ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಳತೆ ಸೂಚಿಗಳು
ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಳತೆ ಸೂಚಿಗಳು
Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ
1. ಹಣದುಬ್ಬರ – ಅರ್ಥ
ಹಣದುಬ್ಬರ (Inflation) ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸತತ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಹಣದ ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯ ಕುಸಿತ. ಇದನ್ನು ಶೇಕಡಾವಾರು ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸೂತ್ರ: ಹಣದುಬ್ಬರ ದರ = ((ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂಚ್ಯಂಕ − ಹಿಂದಿನ ಸೂಚ್ಯಂಕ) / ಹಿಂದಿನ ಸೂಚ್ಯಂಕ) × 100
2. ಹಣದುಬ್ಬರದ ವಿಧಗಳು – ದರ ಆಧಾರಿತ
| ವಿಧ | ದರ | ಪರಿಣಾಮ |
|---|---|---|
| ಕ್ರೀಪಿಂಗ್ (Creeping) | 3% ವರೆಗೆ | ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಉತ್ತಮ |
| ವಾಕಿಂಗ್ (Walking) | 3-10% | ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಚಿಹ್ನೆ |
| ರನ್ನಿಂಗ್ (Running) | 10-20% | ಗಂಭೀರ |
| ಗ್ಯಾಲಪಿಂಗ್ (Galloping) | 20-1000% | ಅತಿ ಗಂಭೀರ |
| ಹೈಪರ್ (Hyperinflation) | 1000%+ | ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ |
3. ಕಾರಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಧಗಳು
| ವಿಧ | ವಿವರಣೆ |
|---|---|
| ಬೇಡಿಕೆ-ಪುಲ್ (Demand-Pull) | ಬೇಡಿಕೆ > ಪೂರೈಕೆ |
| ವೆಚ್ಚ-ಪುಶ್ (Cost-Push) | ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಳ |
| ರಚನಾತ್ಮಕ (Structural) | ಪೂರೈಕೆ ಕೊರತೆ |
| ಆಮದು (Imported) | ವಿದೇಶಿ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಳ |
| ಹಣ ಪೂರೈಕೆ (Monetary) | ಹಣ ಪೂರೈಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ |
4. ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು
| ಪದ | ಅರ್ಥ |
|---|---|
| ಡಿಫ್ಲೇಶನ್ (Deflation) | ಬೆಲೆ ಸತತ ಕುಸಿತ |
| ಡಿಸ್ಇನ್ಫ್ಲೇಶನ್ (Disinflation) | ಹಣದುಬ್ಬರ ದರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆ |
| ಸ್ಟ್ಯಾಗ್ಫ್ಲೇಶನ್ (Stagflation) | ಹಣದುಬ್ಬರ + ನಿರುದ್ಯೋಗ + ಕಡಿಮೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ |
| ರಿಫ್ಲೇಶನ್ (Reflation) | ಡಿಫ್ಲೇಶನ್ ನಂತರ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಳ |
| ಸ್ಕ್ರೂಫ್ಲೇಶನ್ (Skewflation) | ಆಯ್ದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರ |
5. ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು
WPI (Wholesale Price Index)
- ಸಗಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ ಆಧಾರಿತ.
- ಪ್ರಕಟಣೆ: ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯ (DPIIT).
- ಆಧಾರ ವರ್ಷ: 2011-12.
- ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ.
| ವರ್ಗ | ತೂಕ (%) |
|---|---|
| ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಸ್ತುಗಳು | 22.6 |
| ಇಂಧನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ | 13.2 |
| ತಯಾರಿಕೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು | 64.2 |
CPI (Consumer Price Index)
- ಚಿಲ್ಲರೆ ಬೆಲೆ ಆಧಾರಿತ.
- ಪ್ರಕಟಣೆ: NSO (ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯ).
- ಆಧಾರ ವರ್ಷ: 2012.
- RBI ಇದನ್ನೇ ನೀತಿ ಗುರಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತದೆ.
| ವಿಧ | ಗುರಿ ಗುಂಪು |
|---|---|
| CPI-C (Combined) | ಸಂಪೂರ್ಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆ |
| CPI-IW | ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಮಿಕರು |
| CPI-AL | ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು |
| CPI-RL | ಗ್ರಾಮೀಣ ಕಾರ್ಮಿಕರು |
CPI-Cಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 45.86% ತೂಕ.
WPI vs CPI
| ಅಂಶ | WPI | CPI |
|---|---|---|
| ಬೆಲೆ ಹಂತ | ಸಗಟು | ಚಿಲ್ಲರೆ |
| ಸೇವೆಗಳು | ಇಲ್ಲ | ಸೇರಿವೆ |
| ಬಳಕೆದಾರ | ಉತ್ಪಾದಕರು | ಗ್ರಾಹಕರು |
| ಆಧಾರ ವರ್ಷ | 2011-12 | 2012 |
6. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೂಚ್ಯಂಕ (IIP)
Index of Industrial Production. ಒಂದು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಕಟಣೆ: NSO
ಆಧಾರ ವರ್ಷ: 2011-12
| ವಲಯ | ತೂಕ (%) |
|---|---|
| ತಯಾರಿಕೆ | 77.6 |
| ಗಣಿಗಾರಿಕೆ | 14.4 |
| ವಿದ್ಯುತ್ | 8.0 |
ಬಳಕೆ ಆಧಾರಿತ ವರ್ಗೀಕರಣ: ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಬಂಡವಾಳ, ಮಧ್ಯಂತರ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಗ್ರಾಹಕ, ಬಾಳಿಕೆ ಬರದ ಗ್ರಾಹಕ ಸರಕುಗಳು.
7. ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿಯಂತ್ರಣ
RBI ಕ್ರಮಗಳು:
- ರೆಪೋ ದರ ಹೆಚ್ಚಳ
- CRR, SLR ಹೆಚ್ಚಳ
- OMO — ಬಾಂಡ್ ಮಾರಾಟ
- MSF ಹೊಂದಾಣಿಕೆ
ಸರ್ಕಾರಿ ಕ್ರಮಗಳು:
- ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಳ
- ಸರ್ಕಾರಿ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿತ
- ಬಫರ್ ಸ್ಟಾಕ್
- ಆಮದು-ರಫ್ತು ನೀತಿ
MPC ಗುರಿ: CPI ಹಣದುಬ್ಬರ 4% ± 2% (2016ರಿಂದ 5 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ).
8. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕರ್ವ್
ಎ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ (1958): ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗದ ನಡುವೆ ವಿಲೋಮ ಸಂಬಂಧ. ಹಣದುಬ್ಬರ ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ.
9. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs) – KPSC ಮಾದರಿ
(ಬಿ) ಫಿಲಿಪ್ಸ್
(ಸಿ) ಫ್ರೀಡ್ಮನ್
(ಡಿ) ಮಾರ್ಷಲ್
(ಬಿ) DPIIT
(ಸಿ) NSO
(ಡಿ) SEBI
(ಬಿ) 4% ± 2%
(ಸಿ) 5% ± 2%
(ಡಿ) 6% ± 2%
(ಬಿ) ಹಣದುಬ್ಬರ ದರದ ಕಡಿತ
(ಸಿ) ಬೆಲೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಸಿತ
(ಡಿ) ಆಯ್ದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಳ
(ಬಿ) ವಿದ್ಯುತ್
(ಸಿ) ತಯಾರಿಕೆ
(ಡಿ) ಕೃಷಿ
(ಬಿ) 2011-12
(ಸಿ) 2015-16
(ಡಿ) 2018-19