ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು — ಷೇರುಪೇಟೆ, SEBI

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಂಡವಾಳ ರಚನೆ (Capital Formation) ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬಳಿ ಇರುವ ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಕ ವಲಯಗಳಿಗೆ (ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ) ಹೂಡಿಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ 'ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ' (Financial Market) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಣದ ಕೊರತೆ ಇರುವವರು ಮತ್ತು ಹಣದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಇರುವವರ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KAS, FDA, SDA) ಮತ್ತು ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಷೇರುಪೇಟೆಗಳು (BSE, NSE), ಸೆಬಿ (SEBI) ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸಾಧನಗಳು (T-Bills, CPs) ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳ (FDI, FPI) ಮೇಲಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಯು ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (Money Market)

ಇದು ಅಲ್ಪಾವಧಿ (ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ) ನಿಧಿಗಳ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಎರವಲು ಪಡೆಯುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳೆಂದರೆ:
* ಕರೆ ಹಣ (Call Money): ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ನಗದು ಮೀಸಲು ಅನುಪಾತ (CRR) ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ದಿನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
* ಖಜಾನೆ ಬಿಲ್ಲುಗಳು (Treasury Bills / T-Bills): ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ RBI ಮೂಲಕ ಹೊರಡಿಸುವ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳು. ಇವು 91, 182 ಮತ್ತು 364 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿವೆ.
* ವಾಣಿಜ್ಯ ಪತ್ರಗಳು (Commercial Papers - CPs): ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಬಂಡವಾಳಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಡಿಸುವ ಅಸುರಕ್ಷಿತ ಪ್ರಾಮಿಸರಿ ನೋಟುಗಳು.
* ಠೇವಣಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು (Certificate of Deposits - CDs): ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಠೇವಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊರಡಿಸುವ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಪತ್ರಗಳು.

ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (Capital Market)

ಇದು ದೀರ್ಘಾವಧಿ (ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು) ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸೆಬಿ (SEBI) ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
* ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (Primary Market): ಕಂಪನಿಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹೊಸ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಬಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ವಿತರಿಸಿ ಬಂಡವಾಳ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. (ಉದಾ: IPO - Initial Public Offering).
* ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (Secondary Market): ಈಗಾಗಲೇ ವಿತರಿಸಲಾದ ಷೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ನಡುವೆ ಖರೀದಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಇದನ್ನೇ ನಾವು 'ಷೇರುಪೇಟೆ' (Stock Exchange) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ

ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವರ್ಷ:
| ಸಂಸ್ಥೆ / ಸೂಚ್ಯಂಕ | ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವರ್ಷ | ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | ವಿಶೇಷತೆ |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| BSE (ಬಾಂಬೆ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್) | 1875 | ಮುಂಬೈ | ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಷೇರುಪೇಟೆ |
| NSE (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್) | 1992 | ಮುಂಬೈ | ವಹಿವಾಟು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಷೇರುಪೇಟೆ |
| SEBI (ಸೆಬಿ) | 1988 (1992 ರಲ್ಲಿ ಶಾಸನಬದ್ಧ) | ಮುಂಬೈ | ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿಯಂತ್ರಕ |

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಬಾಂಬೆ ಷೇರುಪೇಟೆ (ಬಿಎಸ್‌ಇ) (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

ಷೇರುಪೇಟೆಗಳು (Stock Exchanges)

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಷೇರುಪೇಟೆಗಳಿವೆ:
1. ಬಾಂಬೆ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ (BSE): 1875 ರಲ್ಲಿ 'ದಿ ನೇಟಿವ್ ಶೇರ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಬ್ರೋಕರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್' ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸೆನ್ಸೆಕ್ಸ್ (Sensex), ಇದು BSE ಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತವಾದ 30 ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುವ ಕಂಪನಿಗಳ ಷೇರು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.
2. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ (NSE): 1992 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಇದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ವಹಿವಾಟು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚ್ಯಂಕ ನಿಫ್ಟಿ 50 (Nifty 50), ಇದು 50 ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಸೆಬಿ (SEBI - Securities and Exchange Board of India)

ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು 1988 ರಲ್ಲಿ SEBI ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಹರ್ಷದ್ ಮೆಹ್ತಾ ಹಗರಣದ ನಂತರ, 1992 ರ SEBI ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ ಇದಕ್ಕೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ (Statutory) ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಸೆಬಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು:
* ಷೇರುಪೇಟೆಗಳ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು.
* ಇನ್ಸೈಡರ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ (Insider Trading) ಅನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.
* ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದು (SCORES ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ).
* ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೋಕರ್‌ಗಳ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ.

ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳು: FII, FDI, FPI

• FDI (Foreign Direct Investment - ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆ): ವಿದೇಶಿ ಕಂಪನಿಯೊಂದು ಭಾರತದ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 10% ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದುವುದು. ಇದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• FPI (Foreign Portfolio Investment - ವಿದೇಶಿ ಪೋರ್ಟ್ಫೋಲಿಯೋ ಹೂಡಿಕೆ): ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಭಾರತೀಯ ಷೇರುಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಷೇರುಗಳು, ಬಾಂಡ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಹೂಡಿಕೆ (10% ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ).
• FII (Foreign Institutional Investors): ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು ಭಾರತದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು FII ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ (ಇದು FPI ಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ).

ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು SIP

ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ನುರಿತ ಫಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಷೇರು ಮತ್ತು ಬಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್.
* SIP (Systematic Investment Plan): ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ವಿಧಾನ. ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಏರಿಳಿತಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ (Rupee Cost Averaging).

ಉತ್ಪನ್ನಗಳು (Derivatives)

ಡಿರೈವೇಟಿವ್ಸ್ ಎಂದರೆ ತಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬೇರೊಂದು ಆಸ್ತಿಯಿಂದ (Underlying Asset - ಉದಾ: ಷೇರು, ಚಿನ್ನ, ಕರೆನ್ಸಿ) ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಣಕಾಸು ಒಪ್ಪಂದಗಳು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್ (Futures) ಮತ್ತು ಆಪ್ಷನ್ಸ್ (Options) ಎಂಬ ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಬೆಲೆ ಏರಿಳಿತಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು (Hedging) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸರಕು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (Commodity Market)

ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಮುಂತಾದ ಸರಕುಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಯುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ MCX (Multi Commodity Exchange) ಮತ್ತು NCDEX (National Commodity & Derivatives Exchange) ಪ್ರಮುಖ ಸರಕು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನೂ ಸಹ SEBI ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಸೆಬಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

• ಬೆಂಗಳೂರು ಷೇರುಪೇಟೆ (BgSE): ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 1963 ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಷೇರುಪೇಟೆಯಾಗಿದ್ದ ಇದು, ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ SEBI ಯ ಹೊಸ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಹಿವಾಟನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, NSE ಮತ್ತು BSE ಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು.
• ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ಮತ್ತು IPO ಗಳು: ಇಂದು ಬೆಂಗಳೂರು ಭಾರತದ 'ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ' ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಯೂನಿಕಾರ್ನ್ ಕಂಪನಿಗಳು (ಉದಾ: Swiggy, Ola ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ) ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ (IPO) ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿವೆ.
• ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಜಾಗೃತಿ: ಕರ್ನಾಟಕವು ಡಿಮ್ಯಾಟ್ (Demat) ಖಾತೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ SIP ಮೂಲಕ) ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಷೇರುಪೇಟೆ ಬಾಂಬೆ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ (BSE) - ಸ್ಥಾಪನೆ 1875.
• SEBI ಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ (Statutory) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರಕಿದ್ದು 1992 ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ.
• ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು (Money Market) RBI ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರೆ, ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು (Capital Market) SEBI ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಖಜಾನೆ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು (T-Bills) ಕೇವಲ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮಾತ್ರ ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲ.
• T-Bills ಗರಿಷ್ಠ 364 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
• 'ಬುಲ್' (Bull) ಮತ್ತು 'ಬೇರ್' (Bear) ಪದಗಳು ಷೇರುಪೇಟೆಯ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುಸಿತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.
• IPO ಎಂದರೆ Initial Public Offering, ಕಂಪನಿಯೊಂದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಷೇರುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು.
• FPO ಎಂದರೆ Follow-on Public Offer, ಈಗಾಗಲೇ ಷೇರುಪೇಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತೆ ಹೊಸ ಷೇರುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು.
• ಇನ್ಸೈಡರ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ (Insider Trading) ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು SEBI ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.
• SCORES (SEBI Complaints Redress System) ಎಂಬುದು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ದೂರುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ SEBI ಯ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಆಗಿದೆ.
• ನಿಫ್ಟಿ 50 (Nifty 50) NSE ಯ ಸೂಚ್ಯಂಕವಾಗಿದ್ದು, 50 ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಸೆನ್ಸೆಕ್ಸ್ (Sensex) BSE ಯ ಸೂಚ್ಯಂಕವಾಗಿದ್ದು, 30 ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ಭಾರತೀಯ ಷೇರುಪೇಟೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಗೆ (SEBI) ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು?
   A) 1988
   B) 1991
   C) 1992
   D) 1995
   ಉತ್ತರ: (C) (ವಿವರಣೆ: SEBI 1988 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದರೂ, 1992 ರ SEBI ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿತು.)

2. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು (Money Market) ಯಾರು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ?
   A) ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ
   B) SEBI
   C) RBI (ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್)
   D) NITI ಆಯೋಗ
   ಉತ್ತರ: (C) (ವಿವರಣೆ: 1 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು RBI ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.)

3. ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಷೇರುಪೇಟೆ ಯಾವುದು?
   A) ಟೋಕಿಯೋ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್
   B) ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ (NSE)
   C) ಶಾಂಘೈ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್
   D) ಬಾಂಬೆ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ (BSE)
   ಉತ್ತರ: (D) (ವಿವರಣೆ: BSE 1875 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ.)

4. ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 10 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರೆ ಅದನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?
   A) FPI
   B) FDI
   C) FII
   D) ECB
   ಉತ್ತರ: (B) (ವಿವರಣೆ: 10% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆ (FDI) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.)

5. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಹೊರಡಿಸುವ ಖಜಾನೆ ಬಿಲ್ಲುಗಳ (Treasury Bills) ಗರಿಷ್ಠ ಅವಧಿ ಎಷ್ಟು?
   A) 91 ದಿನಗಳು
   B) 182 ದಿನಗಳು
   C) 364 ದಿನಗಳು
   D) 5 ವರ್ಷಗಳು
   ಉತ್ತರ: (C) (ವಿವರಣೆ: T-Bills ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಸಾಧನಗಳಾಗಿದ್ದು, ಗರಿಷ್ಠ 364 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿವೆ.)

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ