ಗಾಂಧೀ ಯುಗ — ಭಾಗ 2: ಸೈಮನ್‌ನಿಂದ ದುಂಡುಮೇಜಿನವರೆಗೆ (1927 – 1939)

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 1927 ರಿಂದ 1939 ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯ (Non-Cooperation Movement) ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯು ತುಂಬಿತು. ಸೈಮನ್ ಆಯೋಗದ ಆಗಮನವು ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದರೆ, 1929 ರ ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನವು 'ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ' (Purna Swaraj) ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು.

ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟವು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಹೋರಾಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಶಾಸನಭಂಗ ಚಳುವಳಿ (Civil Disobedience Movement), ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು (Round Table Conferences), ಮತ್ತು 1935 ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯು (Government of India Act 1935) ಮುಂದಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿದವು. KPSC ಮತ್ತು KAS ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂಕೋಲಾ ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ, ಅರಣ್ಯ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಗಳಂತಹ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹೋರಾಟಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳು

ಈ ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ವಿಪುಲವಾದ ಲಿಖಿತ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಮೂಲಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ:
* ಸೈಮನ್ ಆಯೋಗದ ವರದಿ (Simon Commission Report, 1930): ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
* ನೆಹರೂ ವರದಿ (Nehru Report, 1928): ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ, ಭಾರತೀಯರು ರೂಪಿಸಿದ ಮೊದಲ ಸಂವಿಧಾನದ ಕರಡು.
* ಜಿನ್ನಾರ 14 ಅಂಶಗಳು (Jinnah's 14 Points, 1929): ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್‌ನ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಕೋಮುವಾದಿ ರಾಜಕಾರಣದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ದಾಖಲೆ.
* ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು: ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಯವರ 'ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ' (Young India) ಮತ್ತು 'ಹರಿಜನ' (Harijan), ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ 'ಮೂಕನಾಯಕ' (Mookanayaka) ಮತ್ತು 'ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಭಾರತ' (Bahishkrit Bharat).
* ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ: ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಯವರ 'ಮೈ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿಮೆಂಟ್ಸ್ ವಿತ್ ಟ್ರುತ್' (My Experiments with Truth), ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರ 'ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ' (Discovery of India).
* ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು: 1935 ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ (Government of India Act 1935) ಮತ್ತು ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ ನಡಾವಳಿಗಳು.

ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ

ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ

ಈ ಅವಧಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಳುವಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು.

ಸೈಮನ್ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಬಹಿಷ್ಕಾರ (Simon Commission and Boycott - 1927)

1919 ರ ಮಾಂಟೆಗೋ-ಚೆಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು 1927 ರಲ್ಲಿ ಸರ್ ಜಾನ್ ಸೈಮನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 7 ಸದಸ್ಯರ ಆಯೋಗವನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಸದಸ್ಯರಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಇದನ್ನು 'ಶ್ವೇತ ಆಯೋಗ' (All-White Commission) ಎಂದು ಕರೆದು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದವು. "ಸೈಮನ್ ಹಿಂದಿರುಗಿ" (Simon Go Back) ಘೋಷಣೆಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್ ಅವರು ಪೋಲೀಸರ ಲಾಠಿ ಏಟಿಗೆ ಬಲಿಯಾದರು.

ನೆಹರೂ ವರದಿ ಮತ್ತು ಜಿನ್ನಾರ 14 ಅಂಶಗಳು (Nehru Report & Jinnah's 14 Points - 1928-29)

ಸೈಮನ್ ಆಯೋಗದ ಬಹಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ, ಭಾರತದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಲಾರ್ಡ್ ಬಿರ್ಕೆನ್‌ಹೆಡ್ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು. ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮಿತಿಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿತು. 1928 ರ 'ನೆಹರೂ ವರದಿ'ಯು ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ (Dominion Status), ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ತಮ್ಮ '14 ಅಂಶಗಳ' (14 Points) ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು.

ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ (Lahore Session - 1929)

1929 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿದೆ. ನೆಹರೂ ವರದಿಯ ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬದಲಾಗಿ 'ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ' (Purna Swaraj - Complete Independence) ವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 1929 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 31 ರ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ರಾವಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 26, 1930 ರಂದು ಮೊದಲ 'ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನ'ವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.

ಶಾಸನಭಂಗ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ದಂಡಿ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ (Civil Disobedience Movement - 1930)

ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ 11 ಅಂಶಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ಲಾರ್ಡ್ ಇರ್ವಿನ್ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಉಪ್ಪಿನ ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಶಾಸನಭಂಗ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1930 ರ ಮಾರ್ಚ್ 12 ರಂದು ಸಬರಮತಿ ಆಶ್ರಮದಿಂದ 78 ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟು, ಏಪ್ರಿಲ್ 6 ರಂದು ದಂಡಿ (Dandi) ತಲುಪಿ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನು ಮುರಿದರು. ಇದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ, ಕರ ನಿರಾಕರಣೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.

ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿ-ಇರ್ವಿನ್ ಒಪ್ಪಂದ (RTCs & Gandhi-Irwin Pact)

ಭಾರತದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು (1930, 1931, 1932) ನಡೆದವು. ಮೊದಲ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. 1931 ರ ಮಾರ್ಚ್ 5 ರಂದು ಗಾಂಧಿ-ಇರ್ವಿನ್ ಒಪ್ಪಂದ (Gandhi-Irwin Pact) ಏರ್ಪಟ್ಟು, ರಾಜಕೀಯ ಕೈದಿಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಎರಡನೇ ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ (1931) ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಏಕೈಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತ ಮೂಡದ ಕಾರಣ ಸಮ್ಮೇಳನ ವಿಫಲವಾಯಿತು.

ಕೋಮು ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ಪೂನಾ ಒಪ್ಪಂದ (Communal Award and Poona Pact - 1932)

1932 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನಿ ರಾಮ್ಸೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ 'ಕೋಮು ತೀರ್ಪು' (Communal Award) ಘೋಷಿಸಿ, ದಲಿತರಿಗೆ (Depressed Classes) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಹುನ್ನಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಗಾಂಧೀಜಿ ಯೆರವಾಡ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಆಮರಣಾಂತ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿ ನಡುವೆ 1932 ರಲ್ಲಿ 'ಪೂನಾ ಒಪ್ಪಂದ' (Poona Pact) ಏರ್ಪಟ್ಟು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬದಲಾಗಿ ಮೀಸಲು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು (Reserved Seats) ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು.

ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಈ ಅವಧಿಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1935 ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ (Government of India Act 1935) ಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಬುನಾದಿಯಾಯಿತು.
* ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ (Provincial Autonomy): ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 1919 ರ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ದ್ವಿಮುಖ ಸರ್ಕಾರ (Dyarchy) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.
* ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಸರ್ಕಾರ: ಕೇಂದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ (Reserved subjects) ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
* ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ (All India Federation): ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಲಾಯಿತು (ಆದರೆ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸೇರದ ಕಾರಣ ಇದು ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ).
* ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಬಿಐ: ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Federal Court) ಮತ್ತು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ

• ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ (Great Depression, 1929): ಇದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬೆಲೆಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದವು. ರೈತರು ಕಂದಾಯ ಕಟ್ಟಲಾಗದೆ ಪರದಾಡಿದರು. ಇದು ಕರ ನಿರಾಕರಣೆ ಚಳುವಳಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು.
• ರೈತ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು: 1936 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಸಹಜಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 'ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಿಸಾನ್ ಸಭಾ' (All India Kisan Sabha) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಬಲಗೊಂಡವು.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ - ಹರಿಜನೋದ್ಧಾರ: ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. 1932 ರಲ್ಲಿ 'ಹರಿಜನ ಸೇವಕ ಸಂಘ' (Harijan Sevak Sangh) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ದಲಿತರನ್ನು 'ಹರಿಜನ' (ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು) ಎಂದು ಕರೆದು, ಅವರ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು.

ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪ್ರಬಲ ಅಸ್ತ್ರಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು.
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಮುನ್ಷಿ ಪ್ರೇಮ್‌ಚಂದ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ರೈತರ ಬವಣೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಿದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು, ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ ಮುಂತಾದವರು ತಮ್ಮ ಕವಿತೆಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಿದರು.
* ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ: ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿರೋಧಿ ಜಾಗೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದವು. ಶಾಸನಭಂಗ ಚಳುವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ತಂದರೂ, ರಹಸ್ಯ ಕರಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಗತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹರಿದಾಡಿದವು.
* ಪ್ರಭಾತ್ ಭೇರಿಗಳು (Prabhat Pheris): ಮುಂಜಾನೆ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹೋಗುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು.

ಕರ್ನಾಟಕದ ನಂಟು

ಗಾಂಧೀ ಯುಗದ ಈ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವು (ಆಗಿನ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆ/ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕನ್ನಡ ಪ್ರದೇಶಗಳು) ಅದ್ವಿತೀಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.
* ಅಂಕೋಲಾ ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ (Ankola Salt Satyagraha, 1930): ಇದನ್ನು "ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾರ್ಡೋಲಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂ.ಪಿ. ನಾಡಕರ್ಣಿ, ಆರ್.ಆರ್. ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 13, 1930 ರಂದು ಅಂಕೋಲಾದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾನೂನು ಮುರಿಯಲಾಯಿತು.
* ಮೈಲಾರ ಮಹದೇವಪ್ಪ (Mailara Mahadevappa): ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ದಂಡಿ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ 78 ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಏಕೈಕ ಕನ್ನಡಿಗ ಎಂದರೆ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೈಲಾರ ಮಹದೇವಪ್ಪ. ಇವರನ್ನು 'ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
* ಅರಣ್ಯ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ (Forest Satyagraha): ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ದಾಪುರ (Sirsi and Siddapur) ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅರಣ್ಯ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ಬೃಹತ್ ಅರಣ್ಯ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆಯಿತು.
* ಕರ ನಿರಾಕರಣೆ ಚಳುವಳಿ (No-tax Campaign): ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿರೇಕೆರೂರು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಸಿದ್ದಾಪುರದಲ್ಲಿ ರೈತರು ಭೂಕಂದಾಯ ಕಟ್ಟಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಜಮೀನು, ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಬಗ್ಗಲಿಲ್ಲ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಸೈಮನ್ ಆಯೋಗವು 1927 ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ 7 ಮಂದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದರು.
• 1928 ರ ನೆಹರೂ ವರದಿಯನ್ನು 'ಭಾರತೀಯರು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಮೊದಲ ಸಂವಿಧಾನದ ಕರಡು' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
• 1929 ರ ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ವಹಿಸಿದ್ದರು; ಇಲ್ಲಿ 'ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ' ನಿರ್ಣಯ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.
• ದಂಡಿ ಯಾತ್ರೆಯು 1930 ರ ಮಾರ್ಚ್ 12 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 6 ರಂದು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.
• ಮೂರೂ ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ನಾಯಕರು ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ತೇಜ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಸಪ್ರು.
• ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಕೇವಲ ಎರಡನೇ ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ (1931) ಮಾತ್ರ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.
• ಪೂನಾ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ (1932) ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಪರವಾಗಿ ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ ಮತ್ತು ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.
• 1935 ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.
• 1937 ರ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ 11 ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ 8 ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿತು.
• ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ 1939 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲಗಳು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದವು.
• ಅಂಕೋಲಾ ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ರೂವಾರಿ ಎಂ.ಪಿ. ನಾಡಕರ್ಣಿ.
• ದಂಡಿ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಏಕೈಕ ಕನ್ನಡಿಗ ಮೈಲಾರ ಮಹದೇವಪ್ಪ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. 1929 ರ ಲಾಹೋರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಣಯವೇನು?
   A) ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯ ಆರಂಭ
   B) ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆ
   C) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬೇಡಿಕೆ
   D) ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಒಪ್ಪಿಗೆ
   ಉತ್ತರ: (B) (ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಗುರಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.)

2. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಯಾವ ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು?
   A) ಮೊದಲನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ
   B) ಎರಡನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ
   C) ಮೂರನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ
   D) ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲವೂ
   ಉತ್ತರ: (B) (1931 ರ ಗಾಂಧಿ-ಇರ್ವಿನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಎರಡನೇ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.)

3. 'ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾರ್ಡೋಲಿ' ಎಂದು ಯಾವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ?
   A) ಶಿವಪುರ
   B) ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ
   C) ಅಂಕೋಲಾ
   D) ಈಸೂರು
   ಉತ್ತರ: (C) (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂಕೋಲಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯಶಸ್ವಿ ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಕರನಿರಾಕರಣೆ ಚಳುವಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾರ್ಡೋಲಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.)

4. 1932 ರ 'ಪೂನಾ ಒಪ್ಪಂದ' ಯಾರ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು?
   A) ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ಇರ್ವಿನ್
   B) ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್
   C) ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಜಿನ್ನಾ
   D) ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್
   ಉತ್ತರ: (B) (ಕೋಮು ತೀರ್ಪನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿ (ಮಾಳವೀಯ ಮೂಲಕ) ನಡುವೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದವಾಯಿತು.)

5. ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು (Dyarchy) ರದ್ದುಪಡಿಸಿ 'ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ'ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕಾಯ್ದೆ ಯಾವುದು?
   A) 1909 ರ ಮಿಂಟೋ-ಮಾರ್ಲೆ ಕಾಯ್ದೆ
   B) 1919 ರ ಮಾಂಟೆಗೋ-ಚೆಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಕಾಯ್ದೆ
   C) 1935 ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ
   D) 1947 ರ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ
   ಉತ್ತರ: (C) (1935 ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.)

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ