ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ನೈಜ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಜಿಡಿಪಿ (GDP) ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಆ ದೇಶದ ಜನತೆಯ ಜೀವನಮಟ್ಟ, ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರುದ್ಯೋಗ (Unemployment) ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (Human Development) ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆಯು ಬಡತನಕ್ಕೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ (HDI) ದೇಶದ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. KPSC ಮತ್ತು UPSC ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವಿಷಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ವಿಧಗಳು, ಮಾಪನ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತವು ಪ್ರಸ್ತುತ "ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶ" (Demographic Dividend) ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದರೆ, ದುಡಿಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅವಲಂಬಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಈ ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ಸದುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಕ್ತ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಆದರೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ "ಉದ್ಯೋಗ ವಿಹೀನ ಬೆಳವಣಿಗೆ" (Jobless Growth) ಎಂಬ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಆತಂಕಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಸ್ವರೂಪ, ಅದನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಪಿಎಲ್ಎಫ್‌ಎಸ್ (PLFS) ವರದಿಗಳು, ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳು (SDGs) ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ನಿರುದ್ಯೋಗ (Unemployment)

ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೇತನ ದರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆಯದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರುದ್ಯೋಗವನ್ನು ಅಳೆಯುವಾಗ ಕೇವಲ ದುಡಿಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 15-59 ವರ್ಷಗಳು) ಜನರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (Human Development)

ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ಹೆಚ್ಚಳವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಜನರ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಇದು ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಹಬೂಬ್ ಉಲ್ ಹಕ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅಮರ್ತ್ಯ ಸೇನ್ ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.

ಉದ್ಯೋಗ ವಿಹೀನ ಬೆಳವಣಿಗೆ (Jobless Growth)

ಆರ್ಥಿಕತೆಯು (ಜಿಡಿಪಿ) ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು "ಉದ್ಯೋಗ ವಿಹೀನ ಬೆಳವಣಿಗೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೇವಾ ವಲಯದ ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರೂ, ಅದು ಬಂಡವಾಳ-ಸಾಂದ್ರಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ (Capital-intensive) ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತಜ್ಞರ ವಾದ.

ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶ (Demographic Dividend)

ಒಂದು ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ (15-59 ವರ್ಷ) ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವು, ದುಡಿಯದ (ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರು) ಜನರ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾಗ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ

ಕೋಷ್ಟಕ 1: ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮಾಪನದ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು (PLFS ಆಧಾರಿತ)

ಕೋಷ್ಟಕ 2: ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

(ಗಮನಿಸಿ: ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯುವ ಮುನ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ವರ್ಷದ ಅಪ್ಡೇಟ್ ಆದ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ).

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ ನಕ್ಷೆ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ನಿರುದ್ಯೋಗದ ವಿಧಗಳು (Types of Unemployment)

ಭಾರತದಂತಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗವು ವಿವಿಧ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
* ರಚನಾತ್ಮಕ ನಿರುದ್ಯೋಗ (Structural Unemployment): ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ನಿರುದ್ಯೋಗ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿರುವ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಿಗೂ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗದಿದ್ದಾಗ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. (ಉದಾ: ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಹಳೆಯ ಕೌಶಲ್ಯದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು).
* ಘರ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿರುದ್ಯೋಗ (Frictional Unemployment): ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತೊಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನಿರುದ್ಯೋಗ.
* ಆವರ್ತಕ ನಿರುದ್ಯೋಗ (Cyclical Unemployment): ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತದ (Recession) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ನಿರುದ್ಯೋಗ. ಭಾರತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
* ಮರೆಮಾಚಿದ ಅಥವಾ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನ ನಿರುದ್ಯೋಗ (Disguised Unemployment): ಒಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸೀಮಾಂತ ಉತ್ಪಾದಕತೆ (Marginal Productivity) ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
* ಋತುಮಾನದ ನಿರುದ್ಯೋಗ (Seasonal Unemployment): ವರ್ಷದ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸವಿದ್ದು, ಉಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದಿರುವುದು. ಕೃಷಿ, ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ.
* ವಿದ್ಯಾವಂತ ನಿರುದ್ಯೋಗ (Educated Unemployment): ಪದವಿ ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಸೂಕ್ತ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆಯದಿರುವುದು. ಭಾರತದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.

2. ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಮಾಪನ: PLFS ಮತ್ತು ಇತರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಹಿಂದೆ NSSO (National Sample Survey Office) ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. 2017 ರಿಂದ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕಚೇರಿ (NSO) ಆವರ್ತಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ ಸಮೀಕ್ಷೆ (Periodic Labour Force Survey - PLFS) ಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.
* PLFS ನ ಉದ್ದೇಶ: ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ (Current Weekly Status - CWS ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ (Usual Status ಮತ್ತು CWS ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ) ಉದ್ಯೋಗದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು.
* ಮಾಪನದ ಸ್ಥಿತಿಗಳು:
* Usual Principal Status (UPS): ಕಳೆದ 365 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.
* Current Weekly Status (CWS): ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಹಿಂದಿನ 7 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 1 ಗಂಟೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.

3. ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ (Human Development Index - HDI)

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (UNDP) 1990 ರಿಂದ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ. HDI ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 3 ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 4 ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
1. ಆರೋಗ್ಯ (Health): ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಜೀವಿತಾವಧಿ (Life expectancy at birth).
2. ಶಿಕ್ಷಣ (Education): ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸರಾಸರಿ ವರ್ಷಗಳು (Mean years of schooling) ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ವರ್ಷಗಳು (Expected years of schooling).
3. ಜೀವನಮಟ್ಟ (Standard of Living): ತಲಾದಾಯ - ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯ ಸಮಾನತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ (GNI per capita at PPP in USD).
HDI ಮೌಲ್ಯವು 0 ಯಿಂದ 1 ರವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. 1 ರ ಸಮೀಪವಿದ್ದಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೆಚ್ಚು.

4. ಬಹು ಆಯಾಮದ ಬಡತನ ಸೂಚ್ಯಂಕ (Multidimensional Poverty Index - MPI)

ಕೇವಲ ಆದಾಯದ ಕೊರತೆಯೊಂದೇ ಬಡತನವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು MPI ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. UNDP ಮತ್ತು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಬಡತನ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಉಪಕ್ರಮ (OPHI) ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ MPI ಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವನಮಟ್ಟ ಎಂಬ 3 ಆಯಾಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 10 ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಉದಾ: ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ, ಶಿಶು ಮರಣ, ಅಡುಗೆ ಇಂಧನ, ಶೌಚಾಲಯ, ನೀರು ಇತ್ಯಾದಿ).
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ MPI: ನೀತಿ ಆಯೋಗವು ಭಾರತದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ MPI ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 12 ಸೂಚಕಗಳಿದ್ದು, 'ತಾಯಿಯ ಆರೋಗ್ಯ' ಮತ್ತು 'ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ' ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

5. ಲಿಂಗ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು (Gender Indices)

• ಲಿಂಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ (GDI): ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ HDI ಸಾಧನೆಗಳ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ.
• ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ (GII): ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯ (Reproductive health), ಸಬಲೀಕರಣ (Empowerment - ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (Labour market participation) ಎಂಬ ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ.

6. ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳು (SDGs) ಮತ್ತು ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಸೂಚ್ಯಂಕ

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು 2015 ರಲ್ಲಿ 17 ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳನ್ನು (2030 ರೊಳಗೆ ಸಾಧಿಸಲು) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. (ಉದಾ: SDG 1-ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, SDG 4-ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ, SDG 8-ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ). ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ನೀತಿ ಆಯೋಗವು SDG India Index ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

7. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಲ್ ಇಂಡಿಯಾ

ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಕಿರಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಯುವಶಕ್ತಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಕೌಶಲ್ಯ ಒದಗಿಸಲು 2015 ರಲ್ಲಿ 'ಸ್ಕಿಲ್ ಇಂಡಿಯಾ' (Skill India Mission) ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ್ ವಿಕಾಸ್ ಯೋಜನೆ (PMKVY) ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಕೌಶಲ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶವು "ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಪತ್ತು" (Demographic Disaster) ಆಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಕೌಶಲ್ಯ ಭಾರತ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

• ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿ: ಕರ್ನಾಟಕವು ತನ್ನದೇ ಆದ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿಯನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು HDI ನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ರಾಯಚೂರು, ಯಾದಗಿರಿ ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಡಾ. ಡಿ.ಎಂ. ನಂಜುಂಡಪ್ಪ ಸಮಿತಿ ವರದಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಕೌಶಲ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ (Kaushalya Karnataka): ಯುವಕರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು 'ಕೌಶಲ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ' ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, 'ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ' ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ: PLFS ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕರ್ನಾಟಕದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ತುಸು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ, ಐಟಿ (IT) ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಲಯದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ಕೃಷಿ ಅವಲಂಬಿತ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಮಾಚಿದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

1. ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು (HDI) ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1990 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.
2. HDI ಯ ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳು: ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಲಾದಾಯ.
3. ಮರೆಮಾಚಿದ ನಿರುದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ (Disguised Unemployment) ಸೀಮಾಂತ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಸೊನ್ನೆ (Zero) ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
4. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ NSO ದ PLFS ವರದಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
5. ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನಿರುದ್ಯೋಗವನ್ನು ಆವರ್ತಕ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
6. ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ MPI ಒಟ್ಟು 12 ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
7. SDG ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೀತಿ ಆಯೋಗ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
8. ಮಹಬೂಬ್ ಉಲ್ ಹಕ್ ಮತ್ತು ಅಮರ್ತ್ಯ ಸೇನ್ HDI ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪಿತಾಮಹರು.
9. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮರೆಮಾಚಿದ ನಿರುದ್ಯೋಗವು ಕೃಷಿ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ.
10. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶವು 15 ರಿಂದ 59 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.
11. ಉದ್ಯೋಗ ವಿಹೀನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎಂದರೆ ಜಿಡಿಪಿ ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗದಿರುವುದು.
12. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ HDI ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಯಾದಗಿರಿ/ರಾಯಚೂರು ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿವೆ (ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ).

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ