ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು (ವಿಧಿ 12–35)
Get free daily current affairs and job alerts on Telegram
Join Free
ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು (ಭಾಗ III, ವಿಧಿ 12–35)
ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಹತ್ವ: ಪಾಲಿಟಿಯ ನಂ.1 ಪ್ರಶ್ನಾ ಅಧ್ಯಾಯ — ಪ್ರತಿ KPSC/FDA/PSI ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 1–2 ಪ್ರಶ್ನೆ ಖಚಿತ. "ಯಾವ ವಿಧಿ ಯಾವ ಹಕ್ಕು", "ರಿಟ್ಗಳ ಅರ್ಥ", "ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಿತಿ" — ಈ ಮೂರು ಸ್ಥಿರ ಮಾದರಿಗಳು.
1. ಆರು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು (ಮಾಸ್ಟರ್ ಕೋಷ್ಟಕ)
| ಹಕ್ಕು | ವಿಧಿಗಳು | ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ |
|---|---|---|
| 1. ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕು | 14–18 | 14: ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಸಮಾನತೆ; 15: ತಾರತಮ್ಯ ನಿಷೇಧ; 16: ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ; 17: ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ; 18: ಬಿರುದು ರದ್ದತಿ |
| 2. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕು | 19–22 | 19: ಆರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳು (ವಾಕ್-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಭೆ, ಸಂಘ, ಸಂಚಾರ, ವಾಸ, ವೃತ್ತಿ — ಮೂಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಸ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಈಗ 6); 20: ಅಪರಾಧ ವಿಚಾರಣಾ ರಕ್ಷಣೆ; 21: ಜೀವನ-ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ (ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತೃತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ವಿಧಿ); 21A: ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು (86ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ, 2002 — 6–14 ವರ್ಷ); 22: ಬಂಧನ ರಕ್ಷಣೆ |
| 3. ಶೋಷಣೆ ವಿರುದ್ಧದ ಹಕ್ಕು | 23–24 | 23: ಮಾನವ ಸಾಗಣೆ-ಬಲವಂತದ ದುಡಿಮೆ ನಿಷೇಧ; 24: 14 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ನಿಷೇಧ |
| 4. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ | 25–28 | ಆಚರಣೆ-ಪ್ರಚಾರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ; ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ವಹಣೆ |
| 5. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಕ್ಕು | 29–30 | ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಭಾಷೆ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ರಕ್ಷಣೆ; ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪನೆ ಹಕ್ಕು |
| 6. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪರಿಹಾರದ ಹಕ್ಕು | 32 | ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ಗೆ ನೇರ ಅರ್ಜಿ — ಅಂಬೇಡ್ಕರ್: "ಸಂವಿಧಾನದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ" — ಈ ಉಲ್ಲೇಖ ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ |
ಗಮನಿಸಿ: ಮೂಲದಲ್ಲಿ 7 ಹಕ್ಕುಗಳು — ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕು (ವಿಧಿ 31) ಅನ್ನು 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1978) ಮೂಲಕ ತೆಗೆದು, ವಿಧಿ 300A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ (legal) ಹಕ್ಕಾಗಿ ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ — KPSCಯ ಅತ್ಯಂತ ನೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ.
2. ವಿಧಿ 32 — ರಿಟ್ಗಳು (5 ವಿಧ — ಅರ್ಥ ಸಹಿತ ಖಚಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ)
| ರಿಟ್ | ಅರ್ಥ | ಬಳಕೆ |
|---|---|---|
| ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್ | "ದೇಹವನ್ನು ಹಾಜರುಪಡಿಸು" | ಅಕ್ರಮ ಬಂಧನದ ವಿರುದ್ಧ |
| ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್ | "ನಾವು ಆದೇಶಿಸುತ್ತೇವೆ" | ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಕರ್ತವ್ಯ ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶ |
| ಪ್ರೊಹಿಬಿಷನ್ | "ನಿಷೇಧ" | ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಧಿಕಾರ ಮೀರದಂತೆ ತಡೆ (ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ) |
| ಸರ್ಷಿಯೊರರಿ | "ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸು/ಮೇಲಕ್ಕೆ ತರಿಸು" | ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ ರದ್ದು/ವರ್ಗ (ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರವೂ) |
| ಕ್ವೊ ವಾರಂಟೊ | "ಯಾವ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ?" | ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಹುದ್ದೆ ಹಿಡಿದವರ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಿಕೆ |
- ವಿಧಿ 32 (ಸುಪ್ರೀಂ — ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ) vs ವಿಧಿ 226 (ಹೈಕೋರ್ಟ್ — ಹಕ್ಕು + "ಇತರ ಉದ್ದೇಶ"ಗಳಿಗೂ — ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಶಾಲ) — ಈ ಹೋಲಿಕೆ ಹೇಳಿಕೆ-ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಖಾಯಂ ವಿಷಯ.
3. ಪ್ರಮುಖ ಪೂರಕ ಅಂಶಗಳು
- ವಿಧಿ 12: "ರಾಜ್ಯ" ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ | ವಿಧಿ 13: ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಅಸಿಂಧು (ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಆಧಾರ).
- ವಿಧಿ 21ರ ವಿಸ್ತೃತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಕರಣ (1978) ನಂತರ — ಘನತೆಯ ಜೀವನ, ಖಾಸಗಿತನ (ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ತೀರ್ಪು 2017 — ಖಾಸಗಿತನ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು; ಅರ್ಜಿದಾರ ನ್ಯಾ. ಕೆ.ಎಸ್. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ — ಕರ್ನಾಟಕ ಜೋಡಿ ಪ್ರಶ್ನೆ!), ಶುದ್ಧ ಪರಿಸರ, ವಿಚಾರಣಾ ವೇಗ ಇತ್ಯಾದಿ.
- ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ: ವಿಧಿ 359 ಅಡಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಮಾನತು ಸಾಧ್ಯ; ಆದರೆ ವಿಧಿ 20 ಮತ್ತು 21 ಎಂದಿಗೂ ಅಮಾನತಾಗುವುದಿಲ್ಲ (44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) — ಖಚಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ.
- ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಿರ್ಬಂಧ: ವಿಧಿ 33 | ಸೇನಾಡಳಿತ (Martial law): ವಿಧಿ 34.
4. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (KPSC ಮಾದರಿ)
1. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಯಾವ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿದೆ?
(ಎ) ವಿಧಿ 14
(ಬಿ) ವಿಧಿ 15
(ಸಿ) ವಿಧಿ 17
(ಡಿ) ವಿಧಿ 18
(ಬಿ) ವಿಧಿ 15
(ಸಿ) ವಿಧಿ 17
(ಡಿ) ವಿಧಿ 18
ಉತ್ತರ: (ಸಿ)
2. "ಸಂವಿಧಾನದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ" ಎಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕರೆದ ವಿಧಿ:
(ಎ) ವಿಧಿ 14
(ಬಿ) ವಿಧಿ 21
(ಸಿ) ವಿಧಿ 32
(ಡಿ) ವಿಧಿ 19
(ಬಿ) ವಿಧಿ 21
(ಸಿ) ವಿಧಿ 32
(ಡಿ) ವಿಧಿ 19
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪರಿಹಾರದ ಹಕ್ಕು.
3. ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ:
(ಎ) ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು — ವಿಧಿ 31
(ಬಿ) ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕು — ವಿಧಿ 300A
(ಸಿ) ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವ
(ಡಿ) ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯ
(ಬಿ) ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕು — ವಿಧಿ 300A
(ಸಿ) ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವ
(ಡಿ) ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1978), ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿ.
4. ಅಕ್ರಮ ಬಂಧನದ ವಿರುದ್ಧ ಬಳಸುವ ರಿಟ್:
(ಎ) ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್
(ಬಿ) ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್
(ಸಿ) ಕ್ವೊ ವಾರಂಟೊ
(ಡಿ) ಸರ್ಷಿಯೊರರಿ
(ಬಿ) ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್
(ಸಿ) ಕ್ವೊ ವಾರಂಟೊ
(ಡಿ) ಸರ್ಷಿಯೊರರಿ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — "ದೇಹವನ್ನು ಹಾಜರುಪಡಿಸು".
5. ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು (21A) ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮತ್ತು ವಯೋಮಿತಿ:
(ಎ) 42ನೇ — 6–14
(ಬಿ) 86ನೇ — 6–14
(ಸಿ) 86ನೇ — 5–16
(ಡಿ) 73ನೇ — 6–14
(ಬಿ) 86ನೇ — 6–14
(ಸಿ) 86ನೇ — 5–16
(ಡಿ) 73ನೇ — 6–14
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — 2002; RTE ಕಾಯ್ದೆ 2009 ಜಾರಿ ಜೋಡಿ.
6. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಮಾನತಾಗದ ವಿಧಿಗಳು:
(ಎ) 14 ಮತ್ತು 19
(ಬಿ) 19 ಮತ್ತು 21
(ಸಿ) 20 ಮತ್ತು 21
(ಡಿ) 32 ಮತ್ತು 226
(ಬಿ) 19 ಮತ್ತು 21
(ಸಿ) 20 ಮತ್ತು 21
(ಡಿ) 32 ಮತ್ತು 226
ಉತ್ತರ: (ಸಿ) — 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಖಾತರಿ.
7. ಖಾಸಗಿತನವನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ತೀರ್ಪು (2017):
(ಎ) ಶಾ ಬಾನೊ
(ಬಿ) ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ
(ಸಿ) ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ
(ಡಿ) ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ
(ಬಿ) ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ
(ಸಿ) ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ
(ಡಿ) ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ನ್ಯಾ. ಕೆ.ಎಸ್. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ — ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ; ವಿಧಿ 21ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ.
8. ವಿಧಿ 226ರ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಹೇಳಿಕೆ:
(ಎ) ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ರಿಟ್ ಅಧಿಕಾರ; ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸೀಮಿತ
(ಬಿ) ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ರಿಟ್ ಅಧಿಕಾರ; ವಿಧಿ 32ಕ್ಕಿಂತ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿ
(ಸಿ) ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರ
(ಡಿ) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಅಧಿಕಾರ
(ಬಿ) ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ರಿಟ್ ಅಧಿಕಾರ; ವಿಧಿ 32ಕ್ಕಿಂತ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿ
(ಸಿ) ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರ
(ಡಿ) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಅಧಿಕಾರ
ಉತ್ತರ: (ಬಿ) — ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು + "ಇತರ ಉದ್ದೇಶ"ಗಳಿಗೂ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ರಿಟ್ ನೀಡಬಹುದು.
9. 14 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗ ನಿಷೇಧಿಸುವ ವಿಧಿ:
(ಎ) ವಿಧಿ 21A
(ಬಿ) ವಿಧಿ 23
(ಸಿ) ವಿಧಿ 24
(ಡಿ) ವಿಧಿ 39
(ಬಿ) ವಿಧಿ 23
(ಸಿ) ವಿಧಿ 24
(ಡಿ) ವಿಧಿ 39
ಉತ್ತರ: (ಸಿ)
ಆಕರಗಳು: ಸಂವಿಧಾನದ ಅಧಿಕೃತ ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿ, M. Laxmikanth, NCERT, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪುಗಳು
** ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯ:** ರಿಟ್ಗಳ ಕನ್ನಡ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ರೂಪ (ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಬಳಕೆ), ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ವಿವರ, ವಿಧಿ 34 ಉಲ್ಲೇಖ, ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ ತೀರ್ಪಿನ ವರ್ಷ-ವಿವರ.