ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು (ಲೋಕಸಭೆ–ರಾಜ್ಯಸಭೆ)
ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು (ವಿಧಿ 79–122)
ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಹತ್ವ: "ಲೋಕಸಭೆ vs ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಹೋಲಿಕೆ", "ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆ ಯಾವ ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಂಡನೆ", "ಕರ್ನಾಟಕದ ಲೋಕಸಭಾ-ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳು" — ಇವು ಪ್ರತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸ್ಥಿರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.
1. ರಚನೆ (ವಿಧಿ 79)
ಸಂಸತ್ತು = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ + ರಾಜ್ಯಸಭೆ + ಲೋಕಸಭೆ — "ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಭಾಗ" ಎಂಬ ಅಂಶವೇ ಹೇಳಿಕೆ-ಪ್ರಶ್ನೆ (ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ — ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾದರಿ).
2. ಲೋಕಸಭೆ vs ರಾಜ್ಯಸಭೆ (ಮಾಸ್ಟರ್ ಹೋಲಿಕೆ ಕೋಷ್ಟಕ)
| ಅಂಶ | ಲೋಕಸಭೆ | ರಾಜ್ಯಸಭೆ |
|---|---|---|
| ಗರಿಷ್ಠ ಬಲ | 552 (104ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ನಂತರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ 550) | 250 (238 ಚುನಾಯಿತ + 12 ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ) |
| ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಲ | 543 ಚುನಾಯಿತ | 245 (233 + 12) |
| ಅವಧಿ | 5 ವರ್ಷ (ವಿಸರ್ಜನೆ ಸಾಧ್ಯ) | ಶಾಶ್ವತ ಸದನ — 1/3 ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರತಿ 2 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ನಿವೃತ್ತಿ; ಸದಸ್ಯ ಅವಧಿ 6 ವರ್ಷ |
| ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು | 25 | 30 |
| ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ | ಸ್ಪೀಕರ್ (ಸದನದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ) | ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (ಪದನಿಮಿತ್ತ ಸಭಾಪತಿ — ಸದನದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲ!) — ಟ್ರಿಕ್ ಅಂಶ |
| ಕರ್ನಾಟಕದ ಸ್ಥಾನ | 28 | 12 — ಎರಡೂ ಸಂಖ್ಯೆ KPSC ಖಚಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ |
3. ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು (ಯಾವ ಸದನಕ್ಕೆ ಏನು?)
ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಮಾತ್ರ:
- ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆ (ವಿಧಿ 110) ಮಂಡನೆ — ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಶಿಫಾರಸಿನೊಂದಿಗೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ; ರಾಜ್ಯಸಭೆ 14 ದಿನದೊಳಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬಹುದು (ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾರದು); ಮಸೂದೆ ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆಯೇ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯ ಸ್ಪೀಕರ್ದು ಅಂತಿಮ — ಎರಡೂ ಅಂಶ ಖಚಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ.
- ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ — ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ (ಕನಿಷ್ಠ 50 ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲ ); ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಹೊಣೆ.
ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಮಾತ್ರ (ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ):
- ವಿಧಿ 249: ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಸಂಸತ್ ಕಾನೂನು ಮಾಡಲು ನಿರ್ಣಯ (2/3 ಬಹುಮತ).
- ವಿಧಿ 312: ಹೊಸ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ಣಯ — "ಹೊಸ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ವಿಸ್ ರಚನೆಯ ಅಧಿಕಾರ ಯಾವ ಸದನಕ್ಕೆ?" = ರಾಜ್ಯಸಭೆ — ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನ (ವಿಧಿ 108): ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಸೂದೆಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ; ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ಸ್ಪೀಕರ್; ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗೆ ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನ ಇಲ್ಲ; ಇದುವರೆಗೆ 3 ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ (ವರದಕ್ಷಿಣೆ ನಿಷೇಧ 1961, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ 1978, POTA 2002) — ಮೂರರ ಪಟ್ಟಿ ನೇರ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಬಂದಿದೆ.
4. ಸ್ಪೀಕರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳು
- ಸ್ಪೀಕರ್: ಸಮ ಮತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತ (Casting vote); ರಾಜೀನಾಮೆ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಸ್ಪೀಕರ್ಗೆ; ಪಕ್ಷಾಂತರ ಅರ್ಜಿಗಳ ತೀರ್ಮಾನ ಅಧಿಕಾರ (10ನೇ ಅನುಸೂಚಿ).
- ಮೊದಲ ಸ್ಪೀಕರ್: ಜಿ.ವಿ. ಮಾವಳಂಕರ್; ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸ್ಪೀಕರ್: ಮೀರಾ ಕುಮಾರ್ (2009); ಕರ್ನಾಟಕ ಜೋಡಿ: ಕೆ.ಎಸ್. ಹೆಗ್ಡೆ (ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆಗಿದ್ದ ಕನ್ನಡಿಗ, 1977–80) — ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಾಧ್ಯ.
- ಕೋರಂ: ಸದನದ ಬಲದ 1/10.
- ಪ್ರಶ್ನಾ ವೇಳೆ: ಮೊದಲ ಗಂಟೆ; ಶೂನ್ಯ ವೇಳೆ (Zero Hour) — ಭಾರತೀಯ ಸಂಸದೀಯ ಆವಿಷ್ಕಾರ (ಸಂವಿಧಾನ/ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ) — ಹೇಳಿಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆ.
- ಹೊಸ ಸಂಸತ್ ಭವನ (2023 ಉದ್ಘಾಟನೆ) — ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಸ್ಟಾ; ಹಳೆ ಭವನ "ಸಂವಿಧಾನ ಸದನ" — ಪ್ರಚಲಿತ ಜೋಡಿ.
5. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (KPSC ಮಾದರಿ)
(ಬಿ) 26, 12
(ಸಿ) 28, 10
(ಡಿ) 30, 12
(ಬಿ) 30 ದಿನ
(ಸಿ) 14 ದಿನ
(ಡಿ) ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಹುದು
(ಬಿ) ಸ್ಪೀಕರ್
(ಸಿ) ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ
(ಡಿ) ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ
(ಬಿ) ರಾಜ್ಯಸಭೆ
(ಸಿ) ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನ
(ಡಿ) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ
(ಬಿ) ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ
(ಸಿ) ಸಾಮಾನ್ಯ + ಹಣಕಾಸು
(ಡಿ) ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯ
(ಬಿ) ವಿಸರ್ಜನೆಯಾಗದು; 1/3 ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರತಿ 2 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ನಿವೃತ್ತಿ
(ಸಿ) ಚುನಾವಣೆ ಇಲ್ಲ
(ಡಿ) ಅಧಿವೇಶನ ನಿರಂತರ
(ಬಿ) ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ
(ಸಿ) ಬಿ.ಡಿ. ಜತ್ತಿ
(ಡಿ) ವೀರೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲ್
(ಬಿ) ಬಲದ 1/10
(ಸಿ) ಬಲದ 1/4
(ಡಿ) 50 ಸದಸ್ಯರು
ಆಕರಗಳು: M. Laxmikanth, ಲೋಕಸಭಾ/ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸಚಿವಾಲಯ ದಾಖಲೆಗಳು, ECI
** ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯ:** ಗರಿಷ್ಠ ಬಲದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಅಂಕಿ (104ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ನಂತರ), ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯದ 50 ಸದಸ್ಯರ ನಿಯಮ, ಕೆ.ಎಸ್. ಹೆಗ್ಡೆ ವಿವರ, ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ, ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ (106ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ 2023 — ಜಾರಿ ಸ್ಥಿತಿ ಪ್ರಚಲಿತ ಪರಿಶೀಲನೆ).