ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿ ಆಯೋಗ
ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿ ಆಯೋಗ
Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ
1. ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ ಎಂದರೇನು?
ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ (Five Year Plan) ಎಂದರೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ. ಇದನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದು ಭಾರತ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು.
ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ (Planning Commission) 15 ಮಾರ್ಚ್ 1950ರಂದು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲ; ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ನಿರ್ಣಯದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಪದನಿಮಿತ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪರಿಷತ್ತು (NDC) 6 ಆಗಸ್ಟ್ 1952ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು.
2. ಪೂರ್ವ-ಯೋಜನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು
| ಯೋಜನೆ | ವರ್ಷ | ರೂಪಕರ್ತರು |
|---|---|---|
| ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಯೋಜನೆ | 1934 | ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ |
| ಎಫ್ವೈಸಿಎಸಿ ಯೋಜನೆ | 1938 | ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ |
| ಬಾಂಬೆ ಯೋಜನೆ | 1944 | ಜೆ.ಆರ್.ಡಿ ಟಾಟಾ ಮತ್ತು ಇತರರು |
| ಗಾಂಧಿ ಯೋಜನೆ | 1944 | ಎಸ್.ಎನ್. ಅಗರ್ವಾಲ್ |
| ಜನ ಯೋಜನೆ | 1945 | ಎಂ.ಎನ್. ರಾಯ್ |
| ಸರ್ವೋದಯ ಯೋಜನೆ | 1950 | ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ |
3. ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು – ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರ
| ಯೋಜನೆ | ಅವಧಿ | ಆಧಾರ ಮಾದರಿ | ಆದ್ಯತೆ | ಗುರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ | ಸಾಧನೆ |
|---|---|---|---|---|---|
| 1ನೇ | 1951-56 | ಹಾರ್ರೋಡ್-ಡೊಮಾರ್ | ಕೃಷಿ, ನೀರಾವರಿ | 2.1% | 3.6% |
| 2ನೇ | 1956-61 | ಮಹಲನೋಬಿಸ್ | ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆ | 4.5% | 4.3% |
| 3ನೇ | 1961-66 | ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ | ಕೃಷಿ + ಕೈಗಾರಿಕೆ | 5.6% | 2.8% |
| ವಿರಾಮ | 1966-69 | ವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು | — | — | — |
| 4ನೇ | 1969-74 | ಗಾಡ್ಗಿಲ್ | ಸ್ಥಿರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ | 5.7% | 3.3% |
| 5ನೇ | 1974-79 | ಡಿ.ಪಿ. ಧರ್ | ಗರೀಬಿ ಹಟಾವೋ | 4.4% | 4.8% |
| 6ನೇ | 1980-85 | ರೋಲಿಂಗ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ | ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ | 5.2% | 5.7% |
| 7ನೇ | 1985-90 | ಆಹಾರ, ಉದ್ಯೋಗ, ಉತ್ಪಾದಕತೆ | ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ | 5.0% | 6.0% |
| 8ನೇ | 1992-97 | ರಾವ್-ಮನಮೋಹನ್ | ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ | 5.6% | 6.8% |
| 9ನೇ | 1997-2002 | ನ್ಯಾಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ | ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ | 6.5% | 5.4% |
| 10ನೇ | 2002-07 | ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ | ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ | 8.0% | 7.6% |
| 11ನೇ | 2007-12 | ಸಮಗ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ | ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಬೆಳವಣಿಗೆ | 9.0% | 8.0% |
| 12ನೇ | 2012-17 | ವೇಗದ, ಸುಸ್ಥಿರ ಬೆಳವಣಿಗೆ | ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ | 8.0% | 6.7% |
4. ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿವರ
ಒಂದನೇ ಯೋಜನೆ (1951-56):
- ಹಾರ್ರೋಡ್-ಡೊಮಾರ್ ಮಾದರಿ ಆಧಾರಿತ.
- ಕೃಷಿ, ನೀರಾವರಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಆದ್ಯತೆ.
- ಭಾಕ್ರಾ, ಹಿರಾಕುಡ್, ದಾಮೋದರ್ ವ್ಯಾಲಿ ಯೋಜನೆಗಳು.
- ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
ಎರಡನೇ ಯೋಜನೆ (1956-61):
- ಮಹಲನೋಬಿಸ್ ಮಾದರಿ.
- ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು — ಭಿಲಾಯ್, ರೂರ್ಕೆಲಾ, ದುರ್ಗಾಪುರ್ ಉಕ್ಕು ಸ್ಥಾವರಗಳು.
ಮೂರನೇ ಯೋಜನೆ (1961-66):
- ಚೀನಾ ಯುದ್ಧ (1962), ಪಾಕ್ ಯುದ್ಧ (1965), ಬರಗಾಲದಿಂದ ವಿಫಲ.
ಯೋಜನಾ ವಿರಾಮ (1966-69):
- ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಆರಂಭ.
ಐದನೇ ಯೋಜನೆ (1974-79):
- "ಗರೀಬಿ ಹಟಾವೋ" ಘೋಷಣೆ.
- 1978ರಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯ.
ಎಂಟನೇ ಯೋಜನೆ (1992-97):
- 1991ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಟದ ಕಾರಣ ಎರಡು ವರ್ಷ ವಿಳಂಬ.
- ಎಲ್ಪಿಜಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು.
5. ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ → ನೀತಿ ಆಯೋಗ
| ಅಂಶ | ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ | ನೀತಿ ಆಯೋಗ |
|---|---|---|
| ಸ್ಥಾಪನೆ | 15 ಮಾರ್ಚ್ 1950 | 1 ಜನವರಿ 2015 |
| ಸ್ವರೂಪ | ಟಾಪ್-ಡೌನ್ | ಬಾಟಮ್-ಅಪ್ |
| ಅಧಿಕಾರ | ನಿಧಿ ಹಂಚಿಕೆ | ಸಲಹಾ ಸ್ವರೂಪ |
| ಅಧ್ಯಕ್ಷ | ಪ್ರಧಾನಿ | ಪ್ರಧಾನಿ |
| ಸಿಇಒ | ಇಲ್ಲ | ಇದೆ |
ನೀತಿ ಆಯೋಗ (NITI Aayog): National Institution for Transforming India. ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಟನೆ (Cooperative Federalism) ತತ್ವಾಧಾರಿತ. ಆಡಳಿತ ಪರಿಷತ್ತು (Governing Council) ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
6. ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು
- ಅಟಲ್ ಇನೋವೇಶನ್ ಮಿಷನ್
- SDG India Index
- Aspirational Districts Programme
- ವಿಷನ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ 2015-2030
- 3-ವರ್ಷದ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ
7. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs) – KPSC ಮಾದರಿ
(ಬಿ) ಹಾರ್ರೋಡ್-ಡೊಮಾರ್
(ಸಿ) ಗಾಡ್ಗಿಲ್
(ಡಿ) ರಾವ್
(ಬಿ) 1950
(ಸಿ) 1952
(ಡಿ) 1955
(ಬಿ) 5ನೇ
(ಸಿ) 6ನೇ
(ಡಿ) 7ನೇ
(ಬಿ) 1 ಜನವರಿ 2015
(ಸಿ) 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2015
(ಡಿ) 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016
(ಬಿ) ವೇಗದ, ಸುಸ್ಥಿರ, ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಬೆಳವಣಿಗೆ
(ಸಿ) ಗರೀಬಿ ಹಟಾವೋ
(ಡಿ) ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ
(ಬಿ) ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ
(ಸಿ) ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು
(ಡಿ) ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ