ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಆರ್ಥಿಕತೆ

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (Infrastructure) ಮತ್ತು ಇಂಧನ (Energy) ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳು, ರೈಲ್ವೆ, ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಸುಗಮ ಚಲನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ, ನಿರಂತರ ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆಯು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಯು ಬಲವಾದ "ಗುಣಕ ಪರಿಣಾಮ" (Multiplier effect) ಹೊಂದಿದ್ದು, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

KPSC, KAS ಮತ್ತು UPSC ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವಿಷಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ (PM Gati Shakti), ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ (NIP), ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಇಂಧನ (Green Energy) ಗುರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳು, ಗುರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ (PPP) ಮಾದರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನೇರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (Infrastructure)

ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:
1. ಭೌತಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (Physical Infrastructure): ರಸ್ತೆಗಳು, ರೈಲ್ವೆ, ಬಂದರುಗಳು, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು.
2. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (Social Infrastructure): ಶಾಲೆಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. (ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಯು ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ).

ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ (PPP Models)

ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಬಂಡವಾಳದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರವು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಮಾದರಿಗಳು:
* BOT (Build-Operate-Transfer): ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿ (ಟೋಲ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಮೂಲಕ ವೆಚ್ಚ ವಸೂಲಿ) ನಂತರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತದೆ.
* EPC (Engineering, Procurement, and Construction): ಸರ್ಕಾರವೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೇವಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
* HAM (Hybrid Annuity Model): ಇದು BOT ಮತ್ತು EPC ಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚದ 40% ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ 60% ಅನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಭರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ವಾರ್ಷಿಕ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ (Annuity) ಮರುಪಾವತಿಸುತ್ತದೆ. ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ (Energy Security)

ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿ ಇಂಧನವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ. ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ (ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ತೈಲ) ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನಗಳ (ಸೌರ, ಪವನ) ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (Transport Infrastructure)

ರಸ್ತೆಗಳು (Roads):
ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತಮಾಲಾ ಪರಿಯೋಜನಾ (Bharatmala Pariyojana) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು, ಫೀಡರ್ ರಸ್ತೆಗಳು, ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.

ರೈಲ್ವೆ (Railways):
ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಆಧುನೀಕರಣವು ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.
* ಡೆಡಿಕೇಟೆಡ್ ಫ್ರೈಟ್ ಕಾರಿಡಾರ್ (DFCs): ಕೇವಲ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ. (ಉದಾ: ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ DFC ಗಳು). ಇದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲುಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
* ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ (Vande Bharat): ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸೆಮಿ-ಹೈಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲುಗಳು. ಇವು ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ.

ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಸಾರಿಗೆ (Ports & Waterways):
ಭಾರತದ 95% ರಷ್ಟು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ (ಗಾತ್ರದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ) ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾಗರಮಾಲಾ (Sagarmala) ಯೋಜನೆಯು ಬಂದರುಗಳ ಆಧುನೀಕರಣ, ಹೊಸ ಬಂದರುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ರಸ್ತೆ/ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ ಕಾಯ್ದೆ 2016 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 111 ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು (Airports):
ಉಡಾನ್ (UDAN) ಯೋಜನೆಯು ಟೈರ್-2 ಮತ್ತು ಟೈರ್-3 ನಗರಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದೆ.

2. ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (Digital Infrastructure)

• ಭಾರತ್‌ನೆಟ್ (BharatNet): ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.
• ಯುಪಿಐ (UPI Success Story): ಯೂನಿಫೈಡ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (UPI) ಭಾರತದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಮಾಡಿದೆ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (NPCI) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಆರ್ಥಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ (Financial Inclusion) ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.

3. ಬೃಹತ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳು

• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ (NIP): 2020-2025ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ₹111 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ಗುರಿ ಹೊಂದಿರುವ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಧನ (24%), ರಸ್ತೆಗಳು (18%), ನಗರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (17%) ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ (12%) ವಲಯಗಳಿಗೆ ಸಿಂಹಪಾಲು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ (PM Gati Shakti): ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್. 16 ವಿವಿಧ ಸಚಿವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಡಿ ತಂದು, ಯೋಜನೆಗಳ ವಿಳಂಬವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ.

4. ಇಂಧನ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ (Energy Economy)

ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಇಂಧನ ಬಳಕೆದಾರ ದೇಶವಾಗಿದೆ.
* ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (Installed Capacity Mix): ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು (Thermal) ಇನ್ನೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ (ಸುಮಾರು 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು). ಆದರೆ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದ ಪಾಲು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ (ಸುಮಾರು 42% - ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ). (ಇತ್ತೀಚಿನ CEA ವರದಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ).
* ಪಂಚಾಮೃತ ಗುರಿಗಳು (COP26, Glasgow):
1. 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ 500 GW ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ (Non-fossil) ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದು.
2. 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಇಂಧನ ಅಗತ್ಯಗಳ 50% ಅನ್ನು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದಿಂದ ಪೂರೈಸುವುದು.
3. 2070 ರ ವೇಳೆಗೆ 'ನೆಟ್ ಜೀರೋ' (Net Zero) ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಗುರಿ ಸಾಧನೆ.
* ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು (Solar Parks): ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಭಡ್ಲಾ (Bhadla) ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾವಗಡ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಜಲಜನಕ ಮಿಷನ್ (National Green Hydrogen Mission): ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಹಸಿರು ಜಲಜನಕವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಭಾರತವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಯೋಜನೆ.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

• ಪಾವಗಡ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್ (ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಳ): ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾವಗಡದಲ್ಲಿರುವ ಇದು 2050 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ.
• ಬೆಂಗಳೂರು ಉಪನಗರ ರೈಲು ಯೋಜನೆ (BSRP): K-RIDE (ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವಾಲಯದ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ) ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ.
• ನವಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು (NMPT): ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು (Major Port). ಇದು ಕಾಫಿ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಮತ್ತು ಗೋಡಂಬಿ ರಫ್ತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವಾರವಾಗಿದೆ.
• ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (KIA): ಇದರ ಹೊಸ ಟರ್ಮಿನಲ್-2 (T2) ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ.
• ಕರ್ನಾಟಕ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ನೀತಿ (2022-2027): ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 10 GW ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
• HAM (Hybrid Annuity Model) ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಹೂಡಿಕೆ ಪಾಲು 40% ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
• ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯು 7 ಪ್ರಮುಖ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು (ರಸ್ತೆ, ರೈಲ್ವೆ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಬಂದರು, ಸಮೂಹ ಸಾರಿಗೆ, ಜಲಮಾರ್ಗ, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್) ಆಧರಿಸಿದೆ.
• 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಇಂಧನ ಗುರಿ 500 GW ಆಗಿದೆ.
• ಭಾರತದ 'ನೆಟ್ ಜೀರೋ' (Net Zero) ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಗುರಿಯ ವರ್ಷ 2070.
• ಸಾಗರಮಾಲಾ ಯೋಜನೆಯು ಬಂದರು ಆಧಾರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ (Port-led development) ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
• ಭಾರತದ ಮೊದಲ ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ನವದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ವಾರಣಾಸಿ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸಿತು.
• ಭಾರತ್‌ನೆಟ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮೊದಲು NOFN (National Optical Fibre Network) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ (NIP) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೂಡಿಕೆ ಇಂಧನ ವಲಯಕ್ಕೆ (24%) ಮೀಸಲಾಗಿದೆ.
• ಹಸಿರು ಜಲಜನಕವನ್ನು (Green Hydrogen) ನೀರಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆ (Electrolysis) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾವಗಡ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು 'ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಳ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• UPI ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆ NPCI (National Payments Corporation of India).

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. 'ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ' (PM Gati Shakti) ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಹೇಳಿಕೆ ಸರಿಯಾಗಿದೆ?
   A) ಇದು ಕೇವಲ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.
   B) ಇದು ಬಹು-ಮಾದರಿ (Multi-modal) ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್ ಆಗಿದೆ.
   C) ಇದು ಕೃಷಿ ಸಾಲ ಮನ್ನಾ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
   D) ಇದು ಕೇವಲ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
   ಉತ್ತರ: (B) (ಇದು ವಿವಿಧ ಸಚಿವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಆಗಿದೆ).

2. ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ (PPP) 'HAM' ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಭರಿಸುವ ವೆಚ್ಚದ ಶೇಕಡಾವಾರು ಎಷ್ಟು?
   A) 100%
   B) 60%
   C) 40%
   D) 0%
   ಉತ್ತರ: (C) (Hybrid Annuity Model ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು 40% ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ 60% ಅನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಭರಿಸುತ್ತದೆ).

3. ಕಾಪ್-26 (COP26) ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ 'ಪಂಚಾಮೃತ' ಗುರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು ಯಾವ ವರ್ಷದ ವೇಳೆಗೆ 500 GW ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ?
   A) 2025
   B) 2030
   C) 2050
   D) 2070
   ಉತ್ತರ: (B) (2030 ರ ವೇಳೆಗೆ 500 GW ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ).

4. 'ಉಡಾನ್' (UDAN) ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವೇನು?
   A) ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಖಾಸಗೀಕರಣ.
   B) ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕೈಗೆಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.
   C) ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ.
   D) ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಆಧುನೀಕರಣ.
   ಉತ್ತರ: (B) (Ude Desh ka Aam Naagrik - ಟೈರ್-2 ಮತ್ತು ಟೈರ್-3 ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು).

5. ಕರ್ನಾಟಕದ 'ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಳ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೃಹತ್ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್ ಎಲ್ಲಿದೆ?
   A) ಚಳ್ಳಕೆರೆ
   B) ಪಾವಗಡ
   C) ರಾಯಚೂರು
   D) ಬಾದಾಮಿ
   ಉತ್ತರ: (B) (ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾವಗಡದಲ್ಲಿರುವ 2050 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೌರ ಪಾರ್ಕ್).

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ