ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ, ಬಂಡವಾಳ ಹರಿವು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಸಮನ್ವಯದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ (IMF), ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ (World Bank), ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಘಟನೆ (WTO) ಮುಂತಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (International Economic Institutions) ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿವೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

KPSC (KAS) ಮತ್ತು UPSC ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವಿಷಯವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವರದಿಗಳು, ಅವುಗಳ ರಚನೆ, ಭಾರತದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ (Quotas/Voting rights), ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೃಂಗಸಭೆಗಳ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ G20) ಬಗ್ಗೆ ನೇರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ WTO ಕೃಷಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳು, ಬ್ರಿಕ್ಸ್ (BRICS) ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಂದ (RCEP) ಭಾರತವು ಹೊರಗುಳಿದ ಕಾರಣಗಳಂತಹ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾರ್ಥಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ವಿಶೇಷ ಸೆಳೆಯುವ ಹಕ್ಕುಗಳು (SDR - Special Drawing Rights)

ಇದು 1969 ರಲ್ಲಿ IMF ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ (International reserve asset). ಇದನ್ನು 'ಪೇಪರ್ ಗೋಲ್ಡ್' (Paper Gold) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. SDR ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಕರೆನ್ಸಿಗಳ ಬುಟ್ಟಿಯ (Basket of currencies) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: US ಡಾಲರ್, ಯುರೋ, ಚೀನೀ ಯುವಾನ್ (Renminbi), ಜಪಾನೀಸ್ ಯೆನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೌಂಡ್.

ಕೋಟಾ ಮತ್ತು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು (Quotas and Voting Power)

IMF ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೂ ಒಂದು 'ಕೋಟಾ' ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಆ ದೇಶದ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ದೇಶವು ಪಾವತಿಸುವ ಚಂದಾದಾರಿಕೆಯ ಮೊತ್ತ, ಅದು ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಸಾಲದ ಮಿತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು (Voting power) ಈ ಕೋಟಾ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

ಬೇಲ್ ಔಟ್ (Bailouts)

ಒಂದು ದೇಶವು ತೀವ್ರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಾವತಿ ಶಿಲ್ಕು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು - BOP crisis) ಸಿಲುಕಿದಾಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತವನ್ನು ತಡೆಯಲು IMF ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನೀಡುವ ತುರ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು 'ಬೇಲ್ ಔಟ್' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. 1991 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಇಂತಹ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳು ಪಡೆದಿವೆ.

ಬಹುಪಕ್ಷೀಯತೆ (Multilateralism)

ಮೂರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ, ವ್ಯಾಪಾರ ಅಥವಾ ಭದ್ರತಾ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. WTO ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ

(ಗಮನಿಸಿ: ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬದಲಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೂ ಮುನ್ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ).

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಐಎಂಎಫ್ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ (IMF)

1944 ರ ಬ್ರೆಟನ್ ವುಡ್ಸ್ ಸಮ್ಮೇಳನದ (Bretton Woods Conference) ಫಲವಾಗಿ IMF ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು. ಇವೆರಡನ್ನೂ 'ಬ್ರೆಟನ್ ವುಡ್ಸ್ ಅವಳಿಗಳು' (Bretton Woods Twins) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಕಾರ್ಯಗಳು: ಜಾಗತಿಕ ವಿತ್ತೀಯ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು, ಪಾವತಿ ಶಿಲ್ಕು (BOP) ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡುವುದು.
* ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. IMF ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕೋಟಾ ಪ್ರಸ್ತುತ 2.75% ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಎಂಟನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೋಟಾ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ.

2. ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗುಂಪು (World Bank Group - WBG)

ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲ, ಇದು ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ:
1. IBRD (International Bank for Reconstruction and Development): ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ IBRD ಮತ್ತು IDA ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ 'ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ).
2. IDA (International Development Association): ಬಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಬಡ್ಡಿರಹಿತ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಸಾಲಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕಿನ 'ಮೃದು ಸಾಲದ ಕಿಟಕಿ' (Soft loan window) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
3. IFC (International Finance Corporation): ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.
4. MIGA (Multilateral Investment Guarantee Agency): ರಾಜಕೀಯ ಅಪಾಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ (FDI) ವಿಮೆ/ಖಾತರಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
5. ICSID (International Centre for Settlement of Investment Disputes): ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ICSID ಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ (ಕಾರಣ: ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ವಾದ). ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ.

3. ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಘಟನೆ (WTO)

1947 ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ GATT (General Agreement on Tariffs and Trade) ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ, 1995 ರ ಜನವರಿ 1 ರಂದು ಉರುಗ್ವೆ ಸುತ್ತಿನ ಮಾತುಕತೆಗಳ (Uruguay Round) ನಂತರ WTO ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
* ಪ್ರಮುಖ ಒಪ್ಪಂದಗಳು:
* TRIPS (Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights): ಪೇಟೆಂಟ್, ಕಾಪಿರೈಟ್ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳ (GI Tags) ರಕ್ಷಣೆ.
* AoA (Agreement on Agriculture): ಕೃಷಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳಾಗಿ (Boxes) ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
* Green Box: ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸದ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು (ಉದಾ: ಸಂಶೋಧನೆ, ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆ) - ಇದಕ್ಕೆ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ.
* Blue Box: ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಷರತ್ತಿನ ಮೇರೆಗೆ ನೀಡುವ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು.
* Amber Box: ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುವ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು (ಉದಾ: MSP, ರಸಗೊಬ್ಬರ ಸಬ್ಸಿಡಿ). ಇದನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು.
* ಭಾರತದ ನಿಲುವು: ಕೃಷಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ MSP ಮತ್ತು PDS ಗಾಗಿ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ) ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಬಲವಾದ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿದೆ. 2013 ರ ಬಾಲಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು 'ಶಾಂತಿ ಷರತ್ತು' (Peace Clause) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ PDS ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

4. ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು (Multilateral Development Banks)

• ADB (Asian Development Bank): 1966 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಭಾರತವು 4ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಷೇರುದಾರ.
• NDB (New Development Bank): 2014 ರ ಬ್ರಿಕ್ಸ್ (BRICS) ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ (ಫೋರ್ಟಲೆಜಾ ಘೋಷಣೆ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ 5 ಸ್ಥಾಪಕ ದೇಶಗಳು (ಬ್ರೆಜಿಲ್, ರಷ್ಯಾ, ಭಾರತ, ಚೀನಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ) ಸಮಾನ ಷೇರು ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
• AIIB (Asian Infrastructure Investment Bank): 2016 ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಚೀನಾ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಭಾರತವು ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಷೇರುದಾರನಾಗಿದೆ.

5. G20 ಮತ್ತು OECD

• G20: 1999 ರ ಏಷ್ಯಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವಿಶ್ವದ 19 ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ (EU) ವೇದಿಕೆ. 2023 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು G20 ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿತ್ತು. ಇದರ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ "ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಂ - ಒಂದು ಭೂಮಿ, ಒಂದು ಕುಟುಂಬ, ಒಂದು ಭವಿಷ್ಯ" ಆಗಿತ್ತು. ನವದೆಹಲಿ ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು (African Union) G20 ಯ ಖಾಯಂ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
• OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development): ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ 38 ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಇದರ ಸದಸ್ಯನಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿದೆ.

6. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು (Regional Groupings)

• ASEAN: ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ 10 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ. ಭಾರತವು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು (FTA) ಹೊಂದಿದೆ.
• RCEP (Regional Comprehensive Economic Partnership): ASEAN ಮತ್ತು ಅದರ 5 FTA ಪಾಲುದಾರರ (ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) ನಡುವಿನ ಬೃಹತ್ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದ.
• ಭಾರತವು RCEP ಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಲು ಕಾರಣಗಳು (2019): ಚೀನಾದಿಂದ ಅಗ್ಗದ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರವಾಹದಿಂದಾಗಿ ದೇಶೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಆಮದಿನಿಂದ ಭಾರತದ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಹೊಡೆತ, ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಲಯಕ್ಕೆ (Services sector) ಸೂಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ ಸಿಗದಿರುವುದು.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಡಬ್ಲ್ಯುಟಿಒ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ:
* ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್: ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸುಧಾರಣಾ ಯೋಜನೆ (KSHIP), ಕರ್ನಾಟಕ ಜಲಧಾರೆ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿದೆ.
* ADB ಮತ್ತು AIIB: ಬೆಂಗಳೂರು ಮೆಟ್ರೋ (Namma Metro) ಯೋಜನೆಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ADB ಮತ್ತು AIIB ಗಳು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ.
* ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ G20: 2023 ರ ಭಾರತದ G20 ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಭೆಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜರುಗಿದವು. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• IMF ನ SDR ಕರೆನ್ಸಿ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 2016 ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ 'ಯುವಾನ್' (Renminbi) ಅನ್ನು 5ನೇ ಕರೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
• ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಮೂಹದ ICSID ಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿಲ್ಲ.
• IDA ಯನ್ನು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕಿನ 'ಮೃದು ಸಾಲದ ಕಿಟಕಿ' (Soft Loan Window) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• WTO ಯ ಕೃಷಿ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ (AoA) 'ಅಂಬರ್ ಬಾಕ್ಸ್' (Amber Box) ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
• ಬ್ರಿಕ್ಸ್ (BRICS) ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ NDB ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಚೀನಾದ ಶಾಂಘೈನಲ್ಲಿದೆ.
• AIIB ಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಗರಿಷ್ಠ ಷೇರು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಭಾರತವು 2ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
• 2023 ರ G20 ನವದೆಹಲಿ ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಯೂನಿಯನ್ (AU) 21ನೇ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು.
• RCEP ಒಪ್ಪಂದವು ಪ್ರಸ್ತುತ 15 ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ (ಭಾರತ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ).
• ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ 'Ease of Doing Business' ವರದಿಯನ್ನು 2021 ರಲ್ಲಿ ಡೇಟಾ ಅಕ್ರಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
• TRIPS ಒಪ್ಪಂದವು ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ (IPR) ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
• GATT ಅನ್ನು 1995 ರಲ್ಲಿ WTO ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು (ಮರಕೇಶ್ ಒಪ್ಪಂದ).
• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ (IMF) 'ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಔಟ್‌ಲುಕ್' (WEO) ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. IMF ನ ವಿಶೇಷ ಸೆಳೆಯುವ ಹಕ್ಕುಗಳ (SDR) ಕರೆನ್ಸಿ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಕರೆನ್ಸಿ ಸೇರಿಲ್ಲ?
   A) US ಡಾಲರ್
   B) ಜಪಾನೀಸ್ ಯೆನ್
   C) ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ
   D) ಚೀನೀ ಯುವಾನ್
   ಉತ್ತರ: (C)
   ವಿವರಣೆ: SDR ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 5 ಕರೆನ್ಸಿಗಳಿವೆ - ಡಾಲರ್, ಯುರೋ, ಯುವಾನ್, ಯೆನ್ ಮತ್ತು ಪೌಂಡ್. ರೂಪಾಯಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ.

2. ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗುಂಪಿನ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಭಾರತ ಹೊಂದಿಲ್ಲ?
   A) IBRD
   B) IDA
   C) MIGA
   D) ICSID
   ಉತ್ತರ: (D)
   ವಿವರಣೆ: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೂಡಿಕೆ ವಿವಾದಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥ ಕೇಂದ್ರದ (ICSID) ನಿಯಮಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳ ಪರವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಇದರ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿಲ್ಲ.

3. WTO ಯ ಕೃಷಿ ಒಪ್ಪಂದದ (AoA) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ (MSP) ಯಾವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ (Box) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ?
   A) ಗ್ರೀನ್ ಬಾಕ್ಸ್ (Green Box)
   B) ಬ್ಲೂ ಬಾಕ್ಸ್ (Blue Box)
   C) ಅಂಬರ್ ಬಾಕ್ಸ್ (Amber Box)
   D) ರೆಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ (Red Box)
   ಉತ್ತರ: (C)
   ವಿವರಣೆ: MSP ಯು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುವ ಸಬ್ಸಿಡಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಅಂಬರ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

4. ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ (NDB) ಅನ್ನು ಯಾವ ಗುಂಪಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು?
   A) G20
   B) BRICS
   C) ASEAN
   D) SAARC
   ಉತ್ತರ: (B)
   ವಿವರಣೆ: 2014 ರ ಫೋರ್ಟಲೆಜಾ ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ BRICS ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು NDB ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಶಾಂಘೈನಲ್ಲಿದೆ.

5. ಭಾರತವು RCEP (Regional Comprehensive Economic Partnership) ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೇನು?
   A) ಅಮೆರಿಕದ ಒತ್ತಡ
   B) ಚೀನಾದಿಂದ ಅಗ್ಗದ ವಸ್ತುಗಳ ಆಮದು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮದ ಭೀತಿ
   C) RCEP ದೇಶಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸದಸ್ಯತ್ವ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದು
   D) WTO ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ
   ಉತ್ತರ: (B)
   ವಿವರಣೆ: ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ/ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ರೈತರಿಗೆ ಆಗುವ ನಷ್ಟವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಭಾರತ 2019 ರಲ್ಲಿ RCEP ಯಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು.

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ