ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸೂಫಿ ಚಳವಳಿಗಳು (Bhakti and Sufi Movements)
Get free daily current affairs and job alerts on Telegram
Join Free
ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸೂಫಿ ಚಳವಳಿಗಳು
Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ
1. ಪೀಠಿಕೆ
ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ (8ನೇ ಶತಮಾನ – 17ನೇ ಶತಮಾನ) ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸೂಫಿ ಚಳವಳಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದವು. ಎರಡೂ ಚಳವಳಿಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
- ದೇವರ ಏಕತ್ವ (ಏಕೇಶ್ವರವಾದ).
- ಭಕ್ತಿ / ಪ್ರೇಮದ ಮೂಲಕ ಮೋಕ್ಷ.
- ಜಾತಿ, ಆಡಂಬರ, ಕರ್ಮಕಾಂಡ, ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ವಿರೋಧ.
- ಗುರುವಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ.
- ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಬಳಕೆ – ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು.
ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಯ ಮೂಲ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಆಳ್ವಾರ್–ನಾಯನಾರ್ ಸಂತರಲ್ಲಿದೆ (6–9ನೇ ಶತಮಾನ). ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದವರು ರಾಮಾನಂದ.
2. ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಚಾರ್ಯರು (ಸಗುಣ ಪಂಥ)
| ಆಚಾರ್ಯರು | ತತ್ವ | ಕಾಲ | ಪ್ರದೇಶ | ಗ್ರಂಥ / ಸಂಪ್ರದಾಯ |
|---|---|---|---|---|
| ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು | ಅದ್ವೈತ | 8ನೇ ಶ. | ಕೇರಳ (ಕಾಲಡಿ) | ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರ ಭಾಷ್ಯ; 4 ಮಠಗಳು |
| ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು | ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ | 11–12ನೇ ಶ. | ತಮಿಳುನಾಡು | ಶ್ರೀ ಸಂಪ್ರದಾಯ |
| ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು | ದ್ವೈತ | 13ನೇ ಶ. | ಉಡುಪಿ (ಕರ್ನಾಟಕ) | ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ |
| ನಿಂಬಾರ್ಕ | ದ್ವೈತಾದ್ವೈತ | 13ನೇ ಶ. | ಆಂಧ್ರ | ಸನಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ |
| ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯರು | ಶುದ್ಧಾದ್ವೈತ (ಪುಷ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ) | 15–16ನೇ ಶ. | ಗುಜರಾತ್ | ರುದ್ರ ಸಂಪ್ರದಾಯ |
ಆಳ್ವಾರ್ ಸಂತರು (12 ಜನ): ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತರು – ಅಂಡಾಳ್ (ಏಕೈಕ ಮಹಿಳೆ), ನಮ್ಮಾಳ್ವಾರ್, ತಿರುಮಂಗೈ. ನಾಯನಾರ್ ಸಂತರು (63 ಜನ): ಶಿವಭಕ್ತರು – ಅಪ್ಪರ್, ಸಂಬಂದರ್, ಸುಂದರರ್, ಮಾಣಿಕ್ಯವಾಚಕರ್.
3. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಭಕ್ತಿ ಸಂತರು
ರಾಮಾನಂದ (14–15ನೇ ಶ.)
- ರಾಮಾನುಜರ ಅನುಯಾಯಿ; ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿ ವಿಸ್ತರಣೆ.
- ರಾಮ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಚಾರ. ಜಾತಿ–ಲಿಂಗ ಭೇದ ವಿರೋಧಿ.
- 12 ಶಿಷ್ಯರು: ಕಬೀರ (ನೇಕಾರ), ರವಿದಾಸ (ಚಮ್ಮಾರ), ಸೇನಾ (ಕ್ಷೌರಿಕ), ಧನ್ನಾ (ರೈತ), ಪದ್ಮಾವತಿ, ಸುರಸುರಿ.
ಕಬೀರ್ (1440–1518)
- ವಾರಣಾಸಿ ಜನನ; ನೇಕಾರ ಕುಟುಂಬ.
- ‘ಸತ್ಗುರು’ ರಾಮಾನಂದ.
- ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮ ಭಕ್ತಿ – ಹಿಂದೂ–ಮುಸ್ಲಿಂ ಏಕತೆ.
- ಸಾಹಿತ್ಯ: ‘ಬೀಜಕ್’, ಸಾಖಿ, ಸಬದ, ರಮೈನಿ; ಆದಿ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ 500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪದ್ಯ.
- ಮಗಹರ್ (ಯುಪಿ)ದಲ್ಲಿ ಮರಣ. ಅನುಯಾಯಿಗಳು – ‘ಕಬೀರ ಪಂಥ್’.
ಗುರು ನಾನಕ್ (1469–1539)
- ತಲ್ವಂಡಿ (ನಂಕಾನಾ ಸಾಹಿಬ್) ಜನನ.
- ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪಕ – ‘ಇಕ್ ಓಂಕಾರ್’ (ಒಬ್ಬನೇ ದೇವರು).
- ಕರ್ತಾರ್ಪುರ ಸ್ಥಾಪನೆ; ಲಂಗರ ಪದ್ಧತಿ.
- ‘ಜಪ್ಜಿ’, ‘ಸೋಹಿಲಾ’, ‘ಆಸಾ–ದಿ–ವಾರ್’ – ಗುರುಬಾನಿ; ಗ್ರಂಥ ಸಾಹಿಬ್ನಲ್ಲಿ.
- ಒಟ್ಟು 10 ಸಿಖ್ ಗುರುಗಳು; 10ನೇ ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್ – ‘ಖಾಲ್ಸಾ’ ಸ್ಥಾಪನೆ (1699).
ತುಳಸೀದಾಸ (1532–1623)
- ಅವಧಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ರಾಮಚರಿತ ಮಾನಸ’ – ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ರಾಮಾಯಣ.
- ಅಕ್ಬರ್ ಕಾಲದವರು; ‘ವಿನಯ ಪತ್ರಿಕಾ’, ‘ಕವಿತಾವಳಿ’.
ಸೂರದಾಸ (1478–1583)
- ಬ್ರಜ ಭಾಷೆ; ‘ಸೂರಸಾಗರ’ – ಕೃಷ್ಣ ಭಕ್ತಿ.
- ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯರ ಶಿಷ್ಯ.
ಮೀರಾಬಾಯಿ (1498–1547)
- ರಜಪೂತ ರಾಜಕುಮಾರಿ; ಕೃಷ್ಣ ಭಕ್ತಿ – ‘ಮೀರಾ ಬಾಯಿ ಕೆ ಭಜನ’.
ಚೈತನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಭು (1486–1533)
- ಬಂಗಾಳ; ಗೌಡೀಯ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯ.
- ‘ಹರೇ ಕೃಷ್ಣ’ ಮಂತ್ರ, ಕೀರ್ತನೆ ಪ್ರಚಾರ.
- ಶಿಷ್ಯ ರೂಪ ಗೋಸ್ವಾಮಿ.
ಶಂಕರದೇವ (1449–1568)
- ಅಸ್ಸಾಂ; ಏಕಶರಣ ಧರ್ಮ; ‘ಕೀರ್ತನ ಘೋಷ’, ‘ಬರಗೀತ್’.
4. ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಭಕ್ತಿ ಸಂತರು
ವೀರಶೈವ / ಲಿಂಗಾಯತ ಚಳವಳಿ – ಬಸವಣ್ಣ (1131–1167)
- ಬಾಗೇವಾಡಿ (ವಿಜಯಪುರ) ಜನನ.
- ಕಲ್ಯಾಣದ ಬಿಜ್ಜಳನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿ.
- ಅನುಭವ ಮಂಟಪ – ಎಲ್ಲ ಜಾತಿ, ಲಿಂಗದವರಿಗೆ ಮುಕ್ತ ವೇದಿಕೆ.
- ಶಿವ ಭಕ್ತಿ, ಇಷ್ಟಲಿಂಗ, ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ, ದಾಸೋಹ.
- ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ – ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ, ಸಿದ್ದರಾಮ, ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವ, ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ.
ಹರಿದಾಸ ಚಳವಳಿ (ಕರ್ನಾಟಕ)
- ಶ್ರೀಪಾದರಾಜ, ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥ, ಪುರಂದರದಾಸ (‘ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಪಿತಾಮಹ’), ಕನಕದಾಸ, ವಿಜಯದಾಸ, ಜಗನ್ನಾಥದಾಸ.
- ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ – ದೇವರನಾಮ, ಕೀರ್ತನೆ.
- ಕನಕದಾಸ – ‘ಮೋಹನ ತರಂಗಿಣಿ’, ‘ರಾಮಧಾನ್ಯ ಚರಿತೆ’, ‘ನಳಚರಿತ್ರೆ’, ‘ಹರಿಭಕ್ತಿಸಾರ’.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂತರು (ವಾರಕರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ)
- ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ (13ನೇ ಶ.): ‘ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿ’ (ಗೀತೆಯ ಮರಾಠಿ ಟೀಕೆ).
- ನಾಮದೇವ, ಏಕನಾಥ, ತುಕಾರಾಂ, ರಾಮದಾಸ (ಶಿವಾಜಿಯ ಗುರು – ‘ದಾಸಬೋಧ’).
- ಪಂಢರಪುರದ ವಿಠ್ಠಲ ಆರಾಧನೆ.
5. ಸೂಫಿ ಚಳವಳಿ
ಸೂಫಿ ಎಂದರೆ ‘ಸಫಾ’ (ಶುದ್ಧ) ಅಥವಾ ‘ಸೂಫ್’ (ಉಣ್ಣೆಯ ಬಟ್ಟೆ) – ಇಸ್ಲಾಂನ ಅನುಭಾವಿಕ ಪಂಥ. 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂತು.
- ಸಿಲ್ಸಿಲಾ: ಸೂಫಿ ಪಂಥಗಳ ವಂಶಪರಂಪರೆ.
- ಖಾನ್ಕಾ: ಸೂಫಿಗಳ ಆಶ್ರಮ.
- ಪೀರ್ / ಮುರ್ಶಿದ್ (ಗುರು), ಮುರೀದ್ (ಶಿಷ್ಯ).
- ಸಮಾ: ಸಂಗೀತ, ಕವಾಲಿ.
- ದರ್ಗಾ: ಸಂತನ ಸಮಾಧಿ.
ಪ್ರಮುಖ 4 ಸಿಲ್ಸಿಲಾಗಳು
| ಸಿಲ್ಸಿಲಾ | ಸ್ಥಾಪಕ (ಭಾರತದಲ್ಲಿ) | ಕೇಂದ್ರ | ವಿಶೇಷತೆ |
|---|---|---|---|
| ಚಿಷ್ತಿ | ಖ್ವಾಜಾ ಮೊಯಿನುದ್ದೀನ್ ಚಿಷ್ತಿ (‘ಗರೀಬ್ ನವಾಜ್’) | ಅಜ್ಮೀರ್ | ಸಂಗೀತ ಅನುಮತಿ; ರಾಜ್ಯದೊಡನೆ ದೂರ |
| ಸುಹ್ರಾವರ್ದಿ | ಬಹಾ–ಉದ್–ದೀನ್ ಜಕರಿಯಾ | ಮುಲ್ತಾನ್ | ರಾಜಾಶ್ರಯ ಸ್ವೀಕಾರ; ಸಂಗೀತ ವಿರೋಧ |
| ಕಾದಿರಿ | ಶಾ ಬದಿಯುದ್ದೀನ್ ಮದಾರ್ / ಷೇಖ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಾದಿರ್ ಜಿಲಾನಿ | ಉಚ್ (ಪಂಜಾಬ್) | ದಾರಾ ಶಿಕೊಹ್ನ ಗುರು – ಮಿಯಾನ್ ಮೀರ್ |
| ನಕ್ಷ್ಬಂದಿ | ಬಾಬಾ ಬಾಕಿ ಬಿಲ್ಲಾ | ದೆಹಲಿ | ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್; ಷೇಖ್ ಅಹ್ಮದ್ ಸಿರ್ಹಿಂದಿ ‘ಮುಜದ್ದಿದ್’ |
ಚಿಷ್ತಿ ಸಂತರು
- ಖ್ವಾಜಾ ಮೊಯಿನುದ್ದೀನ್ ಚಿಷ್ತಿ (1141–1236): ಅಜ್ಮೀರ್ ದರ್ಗಾ; ಪೃಥ್ವಿರಾಜ ಚೌಹಾಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗಮನ.
- ಖ್ವಾಜಾ ಕುತುಬ್–ಉದ್–ದೀನ್ ಬಖ್ತಿಯಾರ್ ಕಾಕಿ: ದೆಹಲಿ; ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಇವನ ನೆನಪಿಗೆ.
- ಬಾಬಾ ಫರೀದ್ (ಗಂಜ್–ಇ–ಶಕರ್): ಪಂಜಾಬ್ (ಪಾಕ್ಪತ್ತನ್); ಇವನ ಪದ್ಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಂಥ ಸಾಹಿಬ್ನಲ್ಲಿವೆ.
- ಶೇಖ್ ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ಔಲಿಯಾ (1238–1325): 7 ಸುಲ್ತಾನರನ್ನು ಕಂಡವರು; ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೊ ಇವನ ಶಿಷ್ಯ. ‘ಮಹ್ಫಿಲ್–ಇ–ಸಮಾ’ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
- ಶೇಖ್ ಸಲೀಂ ಚಿಷ್ತಿ: ಫತೇಪುರ ಸಿಕ್ರಿ; ಅಕ್ಬರನಿಗೆ ‘ಸಲೀಂ’ (ಜಹಾಂಗೀರ್) ಪುತ್ರ ಆಶೀರ್ವಾದ.
- ಶೇಖ್ ನಸೀರುದ್ದೀನ್ ಚಿರಾಗ್–ಇ–ದೆಹಲಿ: ಔಲಿಯಾ ಶಿಷ್ಯ.
6. ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸೂಫಿ – ಪ್ರಭಾವ
ಸಾಮಾಜಿಕ
- ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು; ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಗೌರವ.
- ಹಿಂದೂ–ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮನ್ವಯ – ‘ಗಂಗಾ–ಜಮುನಿ ತಹ್ಜೀಬ್’.
- ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ ಎಂಬ ಹೊಸ ಧರ್ಮದ ಉದಯ.
ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ
- ಪ್ರಾಂತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ – ಕನ್ನಡ (ವಚನ, ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ), ಹಿಂದಿ (ಬ್ರಜ, ಅವಧಿ), ಮರಾಠಿ, ಬಂಗಾಳಿ, ಪಂಜಾಬಿ.
ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ
- ಉರ್ದು ಭಾಷೆ, ಕವ್ವಾಲಿ, ಗಜಲ್, ಖಯಾಲ್ – ಸೂಫಿ ಕೊಡುಗೆ.
- ಇಂಡೋ–ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತು.
7. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs) – KPSC ಮಾದರಿ
1. ‘ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ’ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವರು ಯಾರು?
(ಎ) ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ
(ಬಿ) ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯ
(ಸಿ) ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ
(ಡಿ) ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯ
(ಬಿ) ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯ
(ಸಿ) ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ
(ಡಿ) ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಶ್ರೀ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಸ್ಥಾಪಕ.
2. ‘ಗರೀಬ್ ನವಾಜ್’ ಎಂದು ಯಾರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?
(ಎ) ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ಔಲಿಯಾ
(ಬಿ) ಮೊಯಿನುದ್ದೀನ್ ಚಿಷ್ತಿ
(ಸಿ) ಬಾಬಾ ಫರೀದ್
(ಡಿ) ಸಲೀಂ ಚಿಷ್ತಿ
(ಬಿ) ಮೊಯಿನುದ್ದೀನ್ ಚಿಷ್ತಿ
(ಸಿ) ಬಾಬಾ ಫರೀದ್
(ಡಿ) ಸಲೀಂ ಚಿಷ್ತಿ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಅಜ್ಮೀರ್ ದರ್ಗಾ.
3. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಯಾವ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು?
(ಎ) ಸೋಮೇಶ್ವರ
(ಬಿ) ಬಿಜ್ಜಳ
(ಸಿ) ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ
(ಡಿ) ಬಲ್ಲಾಳ II
(ಬಿ) ಬಿಜ್ಜಳ
(ಸಿ) ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ
(ಡಿ) ಬಲ್ಲಾಳ II
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯ / ಕಳಚೂರಿ ಬಿಜ್ಜಳ.
4. ‘ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿ’ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದವರು ಯಾರು?
(ಎ) ತುಕಾರಾಂ
(ಬಿ) ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ
(ಸಿ) ನಾಮದೇವ
(ಡಿ) ರಾಮದಾಸ
(ಬಿ) ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ
(ಸಿ) ನಾಮದೇವ
(ಡಿ) ರಾಮದಾಸ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಮರಾಠಿ ಟೀಕೆ.
5. ಗುರು ನಾನಕ್ ಜನನ ಎಲ್ಲಿ ಆಯಿತು?
(ಎ) ಅಮೃತಸರ
(ಬಿ) ಕರ್ತಾರ್ಪುರ
(ಸಿ) ತಲ್ವಂಡಿ (ನಂಕಾನಾ ಸಾಹಿಬ್)
(ಡಿ) ಆನಂದಪುರ ಸಾಹಿಬ್
(ಬಿ) ಕರ್ತಾರ್ಪುರ
(ಸಿ) ತಲ್ವಂಡಿ (ನಂಕಾನಾ ಸಾಹಿಬ್)
(ಡಿ) ಆನಂದಪುರ ಸಾಹಿಬ್
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — 1469; ಈಗಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ.
6. ‘ಸೂಫಿ ಸಂಗೀತ ಅನುಮತಿ’ ನೀಡಿದ ಸಿಲ್ಸಿಲಾ ಯಾವುದು?
(ಎ) ಸುಹ್ರಾವರ್ದಿ
(ಬಿ) ಚಿಷ್ತಿ
(ಸಿ) ನಕ್ಷ್ಬಂದಿ
(ಡಿ) ಕಾದಿರಿ
(ಬಿ) ಚಿಷ್ತಿ
(ಸಿ) ನಕ್ಷ್ಬಂದಿ
(ಡಿ) ಕಾದಿರಿ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಸಮಾ ಪದ್ಧತಿ; ಕವ್ವಾಲಿಗೆ ಚಿಷ್ತಿಗಳ ಕೊಡುಗೆ.
8. ಪುನರಾವರ್ತನೆ – ಒಂದೇ ನೋಟದಲ್ಲಿ
- ಭಕ್ತಿ ಆಚಾರ್ಯರು: ಶಂಕರ (ಅದ್ವೈತ), ರಾಮಾನುಜ (ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ), ಮಧ್ವ (ದ್ವೈತ – ಉಡುಪಿ).
- ಸಂತರು: ಕಬೀರ (ನಿರ್ಗುಣ), ನಾನಕ್ (ಸಿಖ್), ಮೀರಾ–ಸೂರ್ದಾಸ (ಕೃಷ್ಣ), ತುಳಸೀ (ರಾಮ), ಬಸವಣ್ಣ (ಲಿಂಗಾಯತ), ಚೈತನ್ಯ.
- ಸೂಫಿ ಸಿಲ್ಸಿಲಾ: ಚಿಷ್ತಿ (ಅಜ್ಮೀರ್), ಸುಹ್ರಾವರ್ದಿ (ಮುಲ್ತಾನ್), ಕಾದಿರಿ, ನಕ್ಷ್ಬಂದಿ.