ಹಣದುಬ್ಬರ — ವಿಧಗಳು, ಮಾಪನ, ನಿಯಂತ್ರಣ
ಹಣದುಬ್ಬರ — ವಿಧಗಳು, ಮಾಪನ, ನಿಯಂತ್ರಣ
Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ
ಪೀಠಿಕೆ
ಹಣದುಬ್ಬರ (Inflation) ಎಂದರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಗುವ ಏರಿಕೆ. ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿದಂತೆ, ಕರೆನ್ಸಿಯ (ಹಣದ) ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ (Purchasing Power) ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ನಿನ್ನೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೊತ್ತದ ಹಣಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಸರಕುಗಳ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ, ಇಂದು ಅದೇ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಸರಕುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಮಿತವಾದ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಿತಿಮೀರಿದ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಆರ್ಥಿಕ ಅಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೆಪಿಎಸ್ಸಿ (KPSC) ಮತ್ತು ಯುಪಿಎಸ್ಸಿ (UPSC) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಮಾಪನ (CPI, WPI), ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನ (RBI) ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿ (MPC) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು, ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ಹಣದುಬ್ಬರ ಬೀರುವ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಕುರಿತು ನೇರ ಹಾಗೂ ಅನ್ವಯಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು
ಬೇಡಿಕೆ-ಪ್ರೇರಿತ ಹಣದುಬ್ಬರ (Demand-Pull Inflation)
ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಗಿಂತ (ಪೂರೈಕೆ) ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಬೇಡಿಕೆ-ಪ್ರೇರಿತ ಹಣದುಬ್ಬರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. "ಹೆಚ್ಚು ಹಣವು ಕಡಿಮೆ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತಿರುವ" (Too much money chasing too few goods) ಸ್ಥಿತಿ ಇದಾಗಿದೆ. ಜನರ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಳ, ಸರ್ಕಾರದ ಅತಿಯಾದ ವೆಚ್ಚ, ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.
ವೆಚ್ಚ-ಪ್ರೇರಿತ ಹಣದುಬ್ಬರ (Cost-Push Inflation)
ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿನ (ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕರ ವೇತನ, ಇಂಧನ ದರ) ಏರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಬೆಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದನ್ನು ವೆಚ್ಚ-ಪ್ರೇರಿತ ಹಣದುಬ್ಬರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗದಿದ್ದರೂ, ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿನ ಅಡಚಣೆ ಅಥವಾ ವೆಚ್ಚದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಬೆಲೆ ಏರುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥಗಿತ-ಹಣದುಬ್ಬರ (Stagflation)
ಇದು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಇಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ (Stagnation), ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರವೂ (Inflation) ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯ ತೀವ್ರ ಆಘಾತಗಳಿಂದ (ಉದಾ: ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಬೆಲೆಗಳ ಹಠಾತ್ ಏರಿಕೆ) ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಣದುಬ್ಬರವಿಳಿತ (Deflation) ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರ ಇಳಿಕೆ (Disinflation)
- ಹಣದುಬ್ಬರವಿಳಿತ (Deflation): ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಇದು ಹಣದುಬ್ಬರದ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹಣದುಬ್ಬರ ದರವು ಶೂನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ (Negative) ಹೋದಾಗ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
- ಹಣದುಬ್ಬರ ಇಳಿಕೆ (Disinflation): ಹಣದುಬ್ಬರದ ದರದಲ್ಲಿನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಇಳಿಕೆ. ಅಂದರೆ ಬೆಲೆಗಳು ಏರುತ್ತಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಏರಿಕೆಯ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಉದಾ: ಹಣದುಬ್ಬರವು 6% ರಿಂದ 4% ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದು).
ತೀವ್ರ ಹಣದುಬ್ಬರ (Hyperinflation)
ಇದು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮೀರಿದ, ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಲೆಗಳು ಏರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ತಿಂಗಳೊಂದಕ್ಕೆ ಹಣದುಬ್ಬರ ದರವು 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ಮತ್ತು ವೆನೆಜುವೆಲಾದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡುಬಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ
| ಸೂಚ್ಯಂಕ (Index) | ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ | ಮೂಲ ವರ್ಷ (Base Year) | ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಂಶಗಳು | ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ |
|---|---|---|---|---|
| WPI (ಸಗಟು ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ) | DPIIT (ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯ) | 2011-12 | ಕೇವಲ ಸರಕುಗಳು (ಸೇವೆಗಳಿಲ್ಲ) | ಸಗಟು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಪನ |
| CPI (ಗ್ರಾಹಕ ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ) | NSO (ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯ) | 2012 | ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು | ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ ಮಾಪನ |
| IIP (ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೂಚ್ಯಂಕ) | NSO | 2011-12 | ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಉತ್ಪಾದನೆ, ವಿದ್ಯುತ್ | ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಭೌತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮಾಪನ |
ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ
ಹಣದುಬ್ಬರ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)
1. ಹಣದುಬ್ಬರದ ಮಾಪನ (Measurement of Inflation)
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
* ಗ್ರಾಹಕ ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ (CPI): ಇದು ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರು ಖರೀದಿಸುವ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಬೆಲೆ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕಚೇರಿ (NSO) ಇದನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ (CPI-Rural), ನಗರ (CPI-Urban) ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ (CPI-Combined) ಎಂದು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆರ್ಬಿಐ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ CPI-Combined ಅನ್ನು ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲ ವರ್ಷ 2012.
* ಸಗಟು ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ (WPI): ಇದು ಸಗಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಸರಕುಗಳ ಬೆಲೆ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ DPIIT ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. WPI ಕೇವಲ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸೇವೆಗಳನ್ನು (Services) ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಮೂಲ ವರ್ಷ 2011-12.
* ಮೂಲ ಹಣದುಬ್ಬರ (Core Inflation): ಒಟ್ಟು ಹಣದುಬ್ಬರದಿಂದ (Headline Inflation) ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇಂಧನದಂತಹ (Food and Fuel) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ ಏರಿಳಿತ ಕಾಣುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವ ಹಣದುಬ್ಬರವೇ ಮೂಲ ಹಣದುಬ್ಬರ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬೆಲೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
2. ಹಣದುಬ್ಬರದ ಪರಿಣಾಮಗಳು (Effects of Inflation)
- ಸಾಲಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಾಲದಾತರು: ಹಣದುಬ್ಬರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಲಗಾರರಿಗೆ (Borrowers) ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸಾಲ ಪಡೆದಾಗಿನ ಹಣದ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮರುಪಾವತಿಸುವಾಗ ಹಣದ ಮೌಲ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಾಲದಾತರಿಗೆ (Lenders/Creditors) ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
- ಸ್ಥಿರ ಆದಾಯ ಗುಂಪು: ಪಿಂಚಣಿದಾರರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಆದಾಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.
- ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು: ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳು ಏರುವುದರಿಂದ ಇವರಿಗೆ ಲಾಭದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ (ವೆಚ್ಚಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಏರಿಕೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ).
3. ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು (Control Measures)
- ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ (Monetary Policy): ಆರ್ಬಿಐ ರೆಪೊ ದರ (Repo Rate), ಸಿಆರ್ಆರ್ (CRR), ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಲ್ಆರ್ (SLR) ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಸಾಲ ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಣದ ಪೂರೈಕೆ (Money supply) ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ.
- ರಾಜಕೋಶೀಯ ನೀತಿ (Fiscal Policy): ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದು, ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು (Taxes) ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಜನರ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
- ಪೂರೈಕೆ-ಬದಿಯ ಕ್ರಮಗಳು (Supply-side Measures): ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಕಾಳಸಂತೆಕೋರತನ (Hoarding) ತಡೆಯುವುದು, ರಫ್ತು ನಿಷೇಧಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಆಮದು ಸುಂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ವಿದೇಶದಿಂದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
4. ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ನಿಗದಿ (Inflation Targeting)
ಉರ್ಜಿತ್ ಪಟೇಲ್ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಬಿಐ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ 'ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿ' (Monetary Policy Committee - MPC) ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ ಗ್ರಾಹಕ ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು (CPI) 4% (± 2%) ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಅಂದರೆ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಕನಿಷ್ಠ 2% ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ 6% ರ ಒಳಗೆ ಇರಬೇಕು. MPC ಯಲ್ಲಿ 6 ಸದಸ್ಯರಿರುತ್ತಾರೆ (3 RBI ನಿಂದ, 3 ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೇಮಕ).
5. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೇಖೆ (Phillips Curve)
ಎ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಂಬ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಈ ರೇಖೆಯು, ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗದ (Unemployment) ನಡುವಿನ ವಿಲೋಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು (Inverse relationship) ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ
ಗ್ರಾಹಕ ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯ ಅಡಚಣೆಗಳು (ಉದಾ: ರಷ್ಯಾ-ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧ) ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಹಣದುಬ್ಬರ (Food Inflation) ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಪ್ರಭಾವ ನೇರವಾಗಿ ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳ ಬೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಹಣದುಬ್ಬರದ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಬಡವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು 'ಅನ್ನಭಾಗ್ಯ'ದಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉಚಿತ ಅಕ್ಕಿ/ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮತ್ತು 'ಗೃಹಜ್ಯೋತಿ' ಮೂಲಕ ಉಚಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇವು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮೇಲಿನ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಹೊರೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾಗಿವೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
- ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಮೇಲಿದೆ.
- WPI ಯನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯದ DPIIT ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಮೂಲ ವರ್ಷ 2011-12).
- CPI ಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕಚೇರಿ (NSO) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಮೂಲ ವರ್ಷ 2012).
- WPI ಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು (Services) ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- RBI ಹಣಕಾಸು ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತುತ CPI-Combined ಅನ್ನು ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ.
- ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ನಿಗದಿ ಚೌಕಟ್ಟು 4% ± 2% (2% ರಿಂದ 6% ರವರೆಗೆ) ಆಗಿದೆ.
- ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿಯು (MPC) ಒಟ್ಟು 6 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
- ಹಣದುಬ್ಬರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಲ ಪಡೆದವರಿಗೆ (Borrowers) ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.
- ಸ್ಥಗಿತ-ಹಣದುಬ್ಬರ (Stagflation) ಎಂದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತ ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿ.
- ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೇಖೆಯು ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗದ ನಡುವಿನ ವಿಲೋಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
- ಮೂಲ ಹಣದುಬ್ಬರವು (Core Inflation) ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇಂಧನದ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
- ಹಣದುಬ್ಬರವಿಳಿತ (Deflation) ಎಂದರೆ ಬೆಲೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)
-
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಪ್ರಸ್ತುತ ಯಾವ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ?
A) ಸಗಟು ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ (WPI)
B) ಗ್ರಾಹಕ ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ - ಸಂಯೋಜಿತ (CPI-Combined)
C) ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೂಚ್ಯಂಕ (IIP)
D) ಜಿಡಿಪಿ ಡಿಫ್ಲೇಟರ್ (GDP Deflator)
ಉತ್ತರ: (B) (ಉರ್ಜಿತ್ ಪಟೇಲ್ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನಂತೆ RBI ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು CPI-Combined ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ). -
ಹಣದುಬ್ಬರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ?
A) ಸಾಲ ನೀಡಿದವರಿಗೆ (Lenders)
B) ಪಿಂಚಣಿದಾರರಿಗೆ
C) ಸಾಲ ಪಡೆದವರಿಗೆ (Borrowers)
D) ಸ್ಥಿರ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ
ಉತ್ತರ: (C) (ಹಣದ ಮೌಲ್ಯ ಕುಸಿಯುವುದರಿಂದ, ಸಾಲ ಪಡೆದವರು ಮರುಪಾವತಿಸುವಾಗ ಕಡಿಮೆ ನೈಜ ಮೌಲ್ಯದ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ). -
'ಸ್ಥಗಿತ-ಹಣದುಬ್ಬರ' (Stagflation) ಎಂದರೆ ಏನು?
A) ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರವಿಳಿತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವುದು
B) ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರುದ್ಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣದುಬ್ಬರ ಇರುವುದು
C) ಕೇವಲ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ
D) ಆಮದು ವೆಚ್ಚದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹಣದುಬ್ಬರ
ಉತ್ತರ: (B) (ಆರ್ಥಿಕತೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಿರುವಾಗಲೇ ಹಣದುಬ್ಬರವೂ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿ). -
ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೇಖೆಯು (Phillips Curve) ಯಾವ ಎರಡು ಅಂಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ?
A) ಬಡತನ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆ
B) ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ
C) ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ನಾಶ
D) ತೆರಿಗೆ ದರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯ
ಉತ್ತರ: (B) (ಇದು ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗದ ನಡುವಿನ ವಿಲೋಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ). -
ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿಯ (MPC) ಪ್ರಕಾರ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಗುರಿ (Inflation Target) ಎಷ್ಟಿರಬೇಕು?
A) 2% (± 1%)
B) 4% (± 2%)
C) 5% (± 1%)
D) 6% (± 2%)
ಉತ್ತರ: (B) (ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು RBI ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು 4% ಗುರಿಯಲ್ಲಿ, ಕನಿಷ್ಠ 2% ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ 6% ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಇಡಬೇಕು).
ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ
| ಅಂಶ | ವಿವರ |
|---|---|
| ಹಣದುಬ್ಬರ (Inflation) | ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಏರಿಕೆ. |
| CPI ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವವರು | NSO (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕಚೇರಿ). |
| WPI ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವವರು | DPIIT (ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯ). |
| ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ (Target) | 4% (± 2%) - ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿ (MPC) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. |
| ಮೂಲ ಹಣದುಬ್ಬರ (Core) | ಒಟ್ಟು ಹಣದುಬ್ಬರ ಮೈನಸ್ (-) ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಬೆಲೆಗಳು. |
| Stagflation | ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಗಿತತೆ (ನಿರುದ್ಯೋಗ) + ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣದುಬ್ಬರ. |
| ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ (Monetary) | RBI ಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣ (ರೆಪೊ ದರ, CRR ಏರಿಕೆ). |
| ರಾಜಕೋಶೀಯ ನೀತಿ (Fiscal) | ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣ (ತೆರಿಗೆ ಏರಿಕೆ, ವೆಚ್ಚ ಕಡಿತ). |
| ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೇಖೆ | ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗದ ನಡುವಿನ ವಿಲೋಮ ಸಂಬಂಧ. |
| ಸಾಲಗಾರರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ | ಹಣದುಬ್ಬರದಿಂದ ಸಾಲಗಾರರಿಗೆ (Borrowers) ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ. |