ಗಾಂಧೀ ಯುಗ — ಭಾಗ 1: ಚಂಪಾರಣ್‌ನಿಂದ ಅಸಹಕಾರದವರೆಗೆ (1915 – 1924)

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 1915 ರಿಂದ 1947 ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು 'ಗಾಂಧೀ ಯುಗ' (Gandhian Era) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಯಶಸ್ವಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ, ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಎಂಬ ವಿನೂತನ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಮೋಹನ್‌ದಾಸ್ ಕರಮಚಂದ್ ಗಾಂಧಿಯವರು ಜನವರಿ 9, 1915 ರಂದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಅವರ ಆಗಮನವು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ವಿದ್ಯಾವಂತರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಯು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈತರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಯುವಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬೃಹತ್ ಜನಪರ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿ (Mass Movement) ಮಾರ್ಪಾಡಾಯಿತು.

ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KPSC) ಮತ್ತು ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ (UPSC) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಅವಧಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಚಂಪಾರಣ್, ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಖೇಡಾ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಗಾಂಧೀಜಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ರೌಲತ್ ಕಾಯ್ದೆ, ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾ ಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳುವಳಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಬುನಾದಿಯನ್ನೇ ನಡುಗಿಸಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1924 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನವು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಅಧಿವೇಶನವಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಡುವಂತಹ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳು

ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಾಂಧೀ ಯುಗದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ವಿಪುಲವಾದ ಲಿಖಿತ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಮೂಲಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ:

• ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳು: ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ 'ಮೈ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿಮೆಂಟ್ಸ್ ವಿತ್ ಟ್ರುತ್' (My Experiments with Truth), 'ಹಿಂದ್ ಸ್ವರಾಜ್' (Hind Swaraj), ಮತ್ತು ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರ 'ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ' (Discovery of India).
• ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು: ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ 'ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ' (Young India - ಇಂಗ್ಲಿಷ್), 'ನವಜೀವನ್' (Navajivan - ಗುಜರಾತಿ), 'ಹರಿಜನ್' (Harijan), ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರ 'ಕೇಸರಿ' (Kesari) ಮತ್ತು 'ಮರಾಠ' (Mahratta).
• ಅಧಿಕೃತ ವರದಿಗಳು (Official Accounts): ರೌಲತ್ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಆಧಾರವಾದ 'ಸೆಡಿಶನ್ ಕಮಿಟಿ ವರದಿ' (Sedition Committee Report - 1918), ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾ ಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ತನಿಖೆಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ 'ಹಂಟರ್ ಆಯೋಗದ ವರದಿ' (Hunter Commission Report - 1920), ಮತ್ತು 1919ರ ಮಾಂಟೆಗ್ಯು-ಚೆಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವರದಿ.
• ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದ ದಾಖಲೆಗಳು: 1920ರ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನ, ನಾಗ್ಪುರ ಅಧಿವೇಶನ, ಮತ್ತು 1924ರ ಬೆಳಗಾವಿ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧಿಕೃತ ನಡಾವಳಿಗಳು.
• ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲಗಳು: ಎನ್.ಎಸ್. ಹರ್ಡೀಕರ್ ಅವರ 'ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸೇವಾದಳ'ದ (Hindustani Seva Dal) ದಾಖಲೆಗಳು, ಗಂಗಾಧರರಾವ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಅವರ ಪತ್ರಗಳು.

ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ

ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ

ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಮುಖ ಚಳುವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು (1917-1918)

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಗುರು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ ಅವರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು. ನೇರವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಚಳುವಳಿಗೆ ಧುಮುಕುವ ಬದಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು.

• ಚಂಪಾರಣ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ (1917 - First Civil Disobedience): ಬಿಹಾರದ ಚಂಪಾರಣ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ತೋಟದ ಮಾಲೀಕರು ರೈತರ ಮೇಲೆ 'ತೀನ್‌ಕಥಿಯಾ' (Tinkathia system) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೇರಿದ್ದರು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ 3/20 ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನೀಲಿ (Indigo) ಬೆಳೆಯಬೇಕಿತ್ತು. ಜರ್ಮನಿಯ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದಿಂದ ನೀಲಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಕುಸಿದಿದ್ದರೂ, ಮಾಲೀಕರು ರೈತರಿಂದ ಅಕ್ರಮ ತೆರಿಗೆ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಶುಕ್ಲ (Rajkumar Shukla) ಎಂಬುವವರ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ಚಂಪಾರಣ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಜಿಲ್ಲೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದರೂ, ಗಾಂಧೀಜಿ ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಶಾಸನಭಂಗ (Civil Disobedience) ಆಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ತನಿಖಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ, ತೀನ್‌ಕಥಿಯಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್, ಜೆ.ಬಿ. ಕೃಪಲಾನಿ, ನರಹರಿ ಪಾರಿಖ್ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದರು.
• ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಗಿರಣಿ ಮುಷ್ಕರ (1918 - First Hunger Strike): ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನ ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿ ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ನಡುವೆ 'ಪ್ಲೇಗ್ ಬೋನಸ್' (Plague Bonus) ವಿಚಾರವಾಗಿ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಯಿತು. ಮಾಲೀಕರು ಬೋನಸ್ ರದ್ದುಪಡಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಕಾರ್ಮಿಕರು 50% ವೇತನ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟರು. ಗಾಂಧೀಜಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ 35% ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಮಾಲೀಕರು ಒಪ್ಪದಿದ್ದಾಗ ಗಾಂಧೀಜಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ (First Hunger Strike) ಕೈಗೊಂಡರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ 35% ವೇತನ ಹೆಚ್ಚಳ ದೊರೆಯಿತು. ಅನುಸೂಯಾ ಸಾರಾಭಾಯಿ (Anasuya Sarabhai) ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ನೆರವಾದರು.
• ಖೇಡಾ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ (1918 - First Non-Cooperation): ಗುಜರಾತಿನ ಖೇಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲದಿಂದಾಗಿ ಬೆಳೆ ನಾಶವಾಗಿತ್ತು. ಕಂದಾಯ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬೆಳೆ 25% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೆ ಕಂದಾಯ ಮನ್ನಾ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಕಂದಾಯ ವಸೂಲಿಗೆ ಮುಂದಾಯಿತು. ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ (Sardar Vallabhbhai Patel) ರೈತರಿಗೆ ಕಂದಾಯ ಕಟ್ಟದಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮೊದಲ ಅಸಹಕಾರ (First Non-Cooperation) ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಂದಾಯ ಕಟ್ಟಲು ಶಕ್ತರಾದವರಿಂದ ಮಾತ್ರ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರ ರಹಸ್ಯ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿತು.

ರೌಲತ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾ ಬಾಗ್ (1919)

• ರೌಲತ್ ಕಾಯ್ದೆ (Rowlatt Act - 1919): ಸಿಡ್ನಿ ರೌಲತ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು 'ಅರಾಜಕತೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಅಪರಾಧಗಳ ಕಾಯ್ದೆ'ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ 2 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿಡಲು ಇದು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಇದನ್ನು "No Dalil, No Vakil, No Appeal" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ಗಾಂಧೀಜಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 1919 ರಂದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹರತಾಳಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು.
• ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾ ಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ (April 13, 1919): ಪಂಜಾಬಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕರಾದ ಡಾ. ಸೈಫುದ್ದೀನ್ ಕಿಚ್ಲು ಮತ್ತು ಡಾ. ಸತ್ಯಪಾಲ್ ಅವರನ್ನು ರೌಲತ್ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಖಂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಬೈಸಾಖಿ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಅಮೃತಸರದ ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾ ಬಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ನಿರಾಯುಧ ಜನರು ಸೇರಿದ್ದರು. ಜನರಲ್ ರೆಜಿನಾಲ್ಡ್ ಡೈಯರ್ (General Reginald Dyer) ಯಾವುದೇ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡದೆ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದನು. ಅಧಿಕೃತ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ 379 ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟರು.
• ಪರಿಣಾಮಗಳು: ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ 'ನೈಟ್‌ಹುಡ್' (Knighthood) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು 'ಕೈಸರ್-ಇ-ಹಿಂದ್' (Kaiser-i-Hind) ಪದಕವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯ ತನಿಖೆಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ 'ಹಂಟರ್ ಆಯೋಗ'ವನ್ನು (Hunter Commission) ರಚಿಸಿತು.

ಖಿಲಾಫತ್ ಮತ್ತು ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ (1920-1922)

• ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳುವಳಿ (Khilafat Movement): ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿ ಸೋತ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಜಗತ್ತಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡನಾಗಿದ್ದ 'ಖಲೀಫ'ನ (Caliph) ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು. ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲಿ ಸಹೋದರರು (ಶೌಕತ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ) ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಏಕತೆಗೆ ಇದೊಂದು ಸುವರ್ಣಾವಕಾಶ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಗಾಂಧೀಜಿ ಈ ಚಳುವಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು.
• ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ (Non-Cooperation Movement): ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾ ಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ, ಪಂಜಾಬಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಖಿಲಾಫತ್ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. 1920ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶೇಷ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಾಗ್ಪುರ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ದೊರೆಯಿತು.
• ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ತ್ಯಜಿಸುವಿಕೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ-ಕಾಲೇಜುಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನ ಸಭೆಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ವಿದೇಶಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಿ ವಸ್ತುಗಳ (ಖಾದಿ) ಬಳಕೆ.
• ಚೌರಿ ಚೌರಾ ಘಟನೆ (Chauri Chaura Incident): ಚಳುವಳಿಯು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 1922 ರಂದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಗೋರಖ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೌರಿ ಚೌರಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯುತ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸರು ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎಸಗಿದರು. ಇದರಿಂದ ರೊಚ್ಚಿಗೆದ್ದ ಗುಂಪು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿತು. 22 ಪೊಲೀಸರು ಸಜೀವ ದಹನವಾದರು. ಅಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಗಾಂಧೀಜಿ, ಚಳುವಳಿಯು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 1922 ರಂದು ಬಾರ್ಡೋಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದರು.

ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು (1922-1924)

ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ದಿಢೀರನೆ ಹಿಂಪಡೆದಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮೂಡಿದವು.
* ಸ್ವರಾಜ್ಯವಾದಿಗಳು (Swarajists): ಸಿ.ಆರ್. ದಾಸ್ (C.R. Das) ಮತ್ತು ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ (Motilal Nehru) ಅವರು ಶಾಸನ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಒಳಗಿನಿಂದಲೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. 1922ರ ಗಯಾ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಇವರ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸೋತಾಗ, ಜನವರಿ 1, 1923 ರಂದು 'ಕಾಂಗ್ರೆಸ್-ಖಿಲಾಫತ್ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷ'ವನ್ನು (Swaraj Party) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
* ಬದಲಾವಣೆ ವಿರೋಧಿಗಳು (No-Changers): ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ, ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಶಾಸನ ಸಭೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ರಚನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ (Constructive Programmes) ಖಾದಿ ಪ್ರಚಾರ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತಾ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಏಕತೆಯತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದರು.

ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು.
* ಮಾಂಟೆಗ್ಯು-ಚೆಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು (1919ರ ಕಾಯ್ದೆ): ಭಾರತೀಯರ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು 1919ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 'ದ್ವಿಮುಖ ಸರ್ಕಾರ' (Dyarchy) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು. ಆಡಳಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು 'ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ' (Reserved) ಮತ್ತು 'ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ' (Transferred) ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.
* ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು (1920ರ ನಾಗ್ಪುರ ಅಧಿವೇಶನ): ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೇವಲ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರ ಕ್ಲಬ್ ಆಗದೆ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಸಂಘಟನೆಯಾಯಿತು. ಭಾಷಾವಾರು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು (ಉದಾ: ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ - KPCC). 15 ಸದಸ್ಯರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು (CWC) ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಸದಸ್ಯತ್ವ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಕೇವಲ 4 ಆಣೆಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ

• ಆರ್ಥಿಕತೆ: ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಮಿತಿಮೀರಿತು. ವಿದೇಶಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರದಿಂದಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ಪೆಟ್ಟು ಬಿತ್ತು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ 'ಸ್ವದೇಶಿ' ಕರೆಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೈಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಮರುಜೀವ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಚರಕವು (Charkha) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು.
• ಸಮಾಜ: ಖಿಲಾಫತ್ ಮತ್ತು ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಏಕತೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾಗಿತ್ತು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತಾ ನಿವಾರಣೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೋರಾಟದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ವಿದೇಶಿ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮದ್ಯದಂಗಡಿಗಳ ಮುಂದೆ ಪಿಕೆಟಿಂಗ್ (Picketing) ಮಾಡಿದರು.

ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವು.
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಜಾಮಿಯಾ ಮಿಲಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ (ಅಲಿಗಢ, ನಂತರ ದೆಹಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ), ಕಾಶಿ ವಿದ್ಯಾಪೀಠ, ಗುಜರಾತ್ ವಿದ್ಯಾಪೀಠ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
* ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ: ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ 'ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಮತ್ತು 'ನವಜೀವನ್' ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸಿದವು. ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಭಾರತಿ ಅವರ ತಮಿಳು ಕವಿತೆಗಳು, ಮುನ್ಷಿ ಪ್ರೇಮ್‌ಚಂದ್ ಅವರ ಹಿಂದಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿದವು.

ಕರ್ನಾಟಕದ ನಂಟು

ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಅವಧಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
* ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾಧರರಾವ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ (ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಿಂಹ - Lion of Karnataka), ಕಾರ್ನಾಡ್ ಸದಾಶಿವರಾವ್, ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾವ್, ಮತ್ತು ಕೌಜಲಗಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಗೋಲಿಬಾರ್ ನಡೆದು ಖಿಲಾಫತ್ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಹುತಾತ್ಮರಾದರು.
* ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸೇವಾದಳ (Hindustani Seva Dal - 1923): ಡಾ. ಎನ್.ಎಸ್. ಹರ್ಡೀಕರ್ (N.S. Hardikar) ಅವರು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ 1923 ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸೇವಾದಳವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಪಡೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು.
* 1924ರ ಬೆಳಗಾವಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನ (Belgaum Congress Session): ಡಿಸೆಂಬರ್ 1924 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ 39ನೇ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನ ನಡೆಯಿತು. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನ ಇದಾಗಿದೆ.
* ಗಂಗಾಧರರಾವ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಅವರು ಸ್ವಾಗತ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.
* ಈ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಾಜ್ಯವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನಡುವೆ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿ, ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷವು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಶಾಸನ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.
* ಅಧಿವೇಶನವು ನಡೆದ ಸ್ಥಳವನ್ನು 'ವಿಜಯನಗರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.
* ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಹತ್ವದ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದವು ಮತ್ತು ಹುಯಿಲಗೋಳ ನಾರಾಯಣರಾಯರು ರಚಿಸಿದ 'ಉದಯವಾಗಲಿ ನಮ್ಮ ಚೆಲುವ ಕನ್ನಡ ನಾಡು' ಗೀತೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಾಡಲಾಯಿತು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಗಾಂಧೀಜಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ದಿನ (ಜನವರಿ 9, 1915) ವನ್ನು 'ಪ್ರವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ದಿವಸ' ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಗುರು - ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮೊದಲ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ - ಚಂಪಾರಣ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ (1917).
• ಚಂಪಾರಣ್‌ನಲ್ಲಿ ರೈತರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪದ್ಧತಿ - ತೀನ್‌ಕಥಿಯಾ (3/20 ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಬೆಳೆಯುವುದು).
• ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮೊದಲ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ - ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಗಿರಣಿ ಮುಷ್ಕರ (1918).
• ರೌಲತ್ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು "ಕಪ್ಪು ಶಾಸನ" (Black Act) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.
• ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾ ಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದ ಅಧಿಕಾರಿ - ಜನರಲ್ ರೆಜಿನಾಲ್ಡ್ ಡೈಯರ್.
• ಜಲಿಯನ್‌ವಾಲಾ ಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ತನಿಖೆಗೆ ರಚಿಸಿದ ಆಯೋಗ - ಹಂಟರ್ ಆಯೋಗ.
• ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರು - ಅಲಿ ಸಹೋದರರು (ಶೌಕತ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ).
• ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾದ ಘಟನೆ - ಚೌರಿ ಚೌರಾ ಘಟನೆ (ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 1922).
• ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಾಪಕರು - ಸಿ.ಆರ್. ದಾಸ್ (ಅಧ್ಯಕ್ಷ) ಮತ್ತು ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ (ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ).
• ಗಾಂಧೀಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನ - ಬೆಳಗಾವಿ ಅಧಿವೇಶನ (1924).
• ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸೇವಾದಳದ ಸ್ಥಾಪಕರು - ಡಾ. ಎನ್.ಎಸ್. ಹರ್ಡೀಕರ್.
• 'ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಿಂಹ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು - ಗಂಗಾಧರರಾವ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಶಾಸನಭಂಗ (Civil Disobedience) ಚಳುವಳಿ ಯಾವುದು?
   A) ಖೇಡಾ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ
   B) ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಗಿರಣಿ ಮುಷ್ಕರ
   C) ಚಂಪಾರಣ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ
   D) ರೌಲತ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ
   ಉತ್ತರ: (C) ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು 1917ರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದ ಚಂಪಾರಣ್‌ನಲ್ಲಿ ತೀನ್‌ಕಥಿಯಾ ಪದ್ಧತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಮೊದಲ ಶಾಸನಭಂಗ ಚಳುವಳಿ ನಡೆಸಿದರು.

2. 1922 ರಲ್ಲಿ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ದಿಢೀರನೆ ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೇನು?
   A) ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿದ್ದು
   B) ಚೌರಿ ಚೌರಾ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘಟನೆ
   C) ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಬಂಧನ
   D) ಖಿಲಾಫತ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿದಿದ್ದು
   ಉತ್ತರ: (B) ಫೆಬ್ರವರಿ 1922 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚೌರಿ ಚೌರಾ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯ ದಹನ ಘಟನೆಯಿಂದ ಬೇಸತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದರು.

3. ಈ ಕೆಳಗಿನವರಲ್ಲಿ 'ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷ'ದ (Swaraj Party) ಸ್ಥಾಪಕರು ಯಾರು?
   A) ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್
   B) ಸಿ.ಆರ್. ದಾಸ್ ಮತ್ತು ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ
   C) ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್
   D) ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ ಮತ್ತು ಅನಿಬೆಸೆಂಟ್
   ಉತ್ತರ: (B) ಶಾಸನ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 1923 ರಲ್ಲಿ ಸಿ.ಆರ್. ದಾಸ್ ಮತ್ತು ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

4. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನ ಎಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು?
   A) ಲಾಹೋರ್
   B) ಕರಾಚಿ
   C) ಬೆಳಗಾವಿ
   D) ಹರಿಪುರ
   ಉತ್ತರ: (C) 1924 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ 39ನೇ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನವು ಗಾಂಧೀಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಅಧಿವೇಶನವಾಗಿದೆ.

5. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 'ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸೇವಾದಳ'ವನ್ನು (Hindustani Seva Dal) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವರು ಯಾರು?
   A) ಗಂಗಾಧರರಾವ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ
   B) ಕಾರ್ನಾಡ್ ಸದಾಶಿವರಾವ್
   C) ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾವ್
   D) ಡಾ. ಎನ್.ಎಸ್. ಹರ್ಡೀಕರ್
   ಉತ್ತರ: (D) ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಪಡೆಯಾಗಿ ಡಾ. ಎನ್.ಎಸ್. ಹರ್ಡೀಕರ್ ಅವರು 1923 ರಲ್ಲಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸೇವಾದಳವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ