ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ
ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ
Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ
1. ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ – ಪರಿಚಯ
ಕೃಷಿ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬು. ಸುಮಾರು 45% ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. GDPಗೆ ಪಾಲು ಸುಮಾರು 18%. ಭಾರತವು ಹಾಲು, ಬೇಳೆ, ಸೆಣಬು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
2. ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು
- ಚದುರಿದ ಭೂ ಹಿಡುವಳಿ (ಸರಾಸರಿ 1.08 ಹೆಕ್ಟೇರ್)
- ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅವಲಂಬನೆ
- ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳು
- ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದಕತೆ
- ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದ ಕೊರತೆ
ಬೆಳೆ ಋತುಗಳು:
| ಋತು | ಅವಧಿ | ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು |
|---|---|---|
| ಖಾರೀಫ್ | ಜೂನ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್ | ಭತ್ತ, ಜೋಳ, ಹತ್ತಿ |
| ರಬಿ | ಅಕ್ಟೋಬರ್-ಮಾರ್ಚ್ | ಗೋಧಿ, ಬಾರ್ಲಿ, ಸಾಸಿವೆ |
| ಜೈದ್ | ಮಾರ್ಚ್-ಜೂನ್ | ತರಕಾರಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ |
3. ಕೃಷಿ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು
| ಕ್ರಾಂತಿ | ಸಂಬಂಧ | ವರ್ಷ |
|---|---|---|
| ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ | ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ (ಗೋಧಿ, ಭತ್ತ) | 1966-67 |
| ಶ್ವೇತ ಕ್ರಾಂತಿ | ಹಾಲು (ಆಪರೇಷನ್ ಫ್ಲಡ್) | 1970 |
| ನೀಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ | ಮೀನುಗಾರಿಕೆ | 1985 |
| ಹಳದಿ ಕ್ರಾಂತಿ | ಎಣ್ಣೆಬೀಜ | 1986 |
| ಗುಲಾಬಿ ಕ್ರಾಂತಿ | ಈರುಳ್ಳಿ/ಸೀಗಡಿ | — |
| ಕಂದು ಕ್ರಾಂತಿ | ಚರ್ಮ, ಕೊಕೋ | — |
| ಸುವರ್ಣ ಕ್ರಾಂತಿ | ತೋಟಗಾರಿಕೆ | 1991-2003 |
| ಬೆಳ್ಳಿ ಕ್ರಾಂತಿ | ಕೋಳಿ, ಮೊಟ್ಟೆ | — |
ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪಿತಾಮಹ: ಡಾ. ಎಂ.ಎಸ್. ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ (ಭಾರತ), ಡಾ. ನಾರ್ಮನ್ ಬೋರ್ಲಾಗ್ (ಜಾಗತಿಕ).
ಶ್ವೇತ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪಿತಾಮಹ: ಡಾ. ವರ್ಗೀಸ್ ಕುರಿಯನ್.
4. ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ (MSP)
MSP ಎಂದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಘೋಷಿಸುವ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಲೆ. CACP (Commission for Agricultural Costs and Prices) ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ.
MSP ಘೋಷಿಸಿದ ಬೆಳೆಗಳು: 23 ಬೆಳೆಗಳು.
| ವರ್ಗ | ಬೆಳೆಗಳು |
|---|---|
| ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ | 7 (ಭತ್ತ, ಗೋಧಿ, ಜೋಳ, ಬಾಜ್ರಾ, ರಾಗಿ, ಬಾರ್ಲಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ) |
| ಬೇಳೆಕಾಳು | 5 (ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು, ಉದ್ದು, ಕಡಲೆ, ಮಸೂರ್) |
| ಎಣ್ಣೆಬೀಜ | 8 |
| ವಾಣಿಜ್ಯ | 3 (ಹತ್ತಿ, ಸೆಣಬು, ಕಬ್ಬು — FRP) |
ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಶಿಫಾರಸು (2006): MSP = ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ + 50%.
ವೆಚ್ಚದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು:
- A2 = ನಗದು ವೆಚ್ಚ
- A2 + FL = ನಗದು + ಕುಟುಂಬ ಶ್ರಮ
- C2 = ಸಮಗ್ರ ವೆಚ್ಚ (ಬಾಡಿಗೆ, ಬಡ್ಡಿ ಸೇರಿ)
5. APMC ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ
APMC (Agricultural Produce Market Committee): ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆ. ಮಂಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರಾಟ.
e-NAM (Electronic National Agriculture Market):
- ಆರಂಭ: 14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016.
- ಎಲ್ಲಾ APMC ಮಂಡಿಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವಿಕೆ.
ಮಾದರಿ APMC ಕಾಯ್ದೆ 2003, 2017.
6. ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಯೋಜನೆಗಳು
| ಯೋಜನೆ | ವರ್ಷ | ಉದ್ದೇಶ |
|---|---|---|
| PM-KISAN | 2019 | ₹6000/ವರ್ಷ ರೈತರಿಗೆ ನೇರ ವರ್ಗಾವಣೆ |
| PMFBY | 2016 | ಬೆಳೆ ವಿಮೆ ಯೋಜನೆ |
| PMKSY | 2015 | "ಹರ್ ಖೇತ್ ಕೋ ಪಾನಿ" — ನೀರಾವರಿ |
| ಸಾಯಿಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕಾರ್ಡ್ | 2015 | ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ |
| ಕಿಸಾನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ | 1998 | ಸುಲಭ ಸಾಲ |
| ಪರಂಪರಾಗತ ಕೃಷಿ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆ | 2015 | ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ |
| MGNREGA | 2005 | 100 ದಿನ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಉದ್ಯೋಗ |
| PM ಆಶಾ | 2018 | MSP ಖಚಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ |
| ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆ (RKVY) | 2007 | ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಸಮಗ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ |
7. ಕೃಷಿ ವಿತ್ತ
- NABARD (1982): ಕೃಷಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿತ್ತದ ಮೇಲಿನ ಸಂಸ್ಥೆ.
- KCC: ₹3 ಲಕ್ಷ ಸಾಲ 7% ಬಡ್ಡಿಗೆ; ಪ್ರಾಂಪ್ಟ್ ಪೇಮೆಂಟ್ ಮೇಲೆ 3% ಸಬ್ಸಿಡಿ (ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ 4%).
- ಆದ್ಯತಾ ವಲಯ ಸಾಲ: ಕೃಷಿಗೆ ANBCಯ 18%.
8. ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ
ಆಹಾರ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯ್ದೆ 2013: ಗ್ರಾಮೀಣ 75%, ನಗರ 50% ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ. AAY ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ 35 ಕೆಜಿ, PHH ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ 5 ಕೆಜಿ/ವ್ಯಕ್ತಿ.
FCI (1965): ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ, ಬಫರ್ ಸ್ಟಾಕ್, ವಿತರಣೆ.
9. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs) – KPSC ಮಾದರಿ
(ಬಿ) ಎಂ.ಎಸ್. ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್
(ಸಿ) ನಾರ್ಮನ್ ಬೋರ್ಲಾಗ್
(ಡಿ) ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ
(ಬಿ) NABARD
(ಸಿ) CACP
(ಡಿ) NITI ಆಯೋಗ
(ಬಿ) ₹6000/ವರ್ಷ
(ಸಿ) ₹8000/ವರ್ಷ
(ಡಿ) ₹10000/ವರ್ಷ
(ಬಿ) 2015
(ಸಿ) 2016
(ಡಿ) 2018
(ಬಿ) ವರ್ಗೀಸ್ ಕುರಿಯನ್
(ಸಿ) ಸಾಮ್ ಪಿತ್ರೊಡಾ
(ಡಿ) ಹಿರಾಲಾಲ್ ಚೌಧರಿ
(ಬಿ) ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ + 50%
(ಸಿ) ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ + 75%
(ಡಿ) ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚದ 2 ಪಟ್ಟು