) 28 ಆಗಸ್ಟ್ 2014
(ಸಿ) 1 ಜನವರಿ 2015
(ಡಿ) 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — 28 ಆಗಸ್ಟ್ 2014.
3. ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ PM-JAY ಯಡಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ ವಿಮೆ ಎಷ್ಟು?
(ಎ) ₹1 ಲಕ್ಷ
(ಬಿ) ₹2 ಲಕ್ಷ
(ಸಿ) ₹5 ಲಕ್ಷ
(ಡಿ) ₹10 ಲಕ್ಷ
(ಬಿ) ₹2 ಲಕ್ಷ
(ಸಿ) ₹5 ಲಕ್ಷ
(ಡಿ) ₹10 ಲಕ್ಷ
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — ₹5 ಲಕ್ಷ/ವರ್ಷ.
4. ಬಡತನ ರೇಖೆ ಗುರುತಿಸಲು ಕ್ಯಾಲೊರಿ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟ ಸಮಿತಿ ಯಾವುದು?
(ಎ) ದಂಡೇಕರ್-ರಥ್
(ಬಿ) ಅಲಘ್
(ಸಿ) ಲಕ್ಡವಾಲಾ
(ಡಿ) ತೆಂಡುಲ್ಕರ್
(ಬಿ) ಅಲಘ್
(ಸಿ) ಲಕ್ಡವಾಲಾ
(ಡಿ) ತೆಂಡುಲ್ಕರ್
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — 1979ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ 2400, ನಗರ 2100 ಕ್ಯಾಲೊರಿ ಆಧಾರ.
5. ಉಜ್ವಲ ಯೋಜನೆ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ?
(ಎ) ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ
(ಬಿ) LPG ಸಂಪರ್ಕ
(ಸಿ) ವಸತಿ
(ಡಿ) ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕ
(ಬಿ) LPG ಸಂಪರ್ಕ
(ಸಿ) ವಸತಿ
(ಡಿ) ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — 2016ರಲ್ಲಿ BPL ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಚಿತ LPG.
6. ಬಹು-ಆಯಾಮ ಬಡತನ ಸೂಚ್ಯಂಕ (MPI) ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಯಾವುವು?
(ಎ) IMF ಮತ್ತು WB
(ಬಿ) OPHI ಮತ್ತು UNDP
(ಸಿ) WHO ಮತ್ತು UNICEF
(ಡಿ) OECD ಮತ್ತು ADB
(ಬಿ) OPHI ಮತ್ತು UNDP
(ಸಿ) WHO ಮತ್ತು UNICEF
(ಡಿ) OECD ಮತ್ತು ADB
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — Oxford Poverty and Human Development Initiative + UNDP.