1991ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು — LPG

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 1991ರ ವರ್ಷವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದಿಂದ ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ 'ಮಿಶ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ' (Mixed Economy) ಮತ್ತು 'ಲೈಸೆನ್ಸ್ ರಾಜ್' (Licence Raj) ಪದ್ಧತಿಯು 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಪಾವತಿ ಶಿಲ್ಕಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ (Balance of Payment Crisis) ಪಾರಾಗಲು ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹರಾವ್ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಡಾ. ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಜುಲೈ 24, 1991 ರಂದು ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು.

KPSC/KAS ಮತ್ತು UPSC ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವಿಷಯವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಉದಾರೀಕರಣ (Liberalisation), ಖಾಸಗೀಕರಣ (Privatisation) ಮತ್ತು ಜಾಗತೀಕರಣ (Globalisation) - ಅಂದರೆ LPG ನೀತಿಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಬಂಡವಾಳ ಹಿಂತೆಗೆತ (Disinvestment), ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆ (FDI) ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಾದ GST, IBC ಮತ್ತು PLI ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತು ನೇರ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಯು 1991ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಉದಾರೀಕರಣ (Liberalisation)

ಉದಾರೀಕರಣ ಎಂದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಅನಗತ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುವುದು. ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 'ಲೈಸೆನ್ಸ್ ರಾಜ್' ಅನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿ, ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ತೆರಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಹಣಕಾಸು ವಲಯದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ಸಡಿಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರವಾನಗಿ ರದ್ದತಿ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.

ಖಾಸಗೀಕರಣ (Privatisation)

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ (PSUs) ಮಾಲೀಕತ್ವ, ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಖಾಸಗೀಕರಣ. ಇದು ಬಂಡವಾಳ ಹಿಂತೆಗೆತ (Disinvestment) ಮತ್ತು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಮಾರಾಟ (Strategic Sale) ಮುಂತಾದ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ, ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊರತರುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ.

ಜಾಗತೀಕರಣ (Globalisation)

ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಜಾಗತೀಕರಣ. ಇದು ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲಿನ ಸುಂಕಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದು, ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಗೆ (FDI) ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮುಕ್ತ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. 1991ರ ಪಾವತಿ ಶಿಲ್ಕಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು (BoP Crisis Background)

1990-91ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಲ್ಫ್ ಯುದ್ಧದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಬೆಲೆಗಳು ಗಗನಕ್ಕೇರಿದವು. ಇದರಿಂದ ಭಾರತದ ಆಮದು ವೆಚ್ಚ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು (NRIs) ತಮ್ಮ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಭಾರತದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು (Forex Reserves) ಕೇವಲ $1.2 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಕುಸಿಯಿತು. ಇದು ಕೇವಲ 14 ದಿನಗಳ ಆಮದು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ (Bank of England) ಮತ್ತು ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ (UBS) ಗಳಲ್ಲಿ 67 ಟನ್ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಅಡವಿಟ್ಟು (Gold Pledge) ಸಾಲ ಪಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಅವಮಾನಕರ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ರಚನಾತ್ಮಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ (Structural Reforms) ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

2. ಉದಾರೀಕರಣದ ಕ್ರಮಗಳು (Liberalisation)

• ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರವಾನಗಿ ರದ್ದತಿ (End of Licence Raj): 1991ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿಯು ಕೇವಲ 18 ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲವುಗಳಿಗೆ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇವಲ 5 ವಲಯಗಳಿಗೆ (ಮದ್ಯ, ತಂಬಾಕು, ಅಪಾಯಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಫೋಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್/ರಕ್ಷಣಾ ಉಪಕರಣಗಳು) ಮಾತ್ರ ಪರವಾನಗಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
• MRTP ಕಾಯ್ದೆ ರದ್ದತಿ: ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧಿತ ವ್ಯಾಪಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ (MRTP Act, 1969) ಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಅದರ ಬದಲಿಗೆ 2002ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು (Competition Act) ತರಲಾಯಿತು.
• ಹಣಕಾಸು ವಲಯದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು: ನರಸಿಂಹಂ ಸಮಿತಿಯ (Narasimham Committee) ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. RBI ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು 'ನಿಯಂತ್ರಕ' (Regulator) ದಿಂದ 'ಸುಗಮಕಾರ' (Facilitator) ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.

3. ಖಾಸಗೀಕರಣದ ಕ್ರಮಗಳು (Privatisation)

• ಬಂಡವಾಳ ಹಿಂತೆಗೆತ (Disinvestment): ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಖಾಸಗಿಯವರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಇಲಾಖೆ DIPAM (Department of Investment and Public Asset Management) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಮಾರಾಟ (Strategic Sales): ಕೇವಲ ಷೇರುಗಳ ಮಾರಾಟವಲ್ಲದೆ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು (Management Control) ಸಹ ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದು.
• ಇತ್ತೀಚಿನ ಉದಾಹರಣೆ: ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ (Air India) ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಟಾಟಾ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ (Tata Group) ಶೇ. 100ರಷ್ಟು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದು ಖಾಸಗೀಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ.

4. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಕ್ರಮಗಳು (Globalisation)

• ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆ (FDI): ಅನೇಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 51 ರಿಂದ ಶೇ. 100 ರವರೆಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಾರ್ಗದ (Automatic Route) ಮೂಲಕ FDI ಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು.
• ವ್ಯಾಪಾರ ಸುಧಾರಣೆಗಳು: ಆಮದು ಸುಂಕಗಳನ್ನು (Import Tariffs) ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಮದು ಕೋಟಾಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು.
• ರೂಪಾಯಿ ಪರಿವರ್ತನೆ (Rupee Convertibility): 1994ರಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ (Current Account) ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೀಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಕಠಿಣವಾದ FERA (Foreign Exchange Regulation Act) ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ, ಉದಾರವಾದ FEMA (Foreign Exchange Management Act, 1999) ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.

5. ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ (Impact on Growth, Poverty, Inequality)

• ಬೆಳವಣಿಗೆ (Growth): 1991ರ ನಂತರ ಭಾರತದ GDP ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಏರಿತು. ದಶಕಗಳ ಕಾಲವಿದ್ದ 'ಹಿಂದೂ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ' (Hindu rate of growth - ಶೇ. 3.5) ಮುರಿದುಬಿದ್ದು, ಶೇ. 7-8ರ ಸರಾಸರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು.
• ಬಡತನ ಕಡಿತ (Poverty): ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಮೇಲೆ ಬಂದರು. ಸೇವಾ ವಲಯವು (Service Sector) ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.
• ಅಸಮಾನತೆ (Inequality): ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಒಂದು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಆದಾಯದ ಅಸಮಾನತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಕಂದಕ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಮಂತ-ಬಡವರ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿತು. ಕೃಷಿ ವಲಯವು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.

6. ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು (Second-generation Reforms & Continuity)

1991ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸರ್ಕಾರವು ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ:
* IBC (Insolvency and Bankruptcy Code, 2016): ವಿಫಲವಾದ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ NPA (Non-Performing Assets) ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಈ ಕಾಯ್ದೆ ತರಲಾಗಿದೆ.
* GST (ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ, 2017): 'ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ, ಒಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಒಂದು ತೆರಿಗೆ' ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಡಿ ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
* PLI ಯೋಜನೆಗಳು (Production Linked Incentive): ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ (Make in India) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ (Global Supply Chain) ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಲು ಈ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಸುಧಾರಣೆಗಳ ನಂತರದ ಷೇರುಪೇಟೆ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1991ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಫಲಾನುಭವಿ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಅಗ್ರಗಣ್ಯವಾಗಿದೆ. ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಉದಾರೀಕರಣದ ನೀತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು 'ಭಾರತದ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ' (Silicon Valley of India) ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.
* ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (IT Boom): STPI (Software Technology Parks of India) ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶದಿಂದಾಗಿ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್, ವಿಪ್ರೋದಂತಹ ದೇಶೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವು.
* FDI ಆಕರ್ಷಣೆ: ಕರ್ನಾಟಕವು ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಅಗ್ರ 3 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಏರೋಸ್ಪೇಸ್, ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Biotechnology) ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ (Start-up) ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ 1991ರ ನೀತಿಗಳೇ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಒದಗಿಸಿವೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• 1991ರ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಹೆಚ್ಚಿದ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಪಾವತಿ ಶಿಲ್ಕಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು (BoP Crisis).
• ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿಯನ್ನು ಜುಲೈ 24, 1991 ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
• ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹರಾವ್ ಅವರನ್ನು 'ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಪಿತಾಮಹ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರವಾನಗಿ (License) ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ 5.
• ಭಾರತವು 1994 ರಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ (Current Account) ರೂಪಾಯಿಯ ಪೂರ್ಣ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು.
• ಬಂಡವಾಳ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ (Capital Account) ರೂಪಾಯಿ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣ ಪರಿವರ್ತನೀಯವಾಗಿಲ್ಲ (ತಾರಾಪೋರ್ ಸಮಿತಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ್ದರೂ).
• FERA (1973) ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ FEMA (1999) ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
• MRTP ಕಾಯ್ದೆಯ ಬದಲಿಗೆ 2002 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕಾಯ್ದೆ (Competition Act) ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.
• ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಬಂಡವಾಳ ಹಿಂತೆಗೆತವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿ DIPAM (ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ).
• ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಟಾಟಾ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದು 'ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಬಂಡವಾಳ ಹಿಂತೆಗೆತ'ಕ್ಕೆ (Strategic Disinvestment) ಉದಾಹರಣೆ.
• 1991ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ನಂತರ ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಹಿಂದುಳಿಯಿತು.
• ಇತ್ತೀಚಿನ IBC (2016) ಮತ್ತು GST (2017) ಗಳನ್ನು 1991ರ ನಂತರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ