ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ — ಐಎನ್‌ಎ

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಳವಳಿಯ ಎರಡನೇ ಹಂತವು (Second phase of Revolutionary Movement) 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯ (Non-Cooperation Movement) ಹಠಾತ್ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಯುವಕರು, ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟದ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯಲು ಮುಂದಾದರು. ಈ ಹಂತವು ಕೇವಲ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಸಮಾಜವಾದಿ (Socialist) ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ರೈತರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್, ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್, ಸೂರ್ಯ ಸೇನ್ ಮುಂತಾದವರು ಈ ಹಂತದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.

ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಳಗೆ ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ (Subhas Chandra Bose) ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ (Second World War) ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನವು ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಮಿ (Indian National Army - INA) ಅಥವಾ ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಫೌಜ್ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KPSC) ಮತ್ತು ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ (UPSC) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಕೃತ್ಯಗಳು, ಬೋಸ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ನಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಐಎನ್‌ಎಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳು

ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಈ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಂತೆ ಶಾಸನಗಳ ಬದಲಾಗಿ, ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು, ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ:
* ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳು (Literature): ಶಚೀಂದ್ರನಾಥ್ ಸನ್ಯಾಲ್ ಅವರ "ಬಂದಿ ಜೀವನ್" (Bandi Jeevan), ಭಗವತಿ ಚರಣ್ ವೋಹ್ರಾ ಅವರ "ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ದಿ ಬಾಂಬ್" (The Philosophy of the Bomb) ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ "ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟ್ರಗಲ್" (The Indian Struggle) ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
* ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತಚರ ದಾಖಲೆಗಳು (Government Records): ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗುಪ್ತಚರ ಇಲಾಖೆಯ ವರದಿಗಳು, ಲಾಹೋರ್ ಪಿತೂರಿ ಪ್ರಕರಣ (Lahore Conspiracy Case) ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಕೋಟೆ ಐಎನ್‌ಎ ವಿಚಾರಣೆಗಳ (Red Fort INA Trials) ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಾಖಲೆಗಳು.
* ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳು (Coins and Stamps): ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರ್ಕಾರವು (Azad Hind Government) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳು.
* ವಿದೇಶಿ ವರದಿಗಳು (Foreign Accounts): ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಪಾನೀಸ್ ಮಿಲಿಟರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಗಳು (Azad Hind Radio) ಐಎನ್‌ಎ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ

ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ

ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (HRA) ಮತ್ತು ಕಾಕೋರಿ ಪ್ರಕರಣ

1924ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಶಚೀಂದ್ರನಾಥ್ ಸನ್ಯಾಲ್, ರಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ ಮತ್ತು ಚಟರ್ಜಿ ಅವರು HRA ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸಶಸ್ತ್ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಫೆಡರಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು, 1925ರ ಆಗಸ್ಟ್ 9 ರಂದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾಕೋರಿ ಬಳಿ ರೈಲನ್ನು ತಡೆದು ಸರ್ಕಾರಿ ಖಜಾನೆಯನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದರು (Kakori Train Robbery). ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಿಸ್ಮಿಲ್, ಅಶ್ಫಾಖುಲ್ಲಾ ಖಾನ್, ರೋಷನ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ ಲಾಹಿರಿ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿತು.

ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (HSRA) ಮತ್ತು ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್

1928ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್, ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುಖದೇವ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ HRA ಅನ್ನು HSRA ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸಮಾಜವಾದಿ (Socialist) ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 1928ರಲ್ಲಿ ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್ ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣನಾದ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌ನನ್ನು (John Saunders) ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1929ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 8 ರಂದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಸೂದೆ (Public Safety Bill) ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ವಿವಾದಗಳ ಮಸೂದೆಯನ್ನು (Trade Disputes Bill) ವಿರೋಧಿಸಿ, ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಟುಕೇಶ್ವರ್ ದತ್ ದೆಹಲಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ (Central Legislative Assembly) ಬಾಂಬ್ ಎಸೆದರು. ಯಾರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ "ಕಿವುಡರಿಗೆ ಕೇಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು" ಅವರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಲಾಹೋರ್ ಪಿತೂರಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್, ರಾಜಗುರು ಮತ್ತು ಸುಖದೇವ್ ಅವರನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 23, 1931 ರಂದು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಸೂರ್ಯ ಸೇನ್ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ ದಾಳಿ (Chittagong Armoury Raid)

ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು 'ಮಾಸ್ಟರ್ ದಾ' ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದ ಸೂರ್ಯ ಸೇನ್ (Surya Sen) ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ಇಂಡಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಆರ್ಮಿ (Indian Republican Army) ಎಂಬ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ 18, 1930 ರಂದು, ಸೂರ್ಯ ಸೇನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರದ ಮೇಲೆ ಯಶಸ್ವಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. 1933ರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಸೇನ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ, 1934ರಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು

ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರು 1938ರಲ್ಲಿ ಹರಿಪುರ (Haripura) ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 1939ರ ತ್ರಿಪುರಿ (Tripuri) ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಬೆಂಬಲಿತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಪಟ್ಟಾಭಿ ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಬೋಸ್ ಮರು-ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಬೋಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಳಗೆ ಎಡಪಂಥೀಯ ಗುಂಪಾದ 'ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್' (Forward Bloc) ಅನ್ನು 1939ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ಮಹಾ ಪಲಾಯನ ಮತ್ತು ಐಎನ್‌ಎ (INA) ರಚನೆ

ಜುಲೈ 1940ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬೋಸ್ ಅವರನ್ನು ಗೃಹಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಿದರು. ಜನವರಿ 1941ರಲ್ಲಿ, ಜಿಯಾವುದ್ದೀನ್ ಎಂಬ ಪಠಾಣ್ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ (Great Escape), ಪೆಶಾವರ್, ಕಾಬೂಲ್, ಮಾಸ್ಕೋ ಮೂಲಕ ಜರ್ಮನಿಯ ಬರ್ಲಿನ್ ತಲುಪಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಫ್ರೀ ಇಂಡಿಯಾ ಸೆಂಟರ್' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ, ಜಪಾನಿಯರಿಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಗಳನ್ನು (POWs) ಬಳಸಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ (Mohan Singh) ಅವರು 1942ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಮಿ (INA) ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಶ್ ಬಿಹಾರಿ ಬೋಸ್ ಅವರು 'ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್ ಲೀಗ್' (Indian Independence League) ಮೂಲಕ ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. 1943ರಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಸಿಂಗಾಪುರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ, ಐಎನ್‌ಎಯ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ 'ನೇತಾಜಿ' (Netaji) ಎಂಬ ಬಿರುದು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಐಎನ್‌ಎ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21, 1943 ರಂದು ಬೋಸ್ ಅವರು ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು (Provisional Government of Free India - Azad Hind Government) ಘೋಷಿಸಿದರು. 1944ರಲ್ಲಿ ಐಎನ್‌ಎ ಜಪಾನೀಸ್ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬರ್ಮಾ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಗಡಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಇಂಫಾಲ್ ಮತ್ತು ಕೊಹಿಮಾ (Imphal-Kohima campaign) ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಐಎನ್‌ಎ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿತು. ಆದರೆ ಜಪಾನ್‌ನ ಸೋಲು ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದ ಆರಂಭದಿಂದಾಗಿ ಐಎನ್‌ಎ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಬೇಕಾಯಿತು.

ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

• ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ (Azad Hind Administration): ಬೋಸ್ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್, ಕರೆನ್ಸಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಬೋಸ್ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಸಚಿವರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆಹಗಲ್ ಅವರು ಮಹಿಳಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು.
• ಐಎನ್‌ಎ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗಳು (INA Brigades): ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಗಾಂಧಿ, ನೆಹರು, ಆಜಾದ್ ಮತ್ತು ಸುಭಾಷ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿಯೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ 'ರಾಣಿ ಝಾನ್ಸಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್' (Rani Jhansi Regiment) ಅನ್ನು ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆಹಗಲ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• HSRA ಸಂಘಟನಾ ರಚನೆ: ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಆಡಳಿತವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. HSRA ತನ್ನದೇ ಆದ ಕೇಂದ್ರ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ

• ಸಮಾಜವಾದಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (Socialist Vision): ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು HSRA ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.
• ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (Azad Hind Bank): 1944ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಂಗೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವಲಸಿಗರಿಂದ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ: ಐಎನ್‌ಎಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೇದಭಾವವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೂಗಳು, ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಸಿಖ್ಖರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದು (ರಾಣಿ ಝಾನ್ಸಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್) ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ

• ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ (Revolutionary Literature): ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಬರೆದ "ನಾನೇಕೆ ನಾಸ್ತಿಕ" (Why I am an Atheist) ಪ್ರಬಂಧವು ಅವರ ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಶರತ್ ಚಂದ್ರ ಚಟರ್ಜಿ ಅವರ "ಪಾಥೇರ್ ದಾಬಿ" (Pather Dabi) ಕಾದಂಬರಿಯು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು.
• ಗೀತೆಗಳು (Songs): ಐಎನ್‌ಎಯ ಮಾರ್ಚಿಂಗ್ ಗೀತೆ "ಕದಮ್ ಕದಮ್ ಬಢಾಯೇ ಜಾ" (Kadam Kadam Badhaye Ja) ಮತ್ತು ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ "ಶುಭ್ ಸುಖ್ ಚೈನ್" (Subh Sukh Chain - ಜನ ಗಣ ಮನದ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಆವೃತ್ತಿ) ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಿದವು. "ಜೈ ಹಿಂದ್" ಮತ್ತು "ಚಲೋ ದೆಹಲಿ" ಘೋಷಣೆಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು.
• ಸ್ಮಾರಕ (Monuments): ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಐಎನ್‌ಎ ಹುತಾತ್ಮರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು (INA War Memorial) 1945ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. (ಇದನ್ನು ನಂತರ ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್ ನಾಶಪಡಿಸಿದನು, ಆದರೆ ನಂತರ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು).

ಕರ್ನಾಟಕದ ನಂಟು

• ಐಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರು: ಮಲಯಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಕನ್ನಡಿಗರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೊಡಗು (Coorg) ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಯುವಕರು ಐಎನ್‌ಎಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡರು.
• ಐಎನ್‌ಎ ವಿಚಾರಣೆಗಳ ಪ್ರಭಾವ (Impact of INA Trials): 1945-46ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಕೆಂಪು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಶಾನವಾಜ್ ಖಾನ್, ಪ್ರೇಮ್ ಸೆಹಗಲ್ ಮತ್ತು ಗುರ್ಬಕ್ಷ್ ಸಿಂಗ್ ಧಿಲ್ಲೋನ್ ಅವರ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆದಾಗ, ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿ ಐಎನ್‌ಎ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು.
• ರಾಯಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ನೇವಿ ದಂಗೆ (RIN Mutiny - 1946): ಐಎನ್‌ಎಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 1946ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನಾವಿಕರು ದಂಗೆಯೆದ್ದರು. ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬಂತು. ಕಾರವಾರ (Karwar) ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು (Mangalore) ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ನಾವಿಕರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮುಷ್ಕರ ನಡೆಸಿದರು, ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (HRA) 1924 ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
• ಕಾಕೋರಿ ರೈಲು ದರೋಡೆ (1925) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ ಮತ್ತು ಅಶ್ಫಾಖುಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿದರು.
• HSRA ಅನ್ನು 1928 ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಫಿರೋಜ್ ಶಾ ಕೋಟ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• 1929 ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ಎಸೆದವರು ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಟುಕೇಶ್ವರ್ ದತ್.
• ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್, ರಾಜಗುರು ಮತ್ತು ಸುಖದೇವ್ ಅವರನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 23, 1931 ರಂದು (ಹುತಾತ್ಮರ ದಿನ) ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.
• ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ ದಾಳಿಯ (1930) ರೂವಾರಿ ಸೂರ್ಯ ಸೇನ್ (ಮಾಸ್ಟರ್ ದಾ).
• ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರು 1938 (ಹರಿಪುರ) ಮತ್ತು 1939 (ತ್ರಿಪುರಿ) ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.
• 1939 ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ ಅವರು 'ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್' (Forward Bloc) ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
• ಐಎನ್‌ಎ (INA) ಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ 1942 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
• 1943 ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
• "ನೀವು ನನಗೆ ರಕ್ತ ಕೊಡಿ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂಬುದು ಬೋಸ್ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಘೋಷಣೆ.
• ಐಎನ್‌ಎ ವಿಚಾರಣೆಗಳು (1945-46) ದೆಹಲಿಯ ಕೆಂಪು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದವು, ಭುಲಾಭಾಯ್ ದೇಸಾಯಿ, ತೇಜ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಸಪ್ರು ಮತ್ತು ನೆಹರು ವಕೀಲರಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರು.
• RIN ದಂಗೆಯು ಫೆಬ್ರವರಿ 18, 1946 ರಂದು ಮುಂಬೈನ HMIS ತಲ್ವಾರ್ (HMIS Talwar) ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ಕಾಕೋರಿ ರೈಲು ದರೋಡೆ ಪ್ರಕರಣವು ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು?
   A) 1924
   B) 1925
   C) 1928
   D) 1930
   ಉತ್ತರ: (B) (ವಿವರಣೆ: ಕಾಕೋರಿ ರೈಲು ದರೋಡೆಯು 1925 ಆಗಸ್ಟ್ 9 ರಂದು HRA ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ನಡೆಯಿತು.)

2. ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ ದಾಳಿಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನಾಯಕ ಯಾರು?
   A) ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್
   B) ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್
   C) ಸೂರ್ಯ ಸೇನ್
   D) ಜತಿನ್ ದಾಸ್
   ಉತ್ತರ: (C) (ವಿವರಣೆ: ಸೂರ್ಯ ಸೇನ್ (ಮಾಸ್ಟರ್ ದಾ) ಅವರು 1930 ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಆರ್ಮಿ ಮೂಲಕ ಈ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು.)

3. ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರು 'ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್' ಅನ್ನು ಯಾವ ವರ್ಷ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು?
   A) 1938
   B) 1939
   C) 1941
   D) 1943
   ಉತ್ತರ: (B) (ವಿವರಣೆ: 1939 ರ ತ್ರಿಪುರಿ ಅಧಿವೇಶನದ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.)

4. ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಮಿಯ (INA) ಮಹಿಳಾ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನ ಹೆಸರೇನು?
   A) ದುರ್ಗಾವತಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್
   B) ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ರೆಜಿಮೆಂಟ್
   C) ರಾಣಿ ಝಾನ್ಸಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್
   D) ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್
   ಉತ್ತರ: (C) (ವಿವರಣೆ: ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆಹಗಲ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಝಾನ್ಸಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿತ್ತು.)

5. ರಾಯಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ನೇವಿ (RIN) ದಂಗೆಯು 1946 ರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು?
   A) HMIS ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್
   B) HMIS ತಲ್ವಾರ್
   C) HMIS ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ
   D) HMIS ಬಾಂಬೆ
   ಉತ್ತರ: (B) (ವಿವರಣೆ: ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 1946 ರಲ್ಲಿ HMIS ತಲ್ವಾರ್ ಹಡಗಿನ ನಾವಿಕರು ಕಳಪೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ದಂಗೆಯೆದ್ದರು.)

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ