ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು — 1773ರಿಂದ 1947ರವರೆಗೆ

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿರದೆ, ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಕಾಸದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು. 1757ರ ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನ ಮತ್ತು 1764ರ ಬಕ್ಸಾರ್ ಕದನದ ನಂತರ ಬಂಗಾಳದ ದಿವಾನ್ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು, ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಈ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಯ್ದೆಗಳು (1773-1858) ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ (Crown Rule) ನೇರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಯ್ದೆಗಳು (1858-1947).

KPSC ಮತ್ತು KAS ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವಿಷಯವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ದ್ವಿಸದಸ್ಯ ಪದ್ಧತಿ, ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ, ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ) ಬ್ರಿಟಿಷರು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಕಾಯ್ದೆಗಳಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1935ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಅವು ತಂದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪರೀಕ್ಷಾ ತಯಾರಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳು

ಭಾರತದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದಂತೆ ಶಾಸನಗಳು ಅಥವಾ ನಾಣ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು, ಸಂಸದೀಯ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ:
* ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯ್ದೆಗಳು (Acts of British Parliament): 1773ರ ರೆಗ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು 1947ರ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾಯ್ದೆಯವರೆಗಿನ ಮೂಲ ಶಾಸನಬದ್ಧ ದಾಖಲೆಗಳು.
* ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗಳ ವರದಿಗಳು (Parliamentary Committee Reports): ಮ್ಯಾಕಾಲೆ ಸಮಿತಿ ವರದಿ (1854), ಸೈಮನ್ ಆಯೋಗದ ವರದಿ (1930), ನೆಹರು ವರದಿ (1928) ಮುಂತಾದವು.
* ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ಮತ್ತು ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್‌ಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳು (Official Dispatches): ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (Secretary of State) ಮತ್ತು ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ನಡುವಿನ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳು.
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು (Nationalist Literature & Press): ದಾದಾಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ ಅವರ 'Poverty and Un-British Rule in India', ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರ ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು 'ದಿ ಹಿಂದೂ', 'ಕೇಸರಿ' ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು.
* ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯ ಚರ್ಚೆಗಳು (Constituent Assembly Debates): ಈ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಸಾಧಕ-ಬಾಧಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ

ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ

ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು (ಅವುಗಳನ್ನೇ ರಾಜಕೀಯ ಮೈಲುಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿ) ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

1. ರೆಗ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆ 1773 (Regulating Act 1773)

ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.
* ಬಂಗಾಳದ ಗವರ್ನರ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ (Governor General of Bengal) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವಾರನ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ (Warren Hastings) ಈ ಹುದ್ದೆಗೇರಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ.
* ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು 4 ಸದಸ್ಯರ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು (Executive Council) ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
* ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್‌ನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು.
* 1774ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ (Supreme Court) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು (ಒಬ್ಬ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು). ಸರ್ ಎಲಿಜಾ ಇಂಪೆ (Sir Elijah Impey) ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರು.

2. ಪಿಟ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಯ್ದೆ 1784 (Pitt's India Act 1784)

ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕಂಪನಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿತು.
* ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್ (Court of Directors) ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಹೊಸದಾಗಿ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ (Board of Control) ಎಂಬ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ದ್ವಿಮುಖ ಆಡಳಿತ (Double Government) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.
* ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ "ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಸ್ತಿಗಳು" (British possessions in India) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.

3. ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆಗಳು (Charter Acts - 1813, 1833, 1853)

• 1813ರ ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು (Trade Monopoly) ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ಚಹಾ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಚೀನಾದೊಂದಿಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಭಾರತೀಯರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕ 1 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಯಿತು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಷನರಿಗಳಿಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.
• 1833ರ ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ: ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಅಂತಿಮ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬಂಗಾಳದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್‌ನನ್ನು ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ (Governor General of India) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್ (Lord William Bentinck) ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಆದನು. ಕಂಪನಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಕಾಲೆ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾನೂನು ಆಯೋಗವನ್ನು (Law Commission) ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
• 1853ರ ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ: ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗೆ (ICS) ಮುಕ್ತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು (1854ರ ಮ್ಯಾಕಾಲೆ ಸಮಿತಿ).

4. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 1858 (Government of India Act 1858)

1857ರ ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು "ಭಾರತದ ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯ್ದೆ" (Act for the Good Government of India) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.
* ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡು, ಅಧಿಕಾರವು ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟಕ್ಕೆ (British Crown) ಹಸ್ತಾಂತರವಾಯಿತು.
* ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಹುದ್ದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ವೈಸ್‌ರಾಯ್ (Viceroy of India) ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ (Lord Canning) ಭಾರತದ ಮೊದಲ ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ಆದನು.
* ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (Secretary of State for India) ಎಂಬ ಹೊಸ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು 15 ಸದಸ್ಯರ ಭಾರತೀಯ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು (Council of India) ರಚಿಸಲಾಯಿತು.

5. ಭಾರತೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1861 ಮತ್ತು 1892 (Indian Councils Acts)

• 1861ರ ಕಾಯ್ದೆ: ಕಾನೂನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ (Portfolio system) ಶಾಸನಬದ್ಧ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಗಳನ್ನು (Ordinances) ಹೊರಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವೈಸ್‌ರಾಯ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.
• 1892ರ ಕಾಯ್ದೆ: ಶಾಸನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಪರೋಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆ (Indirect election) ತತ್ವವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಶಾಸನಸಭೆಗಳಿಗೆ ಬಜೆಟ್ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುವ (ಆದರೆ ಮತದಾನ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು.

6. ಮಿಂಟೋ-ಮಾರ್ಲೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು 1909 (Morley-Minto Reforms)

• ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.
• ಕೋಮು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ (Communal Representation): ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು (Separate Electorates) ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಮಿಂಟೋನನ್ನು "ಕೋಮು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಪಿತಾಮಹ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ವೈಸ್‌ರಾಯ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮಂಡಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿನ್ಹಾ (Satyendra Prasad Sinha) ಅವರು ಕಾನೂನು ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರು.

7. ಮಾಂಟೆಗೋ-ಚೆಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು 1919 (Montagu-Chelmsford Reforms)

• ದ್ವಿಮುಖ ಸರ್ಕಾರ (Dyarchy): ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು 'ಮೀಸಲು' (Reserved) ಮತ್ತು 'ವರ್ಗಾಯಿತ' (Transferred) ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುವ ದ್ವಿಮುಖ ಆಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.
• ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದ್ವಿಸದಸ್ಯ ಪದ್ಧತಿ (Bicameralism) ಮತ್ತು ನೇರ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಮೇಲ್ಮನೆ (Council of State) ಮತ್ತು ಕೆಳಮನೆ (Legislative Assembly) ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು.
• ಸಿಖ್ಖರು, ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.
• 1926ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗವನ್ನು (Central Public Service Commission) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಈ ಕಾಯ್ದೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

8. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 1935 (Government of India Act 1935)

ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘವಾದ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
* ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ (Provincial Autonomy): ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು (Dyarchy) ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.
* ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು (ಆದರೆ ಇದು ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ).
* ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟದ (All India Federation) ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ರಾಜರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇದು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಲಿಲ್ಲ.
* ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮೂರು ಪಟ್ಟಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು: ಫೆಡರಲ್ ಪಟ್ಟಿ, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ. ಉಳಿಕೆ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು (Residuary powers) ವೈಸ್‌ರಾಯ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.
* ದೇಶದ ಕರೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಸಾಲವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (RBI) ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು.
* 1937ರಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು (Federal Court) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಬರ್ಮಾ (ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್) ದೇಶವನ್ನು ಭಾರತದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು.

9. 1947ರ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ (Indian Independence Act 1947)

ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಯ (Mountbatten Plan - June 3 Plan) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.
* ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ, ಆಗಸ್ಟ್ 15, 1947 ರಂದು ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.
* ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎಂಬ ಎರಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ಡೊಮಿನಿಯನ್ (Dominion) ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
* ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್‌ಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.
* ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಭಾರತದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು. 1773ರಿಂದ 1833ರವರೆಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ (Centralization) ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬಂದರೆ, 1861ರ ನಂತರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ (Decentralization) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳು (Civil Services), ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡವು. 1853ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿತು, ಇದು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯ (Bureaucracy) ತಳಹದಿಯಾಯಿತು.

ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ

ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. 1813ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕಂಪನಿಯ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸರಕುಗಳ ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಇದು ದೇಶೀಯ ಗುಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ, 1813ರ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಿದ 1 ಲಕ್ಷ ರೂ. ಅನುದಾನವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹರಡುವಿಕೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. 1909 ಮತ್ತು 1919ರ ಕಾಯ್ದೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕೋಮು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೋಮುವಾದದ (Communalism) ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿತು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೇಶದ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ

ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ನಡೆಯಿತು. 1911ರಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ದೆಹಲಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ನಂತರ, ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತಿದವು. ಎಡ್ವಿನ್ ಲುಟ್ಯೆನ್ಸ್ (Edwin Lutyens) ಮತ್ತು ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಬೇಕರ್ (Herbert Baker) ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಸಂಸತ್ ಭವನ (Parliament House) ಮತ್ತು ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ಭವನ (ಇಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನ) 1919ರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಾಸನಸಭೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾದವು. ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಈ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು.

ಕರ್ನಾಟಕದ ನಂಟು

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ (Mysore State) ಅದ್ಭುತವಾದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ನಡೆದವು.
* ಮೈಸೂರು ಪುನರ್ದಾನ (Rendition of Mysore - 1881): ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮೈಸೂರಿನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮರಳಿ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ (ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ X) ನೀಡಿದರು.
* ಮೈಸೂರು ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ (Mysore Representative Assembly): 1881ರಲ್ಲಿ ದಿವಾನ್ ಸಿ. ರಂಗಾಚಾರ್ಲು ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಇದು, ಭಾರತದ ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
* ಮೈಸೂರು ಶಾಸನ ಪರಿಷತ್ತು (Mysore Legislative Council): 1907ರಲ್ಲಿ ದಿವಾನ್ ವಿ.ಪಿ. ಮಾಧವರಾವ್ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಮೈಸೂರನ್ನು ಒಂದು 'ಮಾದರಿ ರಾಜ್ಯ'ವನ್ನಾಗಿ (Model State) ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾದವು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಬಂಗಾಳದ ಮೊದಲ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್: ವಾರನ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ (1773ರ ಕಾಯ್ದೆ).
• ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್: ಲಾರ್ಡ್ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್ (1833ರ ಕಾಯ್ದೆ).
• ಭಾರತದ ಮೊದಲ ವೈಸ್‌ರಾಯ್: ಲಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ (1858ರ ಕಾಯ್ದೆ).
• ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಕಾಯ್ದೆ: 1773ರ ರೆಗ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆ.
• ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಿದ ಕಾಯ್ದೆ: 1833ರ ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ.
• ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ನೀಡಿದ ಕಾಯ್ದೆ: 1909ರ ಮಿಂಟೋ-ಮಾರ್ಲೆ ಸುಧಾರಣೆ.
• ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಆಡಳಿತ (Dyarchy) ತಂದ ಕಾಯ್ದೆ: 1919ರ ಮಾಂಟೆಗೋ-ಚೆಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಕಾಯ್ದೆ.
• ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ (Provincial Autonomy) ನೀಡಿದ ಕಾಯ್ದೆ: 1935ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ.
• ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ ಕಾಯ್ದೆ: 1919ರ ಕಾಯ್ದೆ.
• ಆರ್‌ಬಿಐ (RBI) ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಕಾಯ್ದೆ: 1935ರ ಕಾಯ್ದೆ.
• ಬರ್ಮಾ ದೇಶವನ್ನು ಭಾರತದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ ಕಾಯ್ದೆ: 1935ರ ಕಾಯ್ದೆ.
• ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದ ಕಾಯ್ದೆ: 1861ರ ಭಾರತೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ಯಾವ ಕಾಯ್ದೆಯು ಬಂಗಾಳದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು 'ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು?
   A) 1773ರ ರೆಗ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆ
   B) 1784ರ ಪಿಟ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಯ್ದೆ
   C) 1833ರ ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ
   D) 1858ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ
   ಉತ್ತರ: (C) (1833ರ ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆಯು ಲಾರ್ಡ್ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿ ಮಾಡಿತು.)

2. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು (Dyarchy) ಯಾವ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು?
   A) 1909ರ ಮಿಂಟೋ-ಮಾರ್ಲೆ ಸುಧಾರಣೆ
   B) 1919ರ ಮಾಂಟೆಗೋ-ಚೆಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಕಾಯ್ದೆ
   C) 1935ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ
   D) 1892ರ ಭಾರತೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ
   ಉತ್ತರ: (B) (1919ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮೀಸಲು ಮತ್ತು ವರ್ಗಾಯಿತ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿ ದ್ವಿಮುಖ ಆಡಳಿತವನ್ನು ತಂದಿತು.)

3. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋಮು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಪಿತಾಮಹ (Father of Communal Electorate) ಎಂದು ಯಾರನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ?
   A) ಲಾರ್ಡ್ ಮಿಂಟೋ
   B) ಲಾರ್ಡ್ ಮಾರ್ಲೆ
   C) ಲಾರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಕಾಲೆ
   D) ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್
   ಉತ್ತರ: (A) (1909ರ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಲಾರ್ಡ್ ಮಿಂಟೋನನ್ನು ಹೀಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.)

4. 1935ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣ ಯಾವುದು?
   A) ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಆಡಳಿತದ ರದ್ದತಿ
   B) ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ (Provincial Autonomy)
   C) ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತದ ಅಂತ್ಯ
   D) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಚನೆ
   ಉತ್ತರ: (B) (ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಆಡಳಿತವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.)

5. ಯಾವ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು?
   A) 1813ರ ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ
   B) 1784ರ ಪಿಟ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಯ್ದೆ
   C) 1773ರ ರೆಗ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆ
   D) 1853ರ ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ
   ಉತ್ತರ: (C) (1773ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅನ್ವಯ 1774ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.)

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ