ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪುಗಳು

Topiqos – KPSC/UPSC ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಜೀವಂತ ದಾಖಲೆ (Living Document). ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ (Supreme Court) ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ 141ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡುವ ತೀರ್ಪುಗಳು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪುಗಳು (Landmark Judgments) ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ.

ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KPSC) ಮತ್ತು ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ (UPSC) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು (Fundamental Rights), ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು (DPSPs), ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಕಾರಗಳ (Amending Powers) ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಈ ತೀರ್ಪುಗಳು ಬಗೆಹರಿಸಿವೆ. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವರ್ಷ, ಅವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು.

ಮುಖ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಮೂಲ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Basic Structure Doctrine)

ಸಂವಿಧಾನದ 368ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಕಾರವು ಅಪರಿಮಿತವಲ್ಲ. ಸಂವಿಧಾನದ 'ಮೂಲ ರಚನೆ' ಅಥವಾ 'ಮೂಲ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು' (Basic Structure) ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಥವಾ ನಾಶಪಡಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ. ಇದನ್ನು 1973ರ ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಜಾತ್ಯತೀತತೆ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಮೂಲ ರಚನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆ (Judicial Review)

ಶಾಸಕಾಂಗವು ರೂಪಿಸಿದ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಆದೇಶಗಳು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಿವೆಯೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರವೇ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆ. ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ 13ನೇ ವಿಧಿಯಿಂದ (Article 13) ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Due Process of Law) vs. ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Procedure Established by Law)

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿಯು "ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ" ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾದರಿ). ಆದರೆ ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಕರಣದ (1978) ನಂತರ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಮೆರಿಕಾದ "ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ" (Due Process - ಕಾನೂನು ಕೇವಲ ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿರದೆ, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿರಬೇಕು) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ

ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ

ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

1. ಎ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್ ಪ್ರಕರಣ (A.K. Gopalan Case, 1950)

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕ ಎ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್ ಅವರನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಬಂಧನ ಕಾಯ್ದೆ (Preventive Detention Act) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಇದು ತಮ್ಮ 19 ಮತ್ತು 21ನೇ ವಿಧಿಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.
• ತೀರ್ಪು: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 21ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು. "ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ" (Procedure established by law) ಇದ್ದರೆ, ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಕಾನೂನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.

2. ಗೋಲಕನಾಥ್ ಪ್ರಕರಣ (Golaknath Case, 1967)

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಗೋಲಕನಾಥ್ ಸಹೋದರರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದರು.
• ತೀರ್ಪು: 11 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪೀಠವು, ಸಂಸತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ-3 ರಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ (ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವಂತಿಲ್ಲ) ಎಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. 368ನೇ ವಿಧಿಯು ಕೇವಲ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.

3. ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣ (Kesavananda Bharati Case, 1973)

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಕೇರಳದ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದರು. ಇದು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನ್ಯಾಯಪೀಠವನ್ನು (13 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು) ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಕರಣ.
• ತೀರ್ಪು: 7-6 ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಗೋಲಕನಾಥ್ ತೀರ್ಪನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಸಂಸತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಂವಿಧಾನದ "ಮೂಲ ರಚನೆ" (Basic Structure) ಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.

4. ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಕರಣ (Maneka Gandhi Case, 1978)

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತು.
• ತೀರ್ಪು: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. 21ನೇ ವಿಧಿಯ "ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು" ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣಿಮಟ್ಟದ ಅಸ್ತಿತ್ವವಲ್ಲ, ಅದು ಘನತೆಯಿಂದ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕಾನೂನು ಕೇವಲ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು, ಅದು "ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ, ಸಮಂಜಸ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ" (Just, fair and reasonable) ಆಗಿರಬೇಕು (Due Process of Law).

5. ಮಿನರ್ವಾ ಮಿಲ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣ (Minerva Mills Case, 1980)

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: 42ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂಸತ್ತು ತನ್ನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
• ತೀರ್ಪು: ಸಂಸತ್ತಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧಿಕಾರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ (Limited amending power) ಮತ್ತು ಆ ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರವೇ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತು. ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳ ನಡುವಿನ "ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನ" (Harmony and Balance) ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ.

6. ಶಹಾ ಬಾನೋ ಪ್ರಕರಣ (Shah Bano Case, 1985)

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: 62 ವರ್ಷದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆ ಶಹಾ ಬಾನೋ ತನ್ನ ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಪತಿಯಿಂದ ಜೀವನಾಂಶ ಕೋರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋದರು.
• ತೀರ್ಪು: ಸಿಆರ್‌ಪಿಸಿ (CrPC) ಸೆಕ್ಷನ್ 125 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಜೀವನಾಂಶ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. ಇದು ಸಮಾನ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯ (Uniform Civil Code - Art 44) ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.

7. ಇಂದ್ರಾ ಸಹಾನಿ ಪ್ರಕರಣ (Indra Sawhney / Mandal Case, 1992)

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಒಬಿಸಿ (OBC) ಗಳಿಗೆ 27% ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಯಿತು.
• ತೀರ್ಪು: ಒಬಿಸಿಗಳಿಗೆ 27% ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 50% ಮೀರಬಾರದು ಎಂದು ಷರತ್ತು ವಿಧಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಒಬಿಸಿಗಳಲ್ಲಿನ ಮುಂದುವರಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ (Creamy Layer) ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಬಾರದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

8. ಎಸ್.ಆರ್. ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಪ್ರಕರಣ (S.R. Bommai Case, 1994)

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಎಸ್.ಆರ್. ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಅವರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು 356ನೇ ವಿಧಿಯ (ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
• ತೀರ್ಪು: 356ನೇ ವಿಧಿಯ ದುರ್ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕಠಿಣ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಹೇರುವ ನಿರ್ಧಾರವು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯು (Secularism) ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾರಿತು.

9. ವಿಶಾಖಾ ಪ್ರಕರಣ (Vishaka Guidelines, 1997)

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭನ್ವಾರಿ ದೇವಿ ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಾಯಿತು.
• ತೀರ್ಪು: ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 'ವಿಶಾಖಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು' (Vishaka Guidelines) ಹೊರಡಿಸಿತು. ಇದು 2013ರ POSH ಕಾಯ್ದೆಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.

10. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರಕರಣ (Puttaswamy Case, 2017)

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಆಧಾರ್ (Aadhaar) ಯೋಜನೆಯು ನಾಗರಿಕರ ಖಾಸಗಿತನವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಯಿತು.
• ತೀರ್ಪು: 9 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠವು, ಖಾಸಗಿತನದ ಹಕ್ಕು (Right to Privacy) ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿಯ (ಜೀವಿಸುವ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕು) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.

11. ನವತೇಜ್ ಸಿಂಗ್ ಜೋಹರ್ ಪ್ರಕರಣ (Navtej Singh Johar Case, 2018)

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ (IPC) ಸೆಕ್ಷನ್ 377 ರ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
• ತೀರ್ಪು: ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಸಲಿಂಗಕಾಮವು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸೆಕ್ಷನ್ 377 ರ ಭಾಗಶಃ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು LGBTQ+ ಸಮುದಾಯದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು.

12. ಅಯೋಧ್ಯೆ ತೀರ್ಪು (Ayodhya Verdict, 2019)

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: ದಶಕಗಳ ಕಾಲದ ರಾಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿ-ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿ ಭೂ ವಿವಾದ.
• ತೀರ್ಪು: ವಿವಾದಿತ 2.77 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಾಮ ಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗೆ ನೀಡಲು ಆದೇಶಿಸಿತು. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸುನ್ನಿ ವಕ್ಫ್ ಬೋರ್ಡ್‌ಗೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲೇ 5 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿತು.

ಭಾರತ / ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಷ್ಟಿ

ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರತೀಕ (ಚಿತ್ರ: Wikimedia Commons)

ಕರ್ನಾಟಕದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ (KPSC) ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಸ್.ಆರ್. ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಪ್ರಕರಣ (1994) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಎಸ್.ಆರ್. ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಬಹುಮತ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡದೆ ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ 356ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮನಬಂದಂತೆ ಹೇರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. "ಬಹುಮತವನ್ನು ರಾಜಭವನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಕಲಾಪದಲ್ಲಿ (Floor of the House) ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕು" ಎಂಬುದು ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ.

ಹಾಗೆಯೇ, ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಂದ್ರಾ ಸಹಾನಿ ಪ್ರಕರಣದ 50% ಮಿತಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿಯ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಷರತ್ತುಗಳು ಸದಾ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನ್ಯಾಯಪೀಠ: ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ 13 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪೀಠ ರಚನೆಯಾಗಿತ್ತು (1973).
• ಮೂಲ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ: ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಂಡನೆಯಾಯಿತು.
• ವಿಧಿ 356 ರ ದುರ್ಬಳಕೆ ತಡೆ: ಎಸ್.ಆರ್. ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಪ್ರಕರಣ (1994).
• ಮೀಸಲಾತಿಗೆ 50% ಮಿತಿ: ಇಂದ್ರಾ ಸಹಾನಿ (ಮಂಡಲ್) ಪ್ರಕರಣ (1992).
• ಕೆನೆಪದರ (Creamy Layer) ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಇಂದ್ರಾ ಸಹಾನಿ ಪ್ರಕರಣ.
• ಖಾಸಗಿತನದ ಹಕ್ಕು (Right to Privacy): ಕೆ.ಎಸ್. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ (2017) 21ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಘೋಷಣೆ.
• ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ತಡೆ: ವಿಶಾಖಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು (1997).
• ಸಲಿಂಗಕಾಮ ಅಪರಾಧವಲ್ಲ: ನವತೇಜ್ ಸಿಂಗ್ ಜೋಹರ್ ಪ್ರಕರಣ (2018), IPC ಸೆಕ್ಷನ್ 377 ರದ್ದು.
• ಸುವರ್ಣ ತ್ರಿಕೋನ (Golden Triangle): ವಿಧಿ 14, 19, ಮತ್ತು 21 ರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.
• ಸಮತೋಲನವೇ ಮೂಲ ರಚನೆ: ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು DPSP ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆ ಎಂದು ಮಿನರ್ವಾ ಮಿಲ್ಸ್ (1980) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಯಿತು.
• ಗೋಲಕನಾಥ್ ತೀರ್ಪು: ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ ಎಂದಿದ್ದ ಪ್ರಕರಣ (1967).
• ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ (UCC): ಶಹಾ ಬಾನೋ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ (1985) ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇದರ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQ)

ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ