ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತ್ವ

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಯಾವುದೇ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ನಾಗರಿಕರು (Citizens) ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರು ಅಥವಾ ವಿದೇಶಿಯರು (Aliens). ನಾಗರಿಕರು ಆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರವು ಅವರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಪೌರ (ಸಿವಿಲ್) ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತ್ವವು ಸಂವಿಧಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KPSC) ಮತ್ತು ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ (UPSC) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ II ರಲ್ಲಿನ ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನವು ತನ್ನ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಿದೆ, ಇವು ವಿದೇಶಿಯರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ವಿಧಿ 15, 16, 19, 29 ಮತ್ತು 30). ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು, ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಂತಹ ಉನ್ನತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಕೇವಲ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾಗರಿಕತ್ವದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನಗಳು, ಹಾಗೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (CAA) ಕುರಿತಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ನಾಗರಿಕತ್ವ (Citizenship) ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಳ (Domicile)

ನಾಗರಿಕತ್ವವು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ವಾಸಸ್ಥಳ (Domicile) ಎಂಬುದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕಾನೂನು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಭಾರತದ ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಆತ ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕನಾಗಿರದಿರಬಹುದು. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನವು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗ (ಜನವರಿ 26, 1950), ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಸ್ಥಳ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅನೇಕರಿಗೆ ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಏಕ ನಾಗರಿಕತ್ವ (Single Citizenship)

ಭಾರತವು ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (Federal system) ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅಮೆರಿಕಾದಂತೆ ದ್ವಿ-ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು (ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 'ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತ್ವ' ಮಾತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಇಲ್ಲ. ಇದು ದೇಶದ ಐಕ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು (NRI), PIO ಮತ್ತು OCI

• ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ (NRI - Non-Resident Indian): ಇವರು ಭಾರತೀಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕರು, ಆದರೆ ಉದ್ಯೋಗ, ವ್ಯಾಪಾರ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ (ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 183 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ).
• ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ (PIO - Person of Indian Origin): ಇವರು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಹೊಂದಿದ್ದವರು ಅಥವಾ ಅವರ ಪೋಷಕರು/ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದವರು. (2015 ರಲ್ಲಿ PIO ಕಾರ್ಡ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು OCI ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ).
• ಸಾಗರೋತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ (OCI - Overseas Citizen of India): ಇವರು ವಿದೇಶಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಹೊಂದಿರುವ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳು, ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ವೀಸಾ (Lifetime Visa) ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಆರ್ಥಿಕ/ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. OCI ಗಳಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವಂತಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ II (Part II) ರಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಿಧಿಗಳು (Articles 5 ರಿಂದ 11):

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಭಾರತೀಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ — ನಾಗರಿಕತ್ವದ ಪುರಾವೆ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ಸಂವಿಧಾನದ ನಿಬಂಧನೆಗಳು

ಸಂವಿಧಾನವು ಕೇವಲ 1950 ರ ಜನವರಿ 26 ರಂದು ಯಾರು ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ನಂತರದ ನಾಗರಿಕತ್ವದ ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ನಷ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಅದು ಯಾವುದೇ ಶಾಶ್ವತ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿಧಿ 11 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

2. ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ, 1955 (Citizenship Act, 1955)

ಸಂವಿಧಾನದ 11ನೇ ವಿಧಿಯ ಅನುಸಾರ, ಸಂಸತ್ತು 'ನಾಗರಿಕತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ, 1955' ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು 1986, 1992, 2003, 2005, 2015 ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳು (Acquisition of Citizenship)

ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು 5 ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ:
1. ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ (By Birth): ಜನವರಿ 26, 1950 ರಂದು ಅಥವಾ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು (ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು). ಪ್ರಸ್ತುತ, ಮಗುವಿನ ಜನನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರಾಗಿರಬಾರದು.
2. ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯದಿಂದ (By Descent): ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ಜನಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು, ಆತನ ಜನನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಾಗಿದ್ದರೆ, ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಪಡೆಯಬಹುದು.
3. ನೋಂದಣಿಯ ಮೂಲಕ (By Registration): ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದವರು, ನಿಗದಿತ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 7 ವರ್ಷ) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ ನಂತರ ನೋಂದಣಿ ಮೂಲಕ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಪಡೆಯಬಹುದು.
4. ದೇಶೀಯಕರಣದ ಮೂಲಕ (By Naturalisation): ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಯೊಬ್ಬರು ಕನಿಷ್ಠ 12 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ (11 ವರ್ಷ + ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಹಿಂದಿನ 1 ವರ್ಷ ಸತತವಾಗಿ) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ 8ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಭಾಷೆಯೊಂದರ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಪಡೆಯಬಹುದು.
5. ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯಿಂದ (By Incorporation of Territory): ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತದ ಭಾಗವಾದರೆ, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆ: ಪುದುಚೇರಿ, ಸಿಕ್ಕಿಂ).

ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನಗಳು (Loss of Citizenship)

1. ತ್ಯಜಿಸುವಿಕೆ (Renunciation): ಪೂರ್ಣ ವಯಸ್ಕ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕನು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ತನ್ನ ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಹುದು.
2. ರದ್ದಾಗುವಿಕೆ (Termination): ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕನು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಬೇರೆ ದೇಶದ ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಅವನ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತ್ವವು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ರದ್ದಾಗುತ್ತದೆ (ಏಕ ನಾಗರಿಕತ್ವದ ತತ್ವ).
3. ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ (Deprivation): ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ವಂಚನೆಯಿಂದ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ, ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದರೆ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಸರ್ಕಾರ ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಬಹುದು.

3. ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 2019 (CAA - Citizenship Amendment Act, 2019)

ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ: ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2014 ರೊಳಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವ 6 ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ (ಹಿಂದೂ, ಸಿಖ್, ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ, ಪಾರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್) ದೇಶೀಯಕರಣದ ಮೂಲಕ (Naturalisation) ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒದಗಿಸುವುದು.
* ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆ: ಈ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ದೇಶೀಯಕರಣದ ಮೂಲಕ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಬೇಕಾದ ಕನಿಷ್ಠ ವಾಸದ ಅವಧಿಯನ್ನು 11 ವರ್ಷಗಳಿಂದ 5 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳು: ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟಿರುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ 14ನೇ ವಿಧಿಯ (ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕು) ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಟೀಕಾಕಾರರ ವಾದ. ಅಲ್ಲದೆ, ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಥಳೀಯರ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವಿದೆ. (ಆದರೆ, ಸಂವಿಧಾನದ 6ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನರ್ ಲೈನ್ ಪರ್ಮಿಟ್ (ILP) ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ CAA ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ).

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

• ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರು: ಕರ್ನಾಟಕವು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಜಾಗತಿಕ ಐಟಿ ಹಬ್ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ NRI ಗಳು ಮತ್ತು OCI ಕಾರ್ಡ್ ದಾರರು ಇಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. OCI ಗಳಿಗೆ ಆಸ್ತಿ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ (ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ NRI ಗಳ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ನಿರಾಶ್ರಿತರು: ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೈಲಕುಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಮುಂಡಗೋಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ನೆಲೆಗಳಿವೆ. 1950 ರಿಂದ 1987 ರ ನಡುವೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ನರಿಗೆ 'ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ' ನಾಗರಿಕತ್ವ ನೀಡುವ ಕುರಿತು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪುಗಳು ಬಂದಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
• ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರ ಸಮಸ್ಯೆ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಗಡೀಪಾರು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಇದು ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆಯ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಕೋರುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನವು ಬ್ರಿಟನ್ ಮಾದರಿಯಿಂದ 'ಏಕ ನಾಗರಿಕತ್ವ'ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದಿದೆ.
• ನಾಗರಿಕತ್ವದ ವಿಷಯವು ಸಂವಿಧಾನದ 7ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ (Union List) ಬರುತ್ತದೆ.
• ನಾಗರಿಕತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ (Ministry of Home Affairs) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 9 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಬೇರೆ ದೇಶದ ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತ್ವ ತಾನಾಗಿಯೇ ರದ್ದಾಗುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 15, 16, 19, 29 ಮತ್ತು 30 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಕೇವಲ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯ.
• ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕನಾಗಿರಬೇಕು (ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಅಥವಾ ದೇಶೀಯಕರಣದಿಂದ). ಆದರೆ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ 'ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ' ನಾಗರಿಕರಾದವರು ಮಾತ್ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಬಹುದು.
• 1955 ರ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ನಾಗರಿಕತ್ವದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ 2003 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಇದನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.
• OCI ಕಾರ್ಡ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 2005 ರ ಪೌರತ್ವ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.
• OCI ಕಾರ್ಡ್ ದಾರರಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಅಥವಾ ತೋಟದ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು (Agricultural/Plantation properties) ಖರೀದಿಸುವ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ.
• CAA 2019 ಕಾಯ್ದೆಯು ಅಸ್ಸಾಂ, ಮೇಘಾಲಯ, ಮಿಜೋರಾಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಾದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ (6ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್) ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
• ಪ್ರವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ದಿವಸವನ್ನು (Pravasi Bharatiya Divas) ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಜನವರಿ 9 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಮರಳಿದ ದಿನ).
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಅಥವಾ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ (Corporations) ನಾಗರಿಕತ್ವದ ಹಕ್ಕುಗಳಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು 'ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು' (Persons) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು 'ನಾಗರಿಕರು' ಎಂದಲ್ಲ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ?
   A) ವಿಧಿ 8
   B) ವಿಧಿ 9
   C) ವಿಧಿ 10
   D) ವಿಧಿ 11
   ಉತ್ತರ: (D) (ವಿಧಿ 11 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು 1955 ರ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು).

2. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಕೇವಲ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದೆ, ವಿದೇಶಿಯರಿಗಲ್ಲ?
   A) ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಸಮಾನತೆ (ವಿಧಿ 14)
   B) ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ (ವಿಧಿ 19)
   C) ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು (ವಿಧಿ 21)
   D) ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ (ವಿಧಿ 25)
   ಉತ್ತರ: (B) (ವಿಧಿ 15, 16, 19, 29 ಮತ್ತು 30 ಕೇವಲ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ).

3. ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ, 1955 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ವಿಧಾನದಿಂದ ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ?
   A) ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ (By Birth)
   B) ದೇಶೀಯಕರಣದಿಂದ (By Naturalisation)
   C) ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಣ ಠೇವಣಿ ಇಡುವುದರಿಂದ
   D) ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯಿಂದ (By Incorporation of territory)
   ಉತ್ತರ: (C) (ಹಣ ಠೇವಣಿ ಇಡುವುದು ನಾಗರಿಕತ್ವ ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನವಲ್ಲ).

4. ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (CAA) 2019 ರ ಅನ್ವಯ, ಯಾವ ಮೂರು ದೇಶಗಳ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಗೆ ನಾಗರಿಕತ್ವ ನೀಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ?
   A) ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ನೇಪಾಳ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ
   B) ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ
   C) ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ
   D) ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಇರಾನ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ
   ಉತ್ತರ: (B) (ಈ ಮೂರು ದೇಶಗಳಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಬಂದ 6 ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ).

5. ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕನು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಬೇರೆ ದೇಶದ ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಅವನ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
   A) ಅಮಾನತುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ
   B) ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ರದ್ದಾಗುತ್ತದೆ
   C) ದ್ವಿ-ನಾಗರಿಕತ್ವವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ
   D) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ
   ಉತ್ತರ: (B) (ಸಂವಿಧಾನದ 9ನೇ ವಿಧಿ ಮತ್ತು 1955ರ ಕಾಯ್ದೆಯ 'ರದ್ದಾಗುವಿಕೆ' (Termination) ನಿಯಮದಡಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ರದ್ದಾಗುತ್ತದೆ).

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ