ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮತ್ತು ಮೂಲ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾನೂನು ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಜೀವಂತ ದಾಖಲೆ (Living Document). ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. KPSC ಮತ್ತು KAS ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ 'ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ' (Amendment of the Constitution) ಮತ್ತು 'ಮೂಲ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ' (Basic Structure Doctrine) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂವಿಧಾನದ 20ನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ 368ನೇ ವಿಧಿಯು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಅಪರಿಮಿತವಲ್ಲ. ಸಂಸತ್ತು ತನ್ನ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ಆಶಯಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 'ಮೂಲ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ'ವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದ ಕಡೆಗೆ ವಾಲದಂತೆ ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿದ್ದೇವೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ (Constitutional Amendment)

ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ, ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಅಮೆರಿಕದಷ್ಟು ಕಠಿಣವೂ ಅಲ್ಲ, ಬ್ರಿಟನ್‌ನಷ್ಟು ಸರಳವೂ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಕಠಿಣತೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಯತೆಯ (Rigidity and Flexibility) ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.

368ನೇ ವಿಧಿ (Article 368)

ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ XX (20) ರಲ್ಲಿರುವ 368ನೇ ವಿಧಿಯು ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಸದನದಲ್ಲಿ (ಲೋಕಸಭೆ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಸಭೆ) ಮಂಡಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Basic Structure Doctrine)

ಇದು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತವಾಗಿರದ, ಆದರೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪುಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಕಸನಗೊಂಡ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸತ್ತು 368ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು (ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿ) ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಂವಿಧಾನದ 'ಮೂಲ ರಚನೆ' ಅಥವಾ 'ಮೂಲ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು' (Basic Structure) ಬದಲಾಯಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ನಾಶಪಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ — ಮೂಲ ರಚನೆಯ ರక్షಕ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು (Procedures of Amendment)

ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ 368ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಹುಮತದ ಮೂಲಕ (Simple Majority): (368ನೇ ವಿಧಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದೆ). ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಭಯ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಸದಸ್ಯರ ಶೇ.50 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಹುಮತ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಚನೆ, ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿ/ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ (ವಿಧಿ 2, 3), ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತುಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ರದ್ದತಿ (ವಿಧಿ 169), ಪೌರತ್ವ, ಎರಡನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಅಂಶಗಳು.
• ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತದ ಮೂಲಕ (Special Majority): (368ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ). ಸದನದ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯ ಬಲದ ಬಹುಮತ (ಶೇ. 50ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು) ಮತ್ತು ಹಾಜರಿದ್ದು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಸದಸ್ಯರ 2/3 ರಷ್ಟು (ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು) ಬಹುಮತ.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು (Fundamental Rights), ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು (DPSP).
• ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ ಮತ್ತು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ರಾಜ್ಯಗಳ ಅನುಮೋದನೆ (Special Majority + Ratification by half of the States): ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ (Federal structure) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಈ ವಿಧಾನ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತದ ಜೊತೆಗೆ, ದೇಶದ ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ರಾಜ್ಯಗಳ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಬೇಕು.
• ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆ, ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಹಂಚಿಕೆ (7ನೇ ಅನುಸೂಚಿ), ಜಿಎಸ್‌ಟಿ (GST) ಮಂಡಳಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಧಿಕಾರಗಳು, ಸ್ವತಃ 368ನೇ ವಿಧಿಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ.

2. ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು (Important Amendments)

• 1ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1951): ಭೂ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಪದ್ಧತಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು 9ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯನ್ನು (9th Schedule) ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
• 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1976): ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ) ತರಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ. ಇದನ್ನು 'ಮಿನಿ ಸಂವಿಧಾನ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
• ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗೆ (Preamble) 'ಸಮಾಜವಾದಿ' (Socialist), 'ಜಾತ್ಯತೀತ' (Secular) ಮತ್ತು 'ಸಮಗ್ರತೆ' (Integrity) ಪದಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ.
• ಸ್ವರಣ್ ಸಿಂಗ್ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಭಾಗ IV-A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 10 ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು (Fundamental Duties - Art 51A) ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
• ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಲಹೆಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
• 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1978): ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ನೇತೃತ್ವದ ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಜಾರಿಗೆ. 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಹಲವು ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.
• ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕನ್ನು (Right to Property) ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ (ವಿಧಿ 31) ತೆಗೆದು, 300A ವಿಧಿಯಡಿ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ 'ಆಂತರಿಕ ಅಶಾಂತಿ' (Internal disturbance) ಪದದ ಬದಲು 'ಸಶಸ್ತ್ರ ದಂಗೆ' (Armed rebellion) ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.
• 52ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1985): ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು (Anti-defection law) ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
• 61ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1989): ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 21 ವರ್ಷಗಳಿಂದ 18 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು (ವಿಧಿ 326 ತಿದ್ದುಪಡಿ).
• 73ನೇ ಮತ್ತು 74ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1992): ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ (ಭಾಗ IX, 11ನೇ ಅನುಸೂಚಿ) ಮತ್ತು ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ (ಭಾಗ IX-A, 12ನೇ ಅನುಸೂಚಿ) ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು.
• 86ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (2002): ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು (ವಿಧಿ 21A - 6 ರಿಂದ 14 ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣ). 11ನೇ ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
• 101ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (2016): ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (GST) ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.
• 103ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (2019): ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ (EWS) ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ 10% ಮೀಸಲಾತಿ (ವಿಧಿ 15(6) ಮತ್ತು 16(6)).
• 106ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (2023): 'ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ್ ಅಧಿನಿಯಮ' - ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 33% ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ.

3. ಮೂಲ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿಕಸನ (Evolution of Basic Structure Doctrine)

• ಶಂಕರಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಪ್ರಕರಣ (1951) & ಸಜ್ಜನ್ ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಕರಣ (1965): ಸಂಸತ್ತು 368ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.
• ಗೋಲಕ್ ನಾಥ್ ಪ್ರಕರಣ (1967): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು 'ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ' (Transcendental and immutable) ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಂಸತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದಿತು.
• ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣ (1973): ಭಾರತದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ (13 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ) ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠವು ಏಪ್ರಿಲ್ 24, 1973 ರಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. ಗೋಲಕ್ ನಾಥ್ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಸಂಸತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ "ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು (Basic Structure) ಬದಲಾಯಿಸುವಂತಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು.
• ಮಿನರ್ವಾ ಮಿಲ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣ (1980): 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂಸತ್ತಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಅಂಶವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಸಿಂಧುಗೊಳಿಸಿತು. 'ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆ' (Judicial Review) ಮತ್ತು 'ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನ' ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆಯ ಭಾಗ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ಮೂಲ ರಚನೆಯ ಅಂಶಗಳು (Elements of Basic Structure):
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ತೀರ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲ ರಚನೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು: ಸಂವಿಧಾನದ ಮೇಲರಿಮೆ (Supremacy of the Constitution), ಸಾರ್ವಭೌಮ, ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಗಣರಾಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪ, ಜಾತ್ಯತೀತತೆ (Secularism), ಶಾಸಕಾಂಗ, ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರ ವಿಭಜನೆ (Separation of powers), ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Federalism), ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಆಶಯ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆ, ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಗಳು.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಸಂವಿಧಾನ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

• ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಾತ್ರ: ಜಿಎಸ್‌ಟಿ (101ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಯಂತಹ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 15 ರಾಜ್ಯಗಳ (ಅರ್ಧದಷ್ಟು) ಅನುಮೋದನೆ ಬೇಕು. ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತ್ತು.
• ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು 371J ವಿಧಿ: 98ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (2012) ಮೂಲಕ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ 371J ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ (ಈಗಿನ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ) ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ (Special Status) ನೀಡಿತು. ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. KPSC ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ 371J ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು.
• ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್: 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ ಮತ್ತು ಅಬ್ದುಲ್ ನಜೀರ್ ಸಾಬ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ 1993ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವೂ ಒಂದು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಭಾಗ: ಭಾಗ 20 (Part XX).
• ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ವಿಧಿ: 368ನೇ ವಿಧಿ.
• ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.
• ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
• ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ.
• ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಉಭಯ ಸದನಗಳ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಬಂದರೆ ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನ (Joint Sitting) ಕರೆಯುವ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.
• 24ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (1971) ಯನ್ವಯ, ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅಂಕಿತ ಹಾಕಲೇಬೇಕು (Veto power ಬಳಸುವಂತಿಲ್ಲ).
• 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು 'ಮಿನಿ ಸಂವಿಧಾನ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪು ಬಂದ ದಿನಾಂಕ: 24 ಏಪ್ರಿಲ್ 1973 (ಇದರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಕಾಕತಾಳೀಯ, ಏಕೆಂದರೆ 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಜಾರಿಯಾದದ್ದೂ ಏಪ್ರಿಲ್ 24, 1993 ರಂದು).
• ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 21 ರಿಂದ 18ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ತಿದ್ದುಪಡಿ: 61ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1989).
• ಜಿಎಸ್‌ಟಿ (GST) ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ತಿದ್ದುಪಡಿ: 101ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (2016).
• ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆ (ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ್ ಅಧಿನಿಯಮ): 106ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (2023).

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ?
   A) 356ನೇ ವಿಧಿ
   B) 360ನೇ ವಿಧಿ
   C) 368ನೇ ವಿಧಿ
   D) 370ನೇ ವಿಧಿ
   ಉತ್ತರ: (C) (368ನೇ ವಿಧಿಯು ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ).

2. ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 'ಮೂಲ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ'ವನ್ನು (Basic Structure Doctrine) ಯಾವ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು?
   A) ಗೋಲಕ್ ನಾಥ್ ಪ್ರಕರಣ
   B) ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣ
   C) ಮಿನರ್ವಾ ಮಿಲ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣ
   D) ಶಂಕರಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಪ್ರಕರಣ
   ಉತ್ತರ: (B) (1973ರ ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು).

3. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು 'ಮಿನಿ ಸಂವಿಧಾನ' (Mini Constitution) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ?
   A) 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ
   B) 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ
   C) 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ
   D) 86ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ
   ಉತ್ತರ: (A) (1976ರ 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಸಂವಿಧಾನದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಮಿನಿ ಸಂವಿಧಾನ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ).

4. ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು (GST) ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಮಾಡಲಾದ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಯಾವುದು?
   A) 99ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ
   B) 100ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ
   C) 101ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ
   D) 103ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ
   ಉತ್ತರ: (C) (101ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ 2016ರ ಮೂಲಕ GST ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು).

5. ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕನ್ನು (Right to Property) ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು?
   A) 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ
   B) 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ
   C) 52ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ
   D) 86ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ
   ಉತ್ತರ: (B) (1978ರ 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕಾಗಿ (ವಿಧಿ 300A) ಬದಲಾಯಿಸಿತು).

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ