ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು — ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ, ಕೊರತೆಗಳು
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು — ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ, ಕೊರತೆಗಳು
Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ
ಪೀಠಿಕೆ
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು (Public Finance) ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯ, ವೆಚ್ಚ, ಮತ್ತು ಸಾಲಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಪಿಎಸ್ಸಿ (KPSC) ಮತ್ತು ಯುಪಿಎಸ್ಸಿ (UPSC) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್, ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೊರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೊಂದುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿಯು (Fiscal Policy) ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಬಳಸುವ ಪ್ರಬಲ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ. ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಜಿಎಸ್ಟಿ (GST), ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ (Finance Commission) ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಮತ್ತು ಎಫ್ಆರ್ಬಿಎಂ (FRBM) ಕಾಯ್ದೆಯ ಗುರಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹುದ್ದೆಗಳ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು
ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ (Fiscal Policy)
ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯ (ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಯೇತರ) ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುವ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು: ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು, ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆದಾಯ ಹಾಗೂ ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲ (Public Debt)
ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲು ಆದಾಯವು ಸಾಕಾಗದೇ ಇದ್ದಾಗ ಮಾಡುವ ಸಾಲವೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲ. ಇದನ್ನು ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:
* ಆಂತರಿಕ ಸಾಲ (Internal Debt): ದೇಶದೊಳಗಿನ ಮೂಲಗಳಿಂದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಆರ್ಬಿಐ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರು) ಸರ್ಕಾರ ಪಡೆಯುವ ಸಾಲ.
* ಬಾಹ್ಯ ಸಾಲ (External Debt): ವಿದೇಶಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ (ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಐಎಂಎಫ್) ಪಡೆಯುವ ಸಾಲ.
ಕೊರತೆ ಧನಸಹಾಯ (Deficit Financing)
ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚವು ಅದರ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತುಂಬಲು ಸರ್ಕಾರವು ಅನುಸರಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕೊರತೆ ಧನಸಹಾಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ಹೊಸ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಆರ್ಬಿಐಗೆ ಸೂಚಿಸಬಹುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಸಾಲ ಪಡೆಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಮೀಸಲು ನಿಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಅತಿಯಾದ ಕೊರತೆ ಧನಸಹಾಯವು ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ (Inflation) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ
ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಿಗಳು (Constitutional Articles)
| ವಿಧಿ (Article) | ವಿವರಣೆ |
|---|---|
| 112 | ವಾರ್ಷಿಕ ಹಣಕಾಸು ಹೇಳಿಕೆ (ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್) |
| 202 | ರಾಜ್ಯದ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಣಕಾಸು ಹೇಳಿಕೆ (ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್) |
| 266 | ಭಾರತದ ಸಂಚಿತ ನಿಧಿ (Consolidated Fund of India) |
| 267 | ಭಾರತದ ಆಕಸ್ಮಿಕ ನಿಧಿ (Contingency Fund of India) |
| 279A | ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ ಮಂಡಳಿ (GST Council) |
| 280 | ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ (Finance Commission) |
| 292 | ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವ ಅಧಿಕಾರ |
| 293 | ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವ ಅಧಿಕಾರ |
ಬಜೆಟ್ ಕೊರತೆಗಳ ಸೂತ್ರಗಳು (Deficit Formulas)
| ಕೊರತೆಯ ಪ್ರಕಾರ | ಸೂತ್ರ (Formula) |
|---|---|
| ಕಂದಾಯ ಕೊರತೆ (Revenue Deficit) | ಒಟ್ಟು ಕಂದಾಯ ವೆಚ್ಚ - ಒಟ್ಟು ಕಂದಾಯ ಸ್ವೀಕೃತಿಗಳು |
| ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ (Fiscal Deficit) | ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ - (ಕಂದಾಯ ಸ್ವೀಕೃತಿಗಳು + ಸಾಲಯೇತರ ಬಂಡವಾಳ ಸ್ವೀಕೃತಿಗಳು) |
| ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೊರತೆ (Primary Deficit) | ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ - ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಗಳು (Interest Payments) |
| ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕಂದಾಯ ಕೊರತೆ (Effective Revenue Deficit) | ಕಂದಾಯ ಕೊರತೆ - ಬಂಡವಾಳ ಆಸ್ತಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅನುದಾನ |
ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ
ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)
1. ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಗಳು (Fiscal Deficits)
ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ವಿವಿಧ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
* ಕಂದಾಯ ಕೊರತೆ (Revenue Deficit - RD): ಸರ್ಕಾರದ ದೈನಂದಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೆಚ್ಚಗಳು ಅದರ ಕಂದಾಯ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ದಿನನಿತ್ಯದ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಸಾಲ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
* ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ (Fiscal Deficit - FD): ಇದು ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಒಟ್ಟು ಸಾಲದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ.
* ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೊರತೆ (Primary Deficit - PD): ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಸಾಲಗಳ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಕಳೆದಾಗ ಸಿಗುವ ಮೊತ್ತವೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೊರತೆ. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ವರ್ಷದ ಸರ್ಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೊರತೆ ಶೂನ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ಸಾಲದ ಬಡ್ಡಿ ಕಟ್ಟಲು ಮಾತ್ರ ಸಾಲ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದರ್ಥ.
* ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕಂದಾಯ ಕೊರತೆ (Effective Revenue Deficit - ERD): ಇದನ್ನು 2011-12ರ ಬಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಕೆಲವು ಅನುದಾನಗಳು ಬಂಡವಾಳ ಆಸ್ತಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ (ಉದಾ: ರಸ್ತೆ, ಶಾಲೆ ನಿರ್ಮಾಣ) ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಕಂದಾಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಇಂತಹ ಅನುದಾನಗಳನ್ನು ಕಳೆದಾಗ ERD ಸಿಗುತ್ತದೆ.
2. ಎಫ್ಆರ್ಬಿಎಂ ಕಾಯ್ದೆ 2003 (FRBM Act 2003)
ವಿತ್ತೀಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ (Fiscal Responsibility and Budget Management Act) ಯನ್ನು 2003 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ವಿತ್ತೀಯ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು.
* ಗುರಿಗಳು: ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಜಿಡಿಪಿಯ (GDP) 3% ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಂದಾಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವುದು ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.
* ಎನ್.ಕೆ. ಸಿಂಗ್ ಸಮಿತಿ (N.K. Singh Committee): ಎಫ್ಆರ್ಬಿಎಂ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪರಾಮರ್ಶೆಗಾಗಿ 2016 ರಲ್ಲಿ ಎನ್.ಕೆ. ಸಿಂಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಿತಿಯು 2022-23ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು 2.5% ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲವನ್ನು ಜಿಡಿಪಿಯ 60% ಕ್ಕೆ (ಕೇಂದ್ರ 40% ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳು 20%) ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. (ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಜೆಟ್ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೂ ಮುನ್ನ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ).
3. ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ (Finance Commission)
ಸಂವಿಧಾನದ 280ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಪ್ರತಿ 5 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯವನ್ನು ಹಂಚುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯ.
* 15ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ: ಎನ್.ಕೆ. ಸಿಂಗ್ ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಇದರ ಶಿಫಾರಸುಗಳು 2021-22 ರಿಂದ 2025-26 ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ.
* ಹಂಚಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣ: ಕೇಂದ್ರದ ವಿಭಜಿಸಬಹುದಾದ ತೆರಿಗೆ ಪೂಲ್ನಿಂದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಶೇ. 41 ರಷ್ಟು (41% devolution) ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ. (14ನೇ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಇದು 42% ಇತ್ತು, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕಾರಣ 1% ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ).
* ಹಂಚಿಕೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳು: ಆದಾಯದ ಅಂತರ (45%), ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2011 (15%), ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (15%), ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ (10%), ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಧನೆ (12.5%), ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನ (2.5%).
4. ಜಿಎಸ್ಟಿ ಮಂಡಳಿ (GST Council)
ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (GST) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು 101ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ 279A ವಿಧಿಯಡಿ ಜಿಎಸ್ಟಿ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
* ರಚನೆ: ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೇಂದ್ರದ ಹಣಕಾಸು ಖಾತೆ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು ಇದರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
* ಮತದಾನದ ತೂಕ (Voting Weightage): ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ 1/3 (33.3%) ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ 2/3 (66.7%) ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿದೆ.
* ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಶೇ. 75 ರಷ್ಟು (ಮೂಲಾಂಶದ 3/4) ಬಹುಮತದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
5. ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಆದಾಯ ಮೂಲಗಳು
- ಕೇಂದ್ರದ ಆದಾಯ ಮೂಲಗಳು: ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ತೆರಿಗೆ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ (Income Tax), ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಡ್ಯೂಟಿ, ಕೇಂದ್ರ ಜಿಎಸ್ಟಿ (CGST), ಆರ್ಬಿಐ ಲಾಭಾಂಶ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಲಾಭ.
- ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯ ಮೂಲಗಳು: ರಾಜ್ಯ ಜಿಎಸ್ಟಿ (SGST), ಮದ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಅಬಕಾರಿ ಸುಂಕ, ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್ ಡ್ಯೂಟಿ ಮತ್ತು ನೋಂದಣಿ ಶುಲ್ಕ, ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ತೆರಿಗೆ, ವೃತ್ತಿ ತೆರಿಗೆ, ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಬರುವ ಅನುದಾನಗಳು.
6. ವಿತ್ತೀಯ ಬಲವರ್ಧನೆ (Fiscal Consolidation)
ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲ ಮತ್ತು ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸುಭದ್ರಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿತ್ತೀಯ ಬಲವರ್ಧನೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಅನಗತ್ಯ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ (Disinvestment) ಯಂತಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ
ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ — ನಾರ್ತ್ ಬ್ಲಾಕ್ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)
ಕರ್ನಾಟಕವು ಆರ್ಥಿಕ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. 2002 ರಲ್ಲಿಯೇ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿತ್ತೀಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆ (Karnataka Fiscal Responsibility Act - KFRA) ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅನ್ವಯ ರಾಜ್ಯದ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಜಿಡಿಪಿಯ (GSDP) ಶೇ. 3 ರೊಳಗೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
15ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಸಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇಂದ್ರದ ತೆರಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಲು ಶೇ. 3.647 ಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ. 14ನೇ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಶೇ. 4.71 ಇತ್ತು. ಈ ಇಳಿಕೆಯಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವ ನಷ್ಟವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಆಯೋಗವು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಅನುದಾನವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತು (ಆದರೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದೆ). ಕರ್ನಾಟಕದ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ತೆರಿಗೆಗಳು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಸ್ಜಿಎಸ್ಟಿ) ಮತ್ತು ಅಬಕಾರಿ ಸುಂಕವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಪಿಎಸ್ಸಿ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ವರ್ಷದ ಕರ್ನಾಟಕ ಬಜೆಟ್ನ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯ ನಿಖರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮುನ್ನ ನವೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
- ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿಯನ್ನು (Fiscal Policy) ರೂಪಿಸುವವರು: ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ.
- ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸುವವರು: ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು (ವಿಧಿ 280).
- 15ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಎನ್. ಕೆ. ಸಿಂಗ್.
- 15ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ತೆರಿಗೆ ಪಾಲು: ಶೇ. 41.
- ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೊರತೆ (Primary Deficit) ಎಂದರೆ: ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ಮೈನಸ್ ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಗಳು.
- ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕಂದಾಯ ಕೊರತೆ (Effective Revenue Deficit) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ವರ್ಷ: 2011-12.
- ಎಫ್ಆರ್ಬಿಎಂ (FRBM) ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ವರ್ಷ: 2003.
- ಜಿಎಸ್ಟಿ ಮಂಡಳಿಯ (GST Council) ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು.
- ಜಿಎಸ್ಟಿ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ: 279A.
- ಕರ್ನಾಟಕ ವಿತ್ತೀಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆ (KFRA) ಜಾರಿಯಾದ ವರ್ಷ: 2002.
- ಮದ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಅಬಕಾರಿ ಸುಂಕವು (Excise duty on alcohol) ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
- ಸರ್ಕಾರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೊರತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ (Fiscal Deficit) ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)
-
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೊರತೆ (Primary Deficit) ಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ?
A) ಕಂದಾಯ ಕೊರತೆ - ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಗಳು
B) ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ - ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಗಳು
C) ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ - ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ
D) ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ - ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚ
ಉತ್ತರ: (B)
ವಿವರಣೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ ವರ್ಷದ ಆರ್ಥಿಕ ಶಿಸ್ತನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಸಾಲಗಳ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಕಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. -
15ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವು ಕೇಂದ್ರದ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಶೇಕಡಾ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ?
A) 42%
B) 41%
C) 40%
D) 39%
ಉತ್ತರ: (B)
ವಿವರಣೆ: 14ನೇ ಆಯೋಗ 42% ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತು, ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕಾರಣ 15ನೇ ಆಯೋಗವು ಇದನ್ನು 41% ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದೆ. -
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಜಿಎಸ್ಟಿ ಮಂಡಳಿಯ (GST Council) ರಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ?
A) ವಿಧಿ 280
B) ವಿಧಿ 266
C) ವಿಧಿ 279A
D) ವಿಧಿ 112
ಉತ್ತರ: (C)
ವಿವರಣೆ: 101ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ 279A ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಜಿಎಸ್ಟಿ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. -
ಎಫ್ಆರ್ಬಿಎಂ (FRBM) ಕಾಯ್ದೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೇನು?
A) ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು
B) ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದು
C) ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು
D) ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು
ಉತ್ತರ: (C)
ವಿವರಣೆ: ಸರ್ಕಾರದ ವಿತ್ತೀಯ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ. -
ಜಿಎಸ್ಟಿ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಬಹುಮತ ಎಷ್ಟು?
A) 50%
B) 66.7%
C) 75%
D) 100%
ಉತ್ತರ: (C)
ವಿವರಣೆ: ಜಿಎಸ್ಟಿ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರ ಪಾಸ್ ಆಗಲು ಒಟ್ಟು ಚಲಾವಣೆಯಾದ ಮತಗಳ ಶೇ. 75 ರಷ್ಟು ಬಹುಮತ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ
| ಅಂಶ | ವಿವರ |
|---|---|
| ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ (Fiscal Policy) | ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯ, ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಸಾಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ನೀತಿ. ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. |
| ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ (Fiscal Deficit) | ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ಸಾಲದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. (ಬಜೆಟ್ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೊರತೆ). |
| ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೊರತೆ (Primary Deficit) | ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ - ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಗಳು. |
| FRBM ಕಾಯ್ದೆ | 2003 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿ. ವಿತ್ತೀಯ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಾಲ ನಿಯಂತ್ರಣ ಇದರ ಗುರಿ. |
| ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ | ವಿಧಿ 280. ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ತೆರಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆ. 15ನೇ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಎನ್.ಕೆ.ಸಿಂಗ್. |
| 15ನೇ ಆಯೋಗದ ಹಂಚಿಕೆ | ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಶೇ. 41 ರಷ್ಟು ಪಾಲು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಲು ಶೇ. 3.647. |
| ಜಿಎಸ್ಟಿ ಮಂಡಳಿ | ವಿಧಿ 279A. ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು. 75% ಬಹುಮತದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರ. |
| ಮತದಾನದ ತೂಕ (GST Council) | ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ 1/3 (33.3%), ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ 2/3 (66.7%). |
| ಕರ್ನಾಟಕದ FRBM (KFRA) | 2002 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿ. ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು GSDP ಯ 3% ಒಳಗೆ ಇಡುವ ಗುರಿ. |
| ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕಂದಾಯ ಕೊರತೆ | ಕಂದಾಯ ಕೊರತೆ ಮೈನಸ್ ಬಂಡವಾಳ ಆಸ್ತಿ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅನುದಾನ (2011-12 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯ). |