ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಿಗಳು

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನವು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KPSC), ಕೆಎಎಸ್ (KAS), ಪಿಎಸ್‌ಐ (PSI) ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿಗಳು (Articles), ಅನುಸೂಚಿಗಳು (Schedules) ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಎರವಲು ಪಡೆದ ಮೂಲಗಳ (Borrowed Features) ಕುರಿತು ನೇರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯವು ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ (Polity) ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ ಸಂವಿಧಾನವು 1949 ರ ನವೆಂಬರ್ 26 ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, 395 ವಿಧಿಗಳು, 22 ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು 8 ಅನುಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ವಿವಿಧ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ (Amendments) ನಂತರ ಸಂವಿಧಾನವು 12 ಅನುಸೂಚಿಗಳು, 25 ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು 470 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಓದುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು, ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಂಗ, ಶಾಸಕಾಂಗ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಸೂಚಿಗಳು (Schedules of the Constitution)

ಅನುಸೂಚಿಗಳು ಸಂವಿಧಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಗತ್ತಿಸಲಾದ ಪಟ್ಟಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಮತ್ತು ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಿಧಿ 1 ಭಾರತವು ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, 1ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯು ಆ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂಲತಃ 8 ಅನುಸೂಚಿಗಳಿದ್ದವು, ನಂತರ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಮೂಲಕ 4 ಹೊಸ ಅನುಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಿಗಳು (Important Articles)

ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿಗಳು ದೇಶದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ (Parts) ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಭಾಗ III (ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು), ಭಾಗ IV (ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು), ಭಾಗ V (ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ) ಮತ್ತು ಭಾಗ VI (ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

ಎರವಲು ಪಡೆದ ಲಕ್ಷಣಗಳು (Borrowed Features)

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ರಚಿಸುವಾಗ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯು ವಿಶ್ವದ ಸುಮಾರು 60 ದೇಶಗಳ ಸಂವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಹೇಳಿದಂತೆ, "ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸೂರೆಗೈದು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ."

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ

ಸಂವಿಧಾನದ ಎರವಲು ಪಡೆದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು (Borrowed Features)

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ಪ್ರತಿ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

12 ಅನುಸೂಚಿಗಳ ವಿವರ (The 12 Schedules)

1. ಒಂದನೇ ಅನುಸೂಚಿ (1st Schedule): ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ (States and UTs) ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
2. ಎರಡನೇ ಅನುಸೂಚಿ (2nd Schedule): ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರು, ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಮತ್ತು ಸಿಎಜಿ (CAG) ಮುಂತಾದ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳ ವೇತನ, ಭತ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸವಲತ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
3. ಮೂರನೇ ಅನುಸೂಚಿ (3rd Schedule): ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು, ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಸಿಎಜಿ ಮುಂತಾದವರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ (Oaths and Affirmations) ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. (ಗಮನಿಸಿ: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಈ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ).
4. ನಾಲ್ಕನೇ ಅನುಸೂಚಿ (4th Schedule): ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ (Rajya Sabha) ಸ್ಥಾನಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
5. ಐದನೇ ಅನುಸೂಚಿ (5th Schedule): ಅನುಸೂಚಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಸೂಚಿತ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ (Scheduled Areas and Scheduled Tribes) ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
6. ಆರನೇ ಅನುಸೂಚಿ (6th Schedule): ಅಸ್ಸಾಂ, ಮೇಘಾಲಯ, ತ್ರಿಪುರಾ ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂ (AMTM) ರಾಜ್ಯಗಳ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
7. ಏಳನೇ ಅನುಸೂಚಿ (7th Schedule): ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ. ಇದು ಮೂರು ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿ (Union List), ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿ (State List) ಮತ್ತು ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ (Concurrent List).
8. ಎಂಟನೇ ಅನುಸೂಚಿ (8th Schedule): ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 22 ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು (Official Languages) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. (ಮೂಲತಃ 14 ಭಾಷೆಗಳಿದ್ದವು).
9. ಒಂಬತ್ತನೇ ಅನುಸೂಚಿ (9th Schedule): ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಗಳು (Land Reforms) ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಪದ್ಧತಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು 1951ರ 1ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು (ಆದರೆ 1973ರ ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ಇವುಗಳೂ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ).
10. ಹತ್ತನೇ ಅನುಸೂಚಿ (10th Schedule): ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ (Anti-Defection Law). ಇದನ್ನು 1985ರ 52ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
11. ಹನ್ನೊಂದನೇ ಅನುಸೂಚಿ (11th Schedule): ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಅಧಿಕಾರ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 29 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು 1992ರ 73ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
12. ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅನುಸೂಚಿ (12th Schedule): ನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳ (Municipalities) ಅಧಿಕಾರ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 18 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು 1992ರ 74ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಿಗಳು (Important Articles of the Constitution)

ಭಾಗ III: ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು (Fundamental Rights - Articles 12-35)
* ವಿಧಿ 14: ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು (Equality before law).
* ವಿಧಿ 15: ಧರ್ಮ, ಮೂಲವಂಶ, ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಜನ್ಮಸ್ಥಳದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ನಿಷೇಧ.
* ವಿಧಿ 16: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ.
* ವಿಧಿ 17: ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿಷೇಧ (Abolition of Untouchability).
* ವಿಧಿ 18: ಬಿರುದುಗಳ ರದ್ದತಿ (Abolition of titles).
* ವಿಧಿ 19: ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ 6 ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳ ರಕ್ಷಣೆ.
* ವಿಧಿ 21: ಜೀವ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆ (Right to life).
* ವಿಧಿ 21A: ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು (86ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ 2002 ರ ಮೂಲಕ ಸೇರ್ಪಡೆ).
* ವಿಧಿ 23 & 24: ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹಕ್ಕು (ಮಾನವ ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆ, ಬಲವಂತದ ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ ನಿಷೇಧ).
* ವಿಧಿ 32: ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳ ಹಕ್ಕು (Right to Constitutional Remedies). ಇದನ್ನು ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು "ಸಂವಿಧಾನದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾಗ IV: ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು (DPSP - Articles 36-51)
* ವಿಧಿ 40: ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಸಂಘಟನೆ (Organization of village panchayats).
* ವಿಧಿ 44: ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ (Uniform Civil Code - UCC).
* ವಿಧಿ 45: 6 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸುವುದು.
* ವಿಧಿ 50: ಕಾರ್ಯಾಂಗದಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಂಗವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು.
* ವಿಧಿ 51: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.

ಭಾಗ IV-A: ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು (Fundamental Duties)
* ವಿಧಿ 51A: 11 ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ (42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ 1976 ರ ಮೂಲಕ ಸೇರ್ಪಡೆ).

ಭಾಗ V: ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತು (Union Executive & Parliament - Articles 52-122)
* ವಿಧಿ 52: ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (President of India).
* ವಿಧಿ 61: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಮಹಾಭಿಯೋಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Impeachment).
* ವಿಧಿ 63: ಭಾರತದ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ.
* ವಿಧಿ 72: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಕ್ಷಮಾದಾನ ಅಧಿಕಾರ (Pardoning power).
* ವಿಧಿ 74: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳ.
* ವಿಧಿ 76: ಭಾರತದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ (Attorney General of India).
* ವಿಧಿ 79: ಸಂಸತ್ತಿನ ರಚನೆ.
* ವಿಧಿ 108: ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಭಯ ಸದನಗಳ ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನ (Joint sitting).
* ವಿಧಿ 110: ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆಯ (Money Bill) ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ.
* ವಿಧಿ 112: ವಾರ್ಷಿಕ ಹಣಕಾಸು ಹೇಳಿಕೆ (ಬಜೆಟ್ - Annual Financial Statement).

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಿಗಳು (Judiciary and Others)
* ವಿಧಿ 124: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ರಚನೆ.
* ವಿಧಿ 143: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅಧಿಕಾರ (Advisory Jurisdiction).
* ವಿಧಿ 148: ಭಾರತದ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಮತ್ತು ಆಡಿಟರ್ ಜನರಲ್ (CAG).
* ವಿಧಿ 280: ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ (Finance Commission).
* ವಿಧಿ 324: ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ (Election Commission) ಸ್ಥಾಪನೆ.
* ವಿಧಿ 352: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ (National Emergency).
* ವಿಧಿ 356: ರಾಜ್ಯ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆ (President's Rule).
* ವಿಧಿ 360: ಆರ್ಥಿಕ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ (Financial Emergency).
* ವಿಧಿ 368: ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Amendment).
* ವಿಧಿ 370: ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ (2019 ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ/ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ).

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ಸಂಸತ್ ಭವನ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

ಕರ್ನಾಟಕದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ (KPSC) ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಂವಿಧಾನದ ಕೆಲವು ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಸೂಚಿಗಳು ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
* ವಿಧಿ 371J (Article 371J): ಇದು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ (ಹಿಂದಿನ ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ) ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 2012 ರ 98 ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ 6 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ (ಬೀದರ್, ಯಾದಗಿರಿ, ರಾಯಚೂರು, ಕೊಪ್ಪಳ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಕಲಬುರಗಿ - ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಜಯನಗರ ಸೇರಿ 7) ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
* ನಾಲ್ಕನೇ ಅನುಸೂಚಿ: ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ 12 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
* ಎಂಟನೇ ಅನುಸೂಚಿ: ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯು ಸಂವಿಧಾನದ 8ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ 22 ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2008 ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ 'ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ' (Classical Language) ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಸಂವಿಧಾನದ 9ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯನ್ನು 1951 ರಲ್ಲಿ 1ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
• ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯನ್ನು 1985 ರ 52ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
• ವಿಧಿ 32 ಅನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ 'ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ (UCC) ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವ ವಿಧಿ 44, ಪ್ರಸ್ತುತ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ.
• ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು (ವಿಧಿ 51A) ಸ್ವರ್ಣ್ ಸಿಂಗ್ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ 1976 ರ 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
• ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಧಿ 324 ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು (ವಿಧಿ 368) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಮಹಾಭಿಯೋಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ವಿಧಿ 61 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
• ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವನ್ನು (ವಿಧಿ 280) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಪ್ರತಿ 5 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿಧಿ 352 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿದ ತಿದ್ದುಪಡಿ 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (11ನೇ ಅನುಸೂಚಿ).
• ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಯ (Concurrent List) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

1. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ಅನುಸೂಚಿಯು 'ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ'ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ?
   A) 8ನೇ ಅನುಸೂಚಿ
   B) 9ನೇ ಅನುಸೂಚಿ
   C) 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿ
   D) 11ನೇ ಅನುಸೂಚಿ
   ಉತ್ತರ: (C) (10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯನ್ನು 1985 ರ 52ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು).

2. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ 'ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ'ದ (Finance Commission) ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಧಿ ಯಾವುದು?
   A) ವಿಧಿ 280
   B) ವಿಧಿ 324
   C) ವಿಧಿ 356
   D) ವಿಧಿ 368
   ಉತ್ತರ: (A) (ವಿಧಿ 280 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ).

3. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ 'ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳನ್ನು' (DPSP) ಯಾವ ದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ?
   A) ಅಮೆರಿಕಾ (USA)
   B) ಐರ್ಲೆಂಡ್ (Ireland)
   C) ಬ್ರಿಟನ್ (UK)
   D) ಕೆನಡಾ
   ಉತ್ತರ: (B) (ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ DPSP ಅನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ).

4. ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ (ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ) ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡುವ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ಯಾವುದು?
   A) ವಿಧಿ 371A
   B) ವಿಧಿ 371D
   C) ವಿಧಿ 371J
   D) ವಿಧಿ 370
   ಉತ್ತರ: (C) (ವಿಧಿ 371J ಅನ್ನು 98ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ 2012 ರ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು).

5. ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಯಾವ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ?
   A) ವಿಧಿ 352
   B) ವಿಧಿ 360
   C) ವಿಧಿ 368
   D) ವಿಧಿ 370
   ಉತ್ತರ: (C) (ವಿಧಿ 368 ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ).

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ